Тауденни: Сахараның тұз кеніштері және түйе керуендері
Taoudenni
Тауденни – Малидің солтүстігіндегі тұз өндіру орталығы. Тұз қолмен қазылады, түйе керуендерімен (азалай) Тимбуктуға жеткізіледі. Тарихы мен қазіргі жағдайы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауденни (таудани, тауденит, тауден, تودني) – Малидің солтүстігіндегі шөлді аймақта, Тимбуктудан солтүстікке қарай орналасқан шалқары тұз өндіру орталығы. Ол Тауденит облысының орталығы. Тұз ежелгі тұзды көлдің төсегінен қолмен қазылып, плиткаларға кесіліп, жүк көліктерімен немесе түйелермен Тимбуктуға тасымалданады. Тауденниден шығатын түйе керуендері (азалай) Сахара шөлінде әлі де жұмыс істеп тұрған соңғы керуендердің бірі. 1960 жылдардың аяғында Мусса Траоре билігі тұсында осы жерде түрме салынды және сотталғандар шахтада жұмыс істеуге мәжбүр болды. Түрме 1988 жылы жабылды.
Taoudenni (also Taoudeni, Taoudénit, Taudeni, , تودني) is a remote salt mining center in the desert region of northern Mali, north of Timbuktu. It is the capital of Taoudénit Region. The salt is dug by hand from the bed of an ancient salt lake, cut into slabs, and transported either by truck or by camel to Timbuktu. The camel caravans (azalai) from Taoudenni are some of the last that still operate in the Sahara Desert. In the late 1960s, during the regime of Moussa Traoré, a prison was built at the site and the inmates were forced to work in the mines. The prison was closed in 1988.
Тұз өндіру
Тауденни туралы ең алғашқы айғақтарды 1586 жылы марокколық әскерлер Тагазадағы тұз өндіру орталығына шабуыл жасағанда Аль Сади өзінің «Тарих әл-Судан» кітабында келтірген. Онда ол, шабуыл кезінде кеншілердің бір бөлігі «Тауданиге» қоныс аударғанын жазған (Тауденниден солтүстік-батысқа қарай 150 км қашықтықта). 1906 жылы француз әскери қызметшісі Эдуард Кортье түйешілер жасағымен (мехаристер) бірге Тауденниге сапар шегіп, кендердің алғашқы сипаттамасын жариялады. Сол кездегі жалғыз құрылыс – Ксар де Смида еді, оның батыс жағында бір ғана кішкентай кіреберісі бар қоршау қабырғасы болған. Ксардың қираған қалдықтары түрме ғимаратынан солтүстікке қарай 600 метр жерде орналасқан. Тауденни кендері ежелгі тұзды көлдің табанында жатыр. Кеншілер шұңқырларды қазу үшін қара балталарды пайдаланады, олардың өлшемдері әдетте 5x5 метр, ал тереңдігі 4 метр шамасында болады. Кеншілер бірінші кезекте 1,5 метрлік қызыл сазды қабатты, содан кейін нашар сапалы тұздың бірнеше қабаттарын алып тастап, үш қабатты жоғары сапалы тұзға жетеді. Тұз 110 см x 45 см, 5 см қалыңдықтағы және шамамен 30 кг салмақты тіктөртбұрышты тақталарға кесіледі. Жоғары сапалы екі қабатты екіге бөлуге болады, сондықтан үш қабаттан 5 тақта жасауға мүмкіндік туады. Шұңқырдың табанынан тұзды алып шығарғаннан кейін, кеншілер қосымша тақталар алу үшін көлденең бағытта галереялар қазады. Әрбір шұңқыр толыққан соң, жаңасы қазылады, сондықтан қазіргі таңда кең аумаққа мыңдаған шұңқырлар таралып жатыр. Ғасырлар бойы тұз депрессияның үш бөлігінен өндірілді, әрбір келесі бөлік оңтүстік-батысқа қарай жылжыды. Осы үш аймақты спутниктік суреттерде анық көруге болады. Эдуард Кортье 1906 жылы келген кезде кенді өндіру аймағы ксардан оңтүстікке қарай 3 км қашықтықта болды, ал 1950 жылдары белсенді кендер ксардан 5 км қашықтықта, ал қазіргі кендер 9 км қашықтықта орналасқан. 2007-2008 жылдары шамамен 350 кеншілер тобы жұмыс істеді, әдетте әр топта тәжірибелі кенші және 2 жұмысшы болды, барлығы 1000-ге жуық адамды құрады. Кеншілер қазан айынан сәуір айына дейін жұмыс істейді, жылдың ең ыстық айларынан қашып, сол кезде шамамен 10 адам ғана қалады. Тақталар Арауана оазисі арқылы шөл арқылы Тимбуктуға тасымалданады. Бұрын оларды түйелермен тасыған, бірақ соңғы кезде төрт дөңгелекті жүк көліктері де пайдаланыла бастады. Түйемен Тимбуктуға сапар үш аптаға созылады, әр түйе төрт немесе бес тақтаны тасиды. Әдетте, Тимбуктуға тасымалданған әр төрт тақтаның біреуі кеншілерге, ал қалған үшеуі түйе иелеріне төлем ретінде беріледі. ХХ ғасырдың ортасына дейін тұз екі үлкен түйе керуенімен (азалай) тасымалданды, біреуі қараша айының басында Тимбуктудан, екіншісі наурыз айының соңында, маусым аяқталар кезде Тимбуктутан жолға шықты. Америкалық антрополог Хорас Майнер қалада жеті ай болғаннан кейін, 1939-1940 жылдары қысқы керуенде 4000-нан астам түйе болғанын және жалпы өнім 35 000 тұз тақтасын құрағанын бағалады. Жан Клаузель 1926 жылы Тимбуктуға жеткен тақталардың саны 10 515-тен 1957-1958 жылдары 160 000-ға (4800 тонна) дейін өскенін жазды. Алайда, 1970 жылдардың басында өндіріс азайды, ал онжылдықтың соңында 50 000 мен 70 000 тақта аралығында болды.
The earliest mention of Taoudenni is by al Sadi, in his Tarikh al Sudan, who wrote that in 1586 when Moroccan forces attacked the salt mining center of Taghaza (150 km north west of Taoudenni) some of the miners moved to 'Tawdani'. In 1906 the French soldier Édouard Cortier visited Taoudenni with a unit of the camel corps (méharistes) and published the first description of the mines. At the time the only building was the Ksar de Smida, which had a surrounding wall with a single small entrance on the western side. The ruins of the ksar are 600 m north of the prison building. The Taoudenni mines are located on the bed of an ancient salt lake. The miners use crude axes to dig pits, which usually measure 5 m by 5 m with a depth of 4 m. The miners first remove 1.5 m of red clay overburden, then several layers of poor quality salt before reaching three layers of high quality salt. The salt is cut into irregular slabs that are around 110 cm x 45 cm by 5 cm in thickness and weigh around 30 kg. Two of the high quality layers are of sufficient thickness to be split in half, so that 5 slabs can be produced from the three layers. Having removed the salt from the base area of the pit, the miners excavate horizontally to create galleries from which additional slabs can be obtained. As each pit is exhausted another is dug, so there are now thousands of pits spread over a wide area. Over the centuries salt has been extracted from three distinct areas of the depression, with each successive area located further to the south west. The three areas can be seen clearly on satellite photographs. At the time of Édouard Cortier's visit in 1906 the mining area was 3 km south of the ksar; in the 1950s the active mines were located in an area 5 km from the ksar, while the current mines are at a distance of 9 km. In 2007 2008 there were around 350 teams of miners, with each team usually consisting of an experienced miner with 2 labourers, giving a total of around 1000 men. The men live in primitive huts constructed from blocks of inferior quality salt and work at the mines from October to April, avoiding the hottest months of the year, when only about 10 of them remain. The slabs are transported across the desert via the oasis of Araouane to Timbuktu. In the past they were always carried by camel, but recently some of the salt has been moved by four wheel drive trucks. By camel the journey to Timbuktu takes around three weeks, with each camel carrying either four or five slabs. The typical arrangement is that for each four slabs transported to Timbuktu, one is for the miners and the other three are payment for the camel owners. Up to the middle of the 20th century the salt was transported in two large camel caravans (azalaï), one leaving Timbuktu in early November and a second leaving Timbuktu in late March, at the end of the season. Horace Miner, an American anthropologist who spent seven months in the town, estimated that in 1939 40 the winter caravan consisted of more than 4,000 camels and that the total production amounted to 35,000 slabs of salt. Jean Clauzel records that the number of slabs reaching Timbuktu increased from 10,515 in 1926 to 160,000 (4800 t) in 1957–1958. However, in the early 1970s the production decreased, and at the end of the decade was between 50,000 and 70,000 slabs.
Түрме
1969 жылы Мусса Траоре режимі кезінде Тауденниде әскери пост пен түрме салынды. Түрме 1988 жылға дейін саяси тұтқындарды ұстау үшін пайдаланылды, содан кейін жабылды. Түрмеде отырғандардың көпшілігі үкімет чиновниктері болды, олар режимге қарсы қастандық жасады деген айып тағылды. Тұтқындар тұз кеніштерінде жұмыс істеді, соның салдарынан көптеген адам қайтыс болды. Түрме ғимаратының қираған қалдықтарының шығысында 140 жеке қабір бар, олардың тек он шақтысында ғана есімдері көрсетілген. Олардың ішінде: 1968 жылғы 19 қарашадағы төңкерістен кейін құрылған алғашқы уақытша үкіметтің басшысы Йоро Диаките, ол 1973 жылы қайтыс болды. 1968-1978 жылдар аралығында қауіпсіздік қызметін басқарған Тиэкоро Багайоко, ол 1983 жылдың тамызында қайтыс болды. Қорғаныс министрі (1968–1978 жж.). Юсуф Балла Силла, Бамако қаласының 3-ауданының полиция бастығы. 1969 жылы Гундам округінің басшысы болған Жан Болон Самаке, ол 1973 жылы қайтыс болды.
A military post and a prison were built at Taoudenni in 1969 during the regime of Moussa Traoré. The prison was used to detain political prisoners until 1988, when it was closed. Many of the prisoners were government officials who had been accused of plotting against the regime. The prisoners worked in the salt mines and many of them died. To the east of the ruins of the prison building is a cemetery containing 140 individual graves, of which only a dozen have names. They include:
Yoro Diakité, head of the first provisional government following the coup of 19 November 1968, who died in 1973. Tiécoro Bagayoko, head of security services from 1968 to 1978, who died in August 1983.
, Minister of Defence 1968–1978. Youssouf Balla Sylla, police chief of the 3rd Arrondissement of Bamako. Jean Bolon Samaké, head of the Goundam Cercle in 1969, who died in 1973.
Климат
Тауденни – планетаның ең ыстық аймағындағы шалқар орналасқан жер, ең жақын елді мекеннен бір жүз алпыс шақырымнан астам қашықтықта жатыр. Аймақ Сахара шөлінің ортасында, Танезруфттың оңтүстік бөлігінде (планетадағы ең қиын өңірлердің бірі, тым ыстық және құрғақ болуымен белгілі) орналасқан және ыстық шөл климатының ең экстремалды түрін (Кёппен климаттық жіктелуі BWh) көрсетеді. Аймақтың климаты қатты ыстық, гипер-құрғақ, жыл бойы күн сәулесі үздіксіз шашырап тұрады. Сәуір мен қыркүйек айларында орташа ең жоғары температура 40°C (104°F) жоғарылайды және шілдеде 47,9°C (118,2°F) дейін жетеді, бұл теңіз деңгейінен осындай биіктіктегі ең жоғары көрсеткіш. Қыстары да әлемдік орташа көрсеткішпен салыстырғанда өте жылы. Ең суық айдағы жоғары температураның орташасы шамамен 27°C (80,6°F) құрайды. Жылдық орташа тәуліктік температура шамамен 29°C (84,2°F) ал жылдық орташа ең жоғары температура 37,8°C (100,0°F), бұл көрсеткіш әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1 см (0,39 дюйм) мен 2 см (0,78 дюйм) арасында, негізінен шілде мен қыркүйек айларында, себебі климатқа тропикалық конвергенция аймағының әсері бар. Орташа есеп бойынша, Тауденниде жылына 3700 сағат күн сәулесі тіркеледі, күндізгі уақыттың 84% күннөлді болады. Бұл аймақ сонымен қатар планетадағы ең құрғақ аймақтардың бірінде орналасқан.
Taoudenni is a remote site in the hottest region on the planet, located over a hundred and sixty kilometres from the nearest inhabited location of any size. The region is located in the middle of the Sahara Desert, in the southern part of the Tanezrouft (one of the harshest areas on the planet, known for extreme heat and aridity), and features an extreme version of the hot desert climate (Köppen climate classification BWh). The region features a torrid, hyper arid climate with unbroken sunshine all year long. Averages high temperatures exceed 40 °C (104 °F) from April to September and reach an extreme peak of 47.9 °C (118.2 °F) in July, the highest value for such an elevation above sea level. Winters are also very warm compared to the world average. High temperatures average close to 27 °C (80.6 °F) in the coolest month. The mean annual daily temperature is around 29 °C (84.2 °F) and the annual average high is 37.8 °C (100.0 °F), one of the highest in the world. The annual average rainfall is between 1 cm (0.39 in) and 2 cm (0.78 in) which mainly falls from July to September because of the Intertropical Convergence Zone's influence on its climate. On average, Taoudenni sees 3,700 hours of bright sunshine annually, with 84% of daytime hours being sunny. The site is also located in one of the driest regions on the globe.