Кіріспе

Батыс Африкадағы шағын бегемот түрі. Түрлер қорабы
| аты = Пигмей бегемот
| сурет = Hexaprotodon liberiensis in Edinburgh Zoo.JPG
| сурет сипаттамасы = Эдинбург зообағындағы пигмей бегемот
| мәртебесі = EN
| мәртебе жүйесі = IUCN3.1
| мәртебе дереккөзі =
| мәртебе2 = CITES A2
| мәртебе2 жүйесі = CITES
| мәртебе2 дереккөзі =
| ата-аналарды көрсету = 2
| туысы = Choeropsis
| туыс авторы = Leidy, 1853
| түрі = liberiensis
| авторы = (Morton, 1849) Тұтқындағы түрдің тірі қалуы жабайы табиғаттағыдан әлдеқайда сенімді; 2015 жылғы бағалауда Халықаралық табиғатты қорғау одағының бағалауынша, жабайы табиғатта 2500-ден аз пигмей бегемот қалды. Еркек бегемотты бұқа, анасын сиыр, ал баласын бұзау дейді. Бегемоттардың тобы – үйір немесе қалыңдық. Пигмей бегемот – Hippopotamidae тұқымдасының мүшесі, ол Choeropsis (“шошқаға ұқсайтын”) туысының мүшесі ретінде жіктеледі. Hippopotamidae тұқымдасына жататын жануарлар кейде бегемоттар деп аталады. Кейде Hippopotaminae қосымша тұқымдасы қолданылады. Сонымен қатар, кейбір таксономистер бегемоттар мен антракотерлерді Anthracotheroidea немесе Hippopotamoidea суперотбасына біріктіреді. Пигмей бегемоттың таксономиясы жануарды түсінудің дамуымен өзгерді. Барлығы қазіргі кездегі H. liberiensis немесе C. liberiensis пигмей бегемоты өзінің туысының жалғыз тірі мүшесі екендігіне келіседі. Американдық сүтқоректілер қоғамы оны 2021 жылы Choeropsis туысына қайтаруға келісті, бұл қадамды IUCN қолдады. Оның пікірінше, бұл аймақта 30-дан аспайтын пигмей бегемот қалған. Хеслоп Лондондағы Британдық табиғи тарих мұражайына өзі жинаған төрт пигмей бегемоттың бас сүйегін жіберді. Бұл үлгілер 1969 жылға дейін таксономиялық бағалаудан өтпеді, бірақ ол кезде бас сүйектерінің пропорцияларындағы тұрақты айырмашылықтарға негізделген бас сүйектері бөлек түрге жататын болып жіктелді. Нигерияның Риверс, Имо және Байелса штаттарында нигериялық пигмей бегемоттарды көруге немесе атуға болыпты. Кейбір жергілікті тұрғындар бұл түрдің бұрыннан бар екенін біледі, бірақ оның аймақтағы тарихы жеткілікті жарияланбаған. Бұл болжамды ата-баба шамамен 6 миллион жылдан кейін екіге бөлінген. Бір тармақ киттерге айналды, екіншісі антракотерлерге – төрт аяқты жануарлардың үлкен отбасы, оның ең ерте мүшелері, Еоценнің соңында, салыстырмалы түрде кішкентай және жұқа басы бар тар бегемотқа ұқсаған. Гиппопотамаидтар Anthracotheriidae отбасының ішінде терең орналасқан. Ең көне белгілі гиппопотамаид – Kenyapotamus туысы, ол Африкада Kenyapotamus туралы мәліметтер тек фрагментарлық қазбалар арқылы белгілі, бірақ көлемі жағынан C. liberiensis-ке ұқсас. Hippopotamidae Африкада пайда болған деп есептеледі, ал бір кезде түр Азия мен Еуропаға тараған, бірақ Америкада ешбір бегемот табылған жоқ. Археопотамустан бастап, гиппопотамус және гексапротодон туыстарының ата-бабалары Африка мен Таяу Шығыста өмір сүрген. Бұл түрлер, өлшемі жағынан пигмей бегемотпен салыстырылса да, пигмейлер емес, кішкентай бегемоттар деп саналады. Олар, мүмкін, еуропалық бегемоттың толық мөлшердегі түрінен тараған және аралдарда жиі кездесетін аралдық карликовизмнің эволюциялық процесі арқылы кіші мөлшерге жеткен; пигмей бегемоттардың ата-бабалары да кішкентай болған, сондықтан карликовизм процесі болған жоқ. Тұтқында 30–55 жыл өмір сүреді, бірақ жабайы табиғатта осыншама ұзақ өмір сүруі мүмкін емес. Пигмей бегемоттардың жеген көптеген өсімдіктер олар кез келген өсімдікті жей алатынын көрсетеді. Бұл диета қарапайым бегемотқа қарағанда сапалырақ.

Қорғау

Табиғи ортада қалған пигмей бегемоттарының ең үлкен қауіпі – тіршілік ортасының жойылуы. Пигмей бегемоттарының мекендейтін орманды кесу, қоныстандыру және егіс алқаптарына айналдыру жұмыстары жүргізілуде, ал кесуді тұрақты етуге көбінесе ешқандай күш-жігер жұмсалмады. Орман азайған сайын популяциялардың фрагментациясы күшейеді, бұл жұптасуға қабілетті бегемоттардың генофонды азайтуына алып келеді. Олардың еті жабайы шошқаның еті сияқты сапалы деседі, ал жалпы бегемоттардың тістерінен айырмашылығы, пигмей бегемоттарының тістері құнды емес. Кейбір популяциялар қорғалатын аумақтарда, мысалы, Сьерра-Леонедегі Гола орман қорығында қоныстанған. Базель зообағы халықаралық тұқымдық кітабын жүргізеді және әлемдегі зообақтарда еркін көбейетін пигмей бегемоттарының бүкіл популяциясын үйлестіреді. 1970 жылдан 1991 жылға дейін зообақта туған пигмей бегемоттарының саны екі еседен астамға өсті. Зообақтағы түрлердің тірі қалуы, жабайы табиғаттағы түрлердің тірі қалуынан сенімдірек. Пигмей бегемоттары зообақта 42-ден 55 жылға дейін өмір сүреді, бұл жабайы табиғаттағыдан ұзақ. 1919 жылдан бері зообақтарда туған пигмей бегемоттарының 41 пайызы ғана еркек болып дүниеге келді.

Тарих және фольклор

Еуропалықтарға қарапайым бегемот ежелгі заманнан бері белгілі болғанмен, пигмей бегемоты 19 ғасырға дейін Батыс Африкадағы өмір сүру ареалынан тыс жерде белгісіз болды. Түнгі және орманды өмір салтының салдарынан, олар өз ареалдарында да жақсы танылмады. Либерияда бұл жануар дәстүрлі түрде су сиыры деп аталды. 1927 жылы "Файрстоун" шиналарының иесі Харви Файрстоун АҚШ президенті Кальвин Кулиджге пигмей бегемотын, Биллиді сыйға берді. Кулидж Биллиді Вашингтондағы Ұлттық зообаққа табыс етті. Зообақтың мәліметінше, Билли бүгінгі күні АҚШ зообақтарындағы көптеген пигмей бегемоттарының атасы болып саналады. Пигмей бегемоты туралы бірнеше халық әңгімелері жиналған. Бір әңгімеде, пигмей бегемоттар түнде қалың ормандардан өтуге көмектесетін жарқыраған алмасты аузында алып жүреді; күндіз пигмей бегемот алмасын жасыруға арналған құпия орны бар, бірақ егер аңшы пигмей бегемотын түнде ұстаса, алмасты алуға болады. Ауыл тұрғындары кейде пигмей бегемот балалары сүт емес, анасының терісінен шыққан сөлді жалайды деп сенген.