Кіріспе
Данияның ипотекалық несие саласы қарыз алушыларға капитал нарығындағы қатысушылардың қаржыландыру шарттарына жақын жағдайларда икемді және ашық несиелер ұсынады. Сонымен қатар, жабық ипотекалық облигациялар нарықтық тәуекелді ипотекалық банктерден облигация инвесторларына ауыстырады. Соңында, қатаң мүлікті бағалау талаптары, ипотекалық банктердің кредиттік тәуекелді басқаруы және «теңгерім принципі» деп аталатын қатаң ережелер ипотекалық облигацияларды дефолт тәуекелінен тарихи түрде қорғап келді. Саланың жоғары шоғырлануы және автоматты тұрақтандырғыштар да тұрақтылықты сақтауда маңызды рөл атқарады. Данияда ипотекалық банктер ғана жылжымайтын мүлікке ипотекамен несие беруге және жабық ипотекалық облигациялар (Realkreditobligationer) шығару арқылы қаржыландыруға құқылы. Ипотекалық банктерге рұқсат етілген қызметтер ипотекалық несиелерді бастау және оларды қызмет көрсету, оларды тек ипотекалық облигациялар шығару арқылы қаржыландыру және қосымша болып саналатын қызметтермен шектеледі. 2007 жылғы мәлімет бойынша, Данияның ипотекалық нарығында сегіз ипотекалық банк жұмыс істейді, олардың кейбіреулері коммерциялық банктермен байланысты. Теңгерімді кітап принципі (29-бет). Облигацияларды сатудан түскен қаражат қарыз алушыға беріледі, ал пайыздар мен негізгі сома төлемдері ипотекалық облигацияларды ұстап тұрған инвесторларға тікелей жіберіледі. Бұдан бөлек, Ипотекалық несие заңы қаржыландырылатын мүліктің түріне қарай ерекшеленетін қатаң несие беру талаптарын белгілейді. Әрбір мүлік санаты үшін максималды несие-құнды қатынасы (LTV) және несие беру мерзімдері белгіленеді. Барлық мүлік санаты үшін максималды несие беру мерзімі 30 жылға дейін болуы мүмкін, бірақ несие беру лимиті ипотекаға алынған мүліктің сипатына қарай айтарлықтай өзгешеленеді. Меншік иесімен қоныстанған үйлер, жалға берілетін пәтерлер, кооперативтік үйлер және тұрғын үй жобалары үшін ипотекалық несиелер мүліктің құнының 80 пайызына дейін құрауы мүмкін. Ал ауыл шаруашылығы мүлкі үшін максималды LTV 70 пайыз, коммерциялық жылжымайтын мүлік және екінші реттік тұрғын үйлер үшін 60 пайыз, ал құрылысы аяқталмаған жерлер үшін 40 пайызбен шектеледі. Бұл жүйе әрбір жер учаскесі мен мүлік бірлігін анықтайды және басқа ұлттық ақпараттық жүйелерде қолданылады. Жерді тіркеу соты жерге меншік құқығын, ипотеканы және басқа да салмақтарды тіркеумен айналысады. Ипотекалық банктер ипотекалық келісімшарт тіркелген жағдайда ғана несие береді, бірақ басқа түрде кепілдік талап етілмейді. Сонымен қатар, қарыз алушыға егжей-тегжейлі кредиттік тексеру жүргізілмейді, себебі несиенің кепілі мүлік, ал емес қарыз алушы. Ипотекалық несие беру процесінің егжей-тегжейлі сипаттамасы ағылшын тілінде келтірілген. Дания муниципалитеттері аймақтарға бөлу, құрылыс ерекшеліктері және салық салынатын құн туралы ақпаратты тіркеуді қамтитын ақпараттық жүйелерді жүргізеді, ал салық органдары жалпы бағалау жүйесін жүргізеді. Соңғы екі жүйе муниципалитеттер арқылы жинақталған меншік құжаттарын міндетті түрде алу арқылы жаңартылады.
Қалпына келтіру
Ипотекалық банк қарыз берушінің ипотекалық міндеттемелерін орындамаған жағдайында мүлікті мәжбүрлеп сатуға ұсынуы мүмкін. Мәжбүрлеп сату сот органдары (Fogedretten) арқылы жүзеге асырылады, олар жалпы сот жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Ипотекалық несиелер басымдық ретімен қамтылады, ал қамтамасыз етілмеген ипотекалық несиелер Мүлік тізілімінен жойылады, бірақ ипотекалық несие берушілер қарыз алушыға қатысты (қамтамасыз етілмеген) талаптарын жеке талап ретінде сақтайды. Қарыз алушы қарызды төлемеген сәттен бастап мәжбүрлеп сатуды жүзеге асыруға дейін әдетте алты айдан аспайды. Мәжбүрлеп орындау, мысалы, ажырасу сияқты басқа себептердің арасында себеп ретінде қарастырылады, қараңыз. Даниялық ипотекалық несиелердің 98%-ы ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға айналдырылып, ипотекалық несие берушілермен сатылады.
carried through by enforcement courts (Fogedretten), which are part of the ordinary system of courts. Mortgagees will be covered in order of priority and while uncovered mortgage loans will be deleted from the Land Register, the mortgagees will keep their (uncovered) claim against the borrower as a personal claim. It typically takes no more than six months from the time when the borrower defaults on the loan until a forced sale can be carried through. Foreclosure is mentioned as a cause among other causes, e. g. divorce, cf. page 59 in
98% of Danish mortgages are securitized to mortgage backed securities and sold by the mortgage originators.
Процесс бойынша нұсқаулық
Ипотекалық банктер өтініш деректерін алады және ипотека ұсынатын несие берушілердің құжаттары мен бағалауларын қарастырады. Әрбір ипотекалық банк күн сайын, қолданыстағы облигациялар қорына бір центтік номиналды құны бар жаңа облигацияларды шығарады, бұл сондай күні берген жаңа несиелердің сомасына тең болады. Ипотекалық институттың қаржы басқарушысы осы облигацияларды екіншілік нарықта қашан сатуға шешім қабылдайды, себебі олар сол сериядағы басқа облигациялармен толықтай сәйкес келеді. Егер пайыздық ставкалар өссе немесе төмендесе, жаңа облигациялар пулы алдыңғысына қарағанда жарты пайызға өзгеше ставкамен басталуы мүмкін, бірақ кірістілігі бірдей болады. Облигация бағалары күн соңында саудаланып, көрсетіледі, сондай-ақ күні ішінде де баға белгіленеді. Ипотекалық институттың несие берушіге (қарыз алушыға) аудармалайтын ақша сомасы шығарылған облигациялардың саны мен олардың кешегі бағасына негізделген. Қарыздың қалдығы азайған сайын, лотерея арқылы облигациялардың тең саны анықталып, бір центтік номиналды құны бар басқа облигацияға айналдырылады (келесі төлем күні номинал бойынша ақшаға айналатын). Бұл және бастапқыда шығарылған облигациялардың қарыздың толық сомасына тең болуы, Теңгерім Принципін қамтамасыз етеді. Қарызды қолма-қол ақшамен төлеуге болады, бірақ облигация нарығы алдағы жағдайды білу үшін алдын ала хабарлау талаптары қарастырылады. Фактически, ақша келесі төлем күніне дейін төлем жасау үшін алдын ала келісім жасалады. Қарызды облигациялар арқылы да төлеуге болады. Егер облигациялар саудада болса, оларды жеңілдікпен сатып алып, номинал бойынша төлем жасауға болады. Облигациялармен қарызды төлеу үшін, қарызды қаржыландырған сериядан облигацияларды ұсыну қажет. Облигация инвесторлары облигациялармен жасалған қарыз төлемін қарыздың алдын ала төленуі деп қарастырмайды, себебі төленген облигациялардың арасында инвестордың қолындағы облигациялар болмайды.
Шығындар
БҰҰ Еуропа экономикалық комиссиясының жүргізген зерттеуінде неміс, американдық және даттық ипотекалық жүйелер салыстырылды. Германияның құрылыс жинақ кассалары соңғы 40 жылда (2004 жылдан бастап) номиналдық пайыздық мөлшерлемелерді жылына шамамен 6%-ға дейін көрсеткен. Одан қосымша, олар әкімшілік және қызмет көрсету үшін төлемдерді (несие сомасының шамамен 1,5%) қабылдайды. АҚШ-та тұрғын үй нарығындағы бекітілген ставкалы ипотекалық несиелердің орташа пайыздық мөлшерлемелері 1980 жылдары жоғары екі таңбалы көрсеткіштен басталып, (2004 жылға қарай) жылына шамамен 6%-ға жетті. Дегенмен, жалпы несие алу құны номиналдық пайыздық мөлшерлемеден едәуір жоғары және соңғы 30 жылда 10,46%-ды құрады. Данияда, АҚШ-тағыдай, капитал нарығында да пайыздық мөлшерлеме жылына 6%-ға дейін төмендеді. Тәуекел және әкімшілік төлемдері қарыздың өтелмеген сомасының 0,5%-ын құрайды. Сонымен қатар, сатып алу төлемі алынады, ол негізгі соманың бір пайызына тең, 46 бетте.