Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африкада аң аулауға арналған жануар түрлері
African game hunting species
Африкада "үлкен бес" деп арыстан, барыс, мүйізбұғы, піл және африкалық бұқа аталады. Бұл термин алғаш рет үлкен жануарларды аң аулаушылар тарапынан Африкада жаяу аң аурудың ең қиын бес жануарына сіңірілген, бірақ қазір көбінесе аңдарды тамашалауға келетін туристер мен сафари туроператорлары қолданады. Олар харизматикалық ірі жануарлардың (мегафауна) мысалы болып табылады, бұл жануарлар халық мәдениетінде кеңінен танымал және Африканың ең әйгілі ірі жануарларының қатарында. 1990 жылдан бастап шығарылған Оңтүстік Африка рандының банкноттарында әр номиналда әртүрлі "үлкен бес" жануары бейнеленген. Олардың барлығын кездестіруге болатын елдер: Ангола, Ботсвана, Эсватини, Кения, Малави, Мозамбик, Намибия, Руанда, Оңтүстік Африка, Танзания, Уганда, Конго Демократиялық Республикасы, Замбия және Зимбабве.
In Africa, the Big five game animals are the lion, leopard, rhinoceros, elephant, and African buffalo. The term was coined by big game hunters to refer to the five most difficult animals in Africa to hunt on foot, but is now more widely used by game viewing tourists and safari tour operators. They are examples of charismatic megafauna, featuring prominently in popular culture, and are among the most famous of Africa's large animals. The 1990 and later releases of South African rand banknotes feature a different big five animal on each denomination. Countries where all can be found include Angola, Botswana, Eswatini, Kenya, Malawi, Mozambique, Namibia, Rwanda, South Africa, Tanzania, Uganda, the Democratic Republic of the Congo, Zambia and Zimbabwe.
Филдер
Африка бұталық пилі (Loxodonta africana) және Африка орман пилі (Loxodonta cyclotis) – қазіргі кездегі ең ірі құрлықтағы жануарлар. Пилдер шөппен қоректенетін, қалың, дерлік түксіз терілі, ұзын, икемді, ұстауға арналған хоботы, ұзын, қисайған, азу тісінен жасалған сүйек тістері және үлкен, жапқыш құлақтары бар жануарлар. Пилдерді аулау қиын, себебі олардың үлкен болғанына қарамастан, қалың бұтада жасырынып, басқа "Үлкен Бес" түріне қарағанда шабуылға көбірек бейім. Олар өз балаларына қауіп төнген кезде агрессивті болады.
The African bush elephant (Loxodonta africana) and the African forest elephant (Loxodonta cyclotis) are the largest extant land based animals. Elephants are herbivores with thick, almost hairless skin; a long, flexible, prehensile trunk; upper incisors forming long, curved, ivory tusks; and large, fan shaped ears. Elephants are difficult to hunt because, despite their large size, they are able to hide in thick bush and are more likely to charge than the other Big Five species. They become aggressive when their young are threatened.
Қараңғыңғы бұқалар
Қара мүйізбұғы (Diceros bicornis) және ақ мүйізбұғы (Ceratotherium simum) – мұрын көпірінде екі тік мүйізі бар ірі шөп жеуші жануарлар. Қара мүйізбұғы өте сирек кездесетін, қорғауға алынған түр ретінде жіктеледі, ал ақ мүйізбұғы жақындағы қауіпті түрге жатады, екеуі де кең ауқымда браконьерлердің шабуылына ұшырайды. Үлкен бес аңды аулаушылардың арасында қара мүйізбұғы жоғары бағаланады. Саваннада қазіргі кезде кездесетін мүйізбұғылар – оңтүстік ақ мүйізбұғы, шығыс қара мүйізбұғы, оңтүстік-батыс қара мүйізбұғы және оңтүстік-орталық қара мүйізбұғы.
The black rhinoceros (Diceros bicornis) and the white rhinoceros (Ceratotherium simum) are large herbivores with two upright horns on their nasal bridge. The black rhino is classified as critically endangered and the white rhino as near threatened, and both are subject to extensive poaching. Among big five game hunters, the black rhinoceros is more highly prized. The current existing rhinos throughout the savanna are southern white rhinoceros, eastern black rhinoceros, south western black rhinoceros and south central black rhinoceros.
Африкалық бұқа
Африкалық бұқа (Syncerus caffer) – мүйізді ірі еңкейтін мал. Ол "Үлкен бестік" құрамындағы "қорғауға алынған" немесе "қауіпті" тізімге енбеген жалғыз жануар. Кейп бұқасы (Syncerus caffer caffer) көптеген адамдар үшін "Үлкен бестік" арасында ең қауіптісі саналады: бұқаларның адамдарға шабуылдап, тықсыруға бейім екендігі хабарланады.
The African buffalo (Syncerus caffer) is a large horned bovid. It is the only animal among the Big Five that is not on the "endangered" or "threatened" list. The Cape buffalo (Syncerus caffer caffer) is considered by many to be the most dangerous of any of the Big Five: buffalos have reportedly been known to ambush and attack humans.
Арыстан
Арыстан (Panthera leo) – Африка және Солтүстік-Батыс Үндістанда кездесетін ірі, ет жейтін мысық. Оның қысқа, сары-қоңыр түсті терісі, ұшы бүршіктелген құйрығы және еркегінде мойын мен иық айналасында қалың жүні бар. Ірі және тартымды жолбарыс ретінде мәдени маңызы зор арыстандар сафари туры кезінде көруге ең танымал жануарлардың бірі.
The lion (Panthera leo) is a large, carnivorous feline found in both Africa and northwestern India. It has a short, tawny coat; a tufted tail; and, in the male, a heavy mane around the neck and shoulders. As a large and charismatic apex predator with cultural significance, lions are among the most popular species to view on safari tours.
Қашар
Барс (Panthera pardus) – ірі, ет жейтін мысық тұқымдасының өкілі. Оның түсі әдетте сары-қоңыр, қара түсті розетка тәрізді белгілермен өрнектелген. Барс – «Үлкен Бестік» құрамындағы ең сирек кездесетін жануар, себебі ол көбінесе түнде белсенді болады (күн бату мен күн шығу аралығында ең жақсы қозғалыс көрсетеді, бірақ кейбір аймақтарда күндіз де аң аулауға мүмкіндік бар), сондай-ақ адамдардан сақтанып, қауіп сезгенде қашып кетеді. Барстар Африка саванналарының шөптекті далаларында, тығыз бұталарында, шөлдерінде және орманды жерлерінде кездеседі.
The leopard (Panthera pardus) is a large, carnivorous feline. Its fur is generally tawny with dark rosette shaped markings. The leopard is the most seldom seen of the Big Five because of its nocturnal habits (it is most active between sunset and sunrise, although it may hunt during the day in some areas), and because it is wary of humans and will take flight in the face of danger. Leopards can be located in the grasslands, dense brushes, deserts, and forested areas of African savannas.
Қорғау мәртебесі
Африканың үлкен бес түрі соңғы жылдары жануарларды қорғау мамандары үшін маңызды мәселеге айналды. Африкалық арыстан мен африкалық барыс екеуі де "қауіпті" санатында тіркелген. Африкалық саванна пілі 2021 жылдан бастап IUCN бойынша "жойылу қаупі бар" тізіміне енгізілді. Оңтүстік ақ мүйіз бұқасы мен африкалық бұқа "жақындау қаупі бар" санатында, ал қара мүйіз бұқасы "өте жойылу қаупі бар" санатында тіркелген.
Africa's Big Five have become major concerns for wildlife conservationists in recent years. The African lion and African leopard are both classified as vulnerable. The African savanna elephant is listed as endangered by the IUCN as of 2021. The southern white rhinoceros and African buffalo are classified as near threatened while the black rhinoceros is classified as critically endangered.