Кіріспе

Үкіметтік қолдаумен қаржылық қызметтер көрсететін компания

Федералды ұлттық ипотекалық қауымдастық (FNMA), көбінесе Fannie Mae деп аталады, АҚШ үкіметінің демеушілігімен құрылған кәсіпорын (GSE) және 1968 жылдан бері акциялары биржада саудаланатын компания. 1938 жылы Ұлы депрессия кезінде «Жаңа мәміле» аясында құрылған корпорацияның мақсаты – ипотекалық несиелерді ипотекалық қағаздармен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар (МБС) түрінде секьюритизациялау арқылы екінші деңгейдегі ипотекалық нарықты кеңейту, соның арқасында несие берушілерге өз активтерін қайта инвестициялауға және осылайша ипотекалық нарықтағы несие берушілердің санын арттыру, жергілікті жинақ және несие беру қауымдастықтарына (немесе «жинақтаушыларға») тәуелділікті азайту. Оның серіктес ұйымы – Федералды үй несиелік ипотекалық корпорациясы (FHLMC), көбінесе Freddie Mac деп танылады. 2023 жылы 4,3 триллион доллардан астам активтері бар Fannie Mae АҚШ-тағы ең ірі компания және активтері бойынша әлемдегі төртінші ірі компания. Fannie Mae жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының Fortune 500 тізімінде 28-орынды, ал Fortune Global 500 тізімінде ең ірі әлемдік корпорациялардың жалпы кірісі бойынша 75-орынды иеленді. ТОК

Алдыңғы оқиғалар және алғашқы онжылдықтар

Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-та 1900-жылдардың басында көптеген тұрғын үй несиелері қысқа мерзімді ипотекалық несиелер болып, төлемдерінің бір бөлігі кейіннен толығымен төленуі тиіс еді. Ұлы депрессия АҚШ тұрғын үй нарығын әлсіретті, себебі адамдар жұмыстарын жоғалтты және төлемдер жасауға шамалары келмеді. 1933 жылға қарай, елдің жалпы ипотекалық қарызының шамамен 20-25% төленбеді. Бұл нәтижеде АҚШ-тың шамамен 25% үй иесі банктерге үйлерін жоғалтты. Бұл мәселені шешу үшін, 1938 жылы АҚШ Конгресі Франклин Делано Рузвельттің «Жаңа келісім» аясында Ұлттық тұрғын үй заңына түзетулер енгізу арқылы Fannie Mae компаниясын құрды. Ұйым бастапқыда Вашингтонның Ұлттық ипотекалық қауымдастығы ретінде тіркелді, оның мақсаты – жергілікті банктерге үй несиелерін қаржыландыру үшін федералдық қаражат беру, соның арқасында үй иелігінің деңгейін және қолжетімді тұрғын үйлерді арттыру болды. Құрылғаннан кейінгі алғашқы отыз жыл ішінде Fannie Mae екінші деңгейдегі ипотекалық нарықта монополиялық құқыққа ие болды. «Жаңа келісімнің» тұрғын үй нарығына назар аударуының себебі басқа да факторлар болуы мүмкін: елдегі жұмыссыздардың шамамен үштен бірі құрылыс саласында жұмыс істеді, ал үкімет оларды жұмысқа қайтаруға мүдделі болды, оларға салуға үйлер берді. 1950 жылы Fannie Mae Федералды несие агенттігінен Тұрғын үй және үйді қаржыландыру агенттігіне қарасты құраушы бөлім ретінде өтті. 1954 жылы «Федералды ұлттық ипотекалық қауымдастық жарғысы туралы» заңға түзетулер енгізілді, нәтижесінде Fannie Mae «аралас меншік корпорациясы» мәртебесіне ие болды, яғни федералдық үкімет басым акцияларды ұстады, ал жеке инвесторлар – қарапайым акцияларды. 1968 жылғы өзгерістер, 1968 жылғы Тұрғын үй және қала құрылысы заңынан туындады, нәтижесінде Fannie Mae-нің алдыңғы ұйымы (сонымен қатар Fannie Mae деп аталды) қазіргі Fannie Mae және Үкіметтік ұлттық ипотекалық қауымдастыққа («Ginnie Mae») бөлінді. Ginnie Mae мемлекеттік ұйым болып қала берді және FHA сақтандырылған ипотекалық несиелерге, сондай-ақ Ветерандар әкімшілігі (VA) және Фермерлер үй шаруашылығы басқармасы (FmHA) сақтандырылған ипотекаларға кепілдік берді. Осылайша, Ginnie Mae – АҚШ үкіметінің толық сенімі мен несиесімен қамтамасыз етілген жалғыз тұрғын үй несие агенттігі. 1970 жылы федералдық үкімет Fannie Mae-ге FHA, VA немесе FmHA-мен сақтандырылмаған конвенциялық несиелерді сатып алуға рұқсат берді және Fannie Mae-мен бәсекелесу үшін, сондай-ақ екінші деңгейдегі ипотекалық нарықтың тиімділігін арттыру үшін Federal Home Loan Mortgage Corporation (FHLMC) құрды, ол жағымды тілде Freddie Mac деп белгілі. 1981 жылы Fannie Mae алғашқы ипотекалық облигациясын шығарды және оны ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаз деп атады. Ginnie Mae 1968 жылы мақұлданған несие берушінің кепілдігімен бірінші ипотекалық облигацияға кепілдік берді, ал 1971 жылы Freddie Mac өзінің бірінші ипотекалық облигациясын шығарды, ол «қатысу сертификаты» деп аталды және негізінен жеке ипотекалық несиелерден тұрды. Заң Fannie Mae және Freddie Mac жарғысына Демократиялық Конгрестің тұжырымын қосып, GSE-нің «төмен және орташа табысты отбасылар үшін қолжетімді тұрғын үйді қаржыландыруды жеңілдетуге, олардың жалпы қоғамдық мақсаттарына сәйкес, сонымен бірге берік қаржылық жағдайды және орынды экономикалық табысты сақтауға» міндетті екенін көрсетті. Алғаш рет GSE-лер Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті (HUD) белгілейтін және Конгресс бекітетін «қолжетімді тұрғын үй мақсаттарына» жетуге міндетті болды. Әр GSE үшін төмен және орташа табысты ипотекалық сатып алулар бойынша бастапқы жылдық мақсат ипотекалық сатып алулар арқылы қаржыландырылған тұрғын үйлердің жалпы санының 30% құрады және 2007 жылға қарай 55% дейін өсті. 1999 жылы Fannie Mae Клинтон әкімшілігінен 1977 жылғы «Қоғамдық қайта инвестициялау туралы» заңда (CRA) белгіленген қиын жағдайдағы қалалық аудандардағы несие портфелінің үлесін ұлғайту арқылы төмен және орташа табысты қарыз алушыларға ипотекалық несиелерді кеңейту үшін қысым көрсетті. 1999 жылы The New York Times корпорацияның субстандартты нарыққа бет бұруымен «Fannie Mae айтарлықтай тәуекелге ұшырайды, бұл экономиканың өркендеу кезеңінде ешқандай қиындықтар тудырмауы мүмкін. Бірақ үкіметтік субсидия алатын корпорация экономикалық құлдырау кезінде қиындыққа ұшырауы мүмкін, бұл 1980-жылдардағы жинақ және несие индустриясының құлауына ұқсас мемлекеттік құтқаруды қажет етеді».

2000 жылдар

2000 жылы Тұрғын үй шаруашылығы департаменті (HUD) тұрғын үй нарығын қайта бағалағаннан кейін, қарыз алушыларды алдауға қарсы ережелер енгізілді. Бұл ережелер бойынша, жоғары тәуекелді, қымбат несиелерді қолжетімді тұрғын үй мақсаттарына есептеуге рұқсат етілмеді. 2004 жылы бұл ережелер күшін жойды және жоғары тәуекелді несиелер қайтадан қолжетімді тұрғын үй мақсаттарына қосылды. Мақсаты – Fannie Mae компаниясы стандартты ипотекалық несиелерге қатысты қолданатын талаптар арқылы, жақсы кредиттік тарихы жоқ сатып алушыларға қауіпсіз және тұрақты несие беруді қамтамасыз ету болатын. 2007 жылы Fannie Mae компаниясының президенті және бас директоры Дэниел Мадд куәлік бергендей, агенттіктің андеррайтинг талаптары бизнесті болашақ салдарларын ескермей, агрессивті өнімдерді ұсынатын жеке ипотекалық компанияларға итермеледі: The New York Times газетінің журналисі Алекс Беренсон 2003 жылы Fannie Mae компаниясының тәуекелінің көлемі көптеген адамдар ойлағаннан әлдеқайда үлкен екенін хабарлады. Нассим Талеб «Қара құйрық» кітабында былай деп жазды: «Мен Fannie Mae мемлекеттік демеуші институтын, оның тәуекелдерін қарастырғанда, динамит бөшкесіне отырғандай сезінемін, ол кез келген ұсақ нәрсеге де осал. Бірақ уайымдамаңыз: олардың ғалымдарының көп саны бұл оқиғаларды «мүмкін емес» деп санайды». 2005 жылдың 26 қаңтарында АҚШ сенаторы Чак Хейгел 2005 жылғы Федералды тұрғын үй кәсіпорындарын реформалау туралы заң жобасын (S.190) алғаш рет ұсынды. Сенаттағы заң жобасының мақсаты – GSE реттеу құрылымын жаңадан қарау және оны реформалау болды. 2005 жылдың шілдесінде Сенаттың Банктік, тұрғын үй және қалалық істер жөніндегі комитеті заң жобасын жақсы бағалағаннан кейін, Сенаттың жалпы отырысында оны талқыламады. Сол уақытта Палата да ұқсас заң жобасын, 2005 жылғы Федералды тұрғын үйді қаржыландыру реформасы туралы заңды (H. R. 1461) көктемде ұсынды. Палатаның Қаржылық қызметтер комитеті заң жобасына өзгерістер енгізіп, 2005 жылдың шілдесіне дейін комитет баяндамасын жасады. Бұл заң жобасы қазан айында Президент Джордж Буш Палатаның нұсқасына қарсы болғанына қарамастан қабылданды. Ол былай деді: «H. R. 1461 заң жобасында көзделген реттеу режимі басқа ірі және күрделі қаржы институттарын реттейтін режимге қарағанда әлдеқайда әлсіз». Осы кезде заң жобасына демократтар да, республикашылар да қарсы болды және Сенат Палата қабылдаған нұсқаны қарастырмады.

2007 жылдың соңында болған ипотекалық дағдарыс

Федералды тұрғын үй және қала құрылысы (HUD) тұрғын үй мақсаттарына жету жөніндегі миссиясын орындау үшін Fannie Mae, Freddie Mac және Federal Home Loan Banks (FHLBanks) сияқты GSE төмен және орташа табысты отбасылардың, аз қамтылған аудандардың тұрғын үй иелігін жақсартуға тырысты және жалпы алғанда "30 жылдық тұрақты ставкалы ипотеканы алу мүмкіндігі, төмен бастапқы төлеммен және экономикалық жағдайлардың кең ауқымында ипотекалық несиелердің үздіріліссіз қолжетімділігі" сияқты арнайы қолжетімді әдістер арқылы. 2003–2004 жылдары "субпрайм" ипотекалық несиелер дағдарысы басталды. Нарық реттелетін GSE-ден ауысып, реттелмеген жеке таңбалы секьюритилендіру (PLS) арналары арқылы шығарылатын ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға (MBS) радикалды түрде өтті, оларды әдетте инвестициялық банктер басқарды. Қарыз берушілер өздерінің несиелерін жеке PLS арқылы көбірек тарата бастағандықтан, GSE-лер несие берушілерді бақылау және қадағалау мүмкіндігін жоғалтты. GSE-лер мен жеке секьюритизаторлардың арасындағы қарыздар үшін бәсекелестік GSE-лердің күшін одан әрі әлсіретіп, ипотекалық несие берушілерді күшейтті. Бұл кепілдендіру стандарттарының төмендеуіне әкелді және қаржы дағдарысының маңызды себебі болды. Инвестициялық банктердің секьюритизаторлары тәуекелді несиелерді секьюритизациялауға көбірек дайын болды, өйткені олар әдетте минималды тәуекелді сақтап қалды. GSE-лер өздерінің ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарының (MBS) өнімділігіне кепілдік берген болса, жеке секьюритизаторлар көбінесе кепілдік бермейтін және тәуекелдің тек жұқа бөлігін ғана сақтайтын. Көбінесе банктер бұл тәуекелді сақтандыру компанияларына немесе басқа да қарсы тараптарға кредиттік дефолт своптары арқылы ауыстыратын, бұл инвесторлар мен несие берушілер үшін нақты тәуекелді анықтауды өте қиын ететін. Қауіпті ипотекаларға және жеке таңбалы MBS таратуға көшу 2001–2003 жылдары тарихи төмен пайыздық мөлшермен байланысты болған рекордты қайта қаржыландыру бумынан пайда болған табыс деңгейін сақтауға тырысқан қаржы институттары кезінде болды. Табыс көлемге байланысты болды, сондықтан жоғары табыс деңгейін сақтау үшін төменгі кепілдендіру стандарттарын қолдану және GSE-лер бастапқыда секьюритизацияламайтын жаңа өнімдерді пайдалану арқылы қарыз алушылар тобын кеңейту қажет болды. Осылайша, GSE секьюритизациясынан жеке таңбалы секьюритизацияға (PLS) ауысу ипотекалық өнім түрінің өзгеруімен де сәйкес келді, дәстүрлі, амортизациялық, тұрақты ставкалы ипотекалардан (FRM) дәстүрлі емес, құрылымдық жағынан тәуекелді, амортизацияланбаған, мөлшерлемесі өзгермелі ипотекаларға (ARM) және ипотекалық кепілдендіру стандарттарының күрт нашарлауының басталуымен. Үкімет өкілдері сондай-ақ екі компанияның меншігіндегі немесе кепілдік берген қарыз бойынша 5 триллион доллар көлемінде заң арқылы нақты мемлекеттік кепілдікке шақыруды қарастырғанын мәлімдеді. Кейбіреулер Fannie капитал жетіспейтініне және банкротқа ұшырауы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Басқалары үкімет оны тартып алады деп уайымдады. АҚШ-тың Қаржы министрі Генри М. Полсон және Ақ үй Fannie Mae-нің қаржылық тұрақтылығын қорғау үшін эфирге шықты, бұл толық қаржылық үрейді болдырмау үшін соңғы күш-жігер болды. Fannie және Freddie АҚШ-тың барлық ипотекалық нарығын қолдады. 2008 жылы Fannie Mae және Federal Home Loan Mortgage Corporation (Freddie Mac) АҚШ-тың 12 триллион долларлық ипотекалық нарығының шамамен жартысына ие болды немесе кепілдік берді. Егер олар құлаған болса, ипотека алу қиынға соғады және әлдеқайда қымбат болады. Fannie және Freddie облигацияларына Қытай үкіметінен бастап, ақша нарығындағы қорларға дейін, жүздеген миллион адамдардың зейнетақы қорларына дейін ие болды. Егер олар банкротқа ұшыраса, онда жаһандық масштабта жаппай толқулар орын алады. Әкімшіліктің PR-қатымы өздігінен GSE-ді құтқару үшін жеткіліксіз болды. Жеке банктерден нашар несиелерді сатып алу жөніндегі үкіметтік директивасы, осы банктердің құлдырауына жол бермеу үшін, сондай-ақ 20 ірі банктердің несиелерді жалған түрде ААА деп жіктеуі тұрақсыздықты тудырды. Полсонның жоспары AIG және ірі банктер сияқты несие берудің орнына, екі GSE-ді тез арада басып алу еді; ол президент Бушка "олар естіген алғашқы дыбыс - олардың бас-аяқтары еденге соғылатын болады" деп айтты, бұл француз революциясына сілтеме жасады. Сонымен қатар, Fannie Mae және Freddie Mac акционерлері федералды үкіметке қарсы сотқа берді, а) Fannie және Freddie өздерінің қаржылық міндеттемелерін орындай алмайтын ортаны жасады, б) атқарушы басшыны компанияларды консерваторға (а) арқылы қол қоюға мәжбүр етті және в) (бесінші түзету) алу шартын өрескел бұзғаны үшін. 2008 жылдың 7 қыркүйегінде Federal Housing Finance Agency (FHFA) директоры Джеймс Локхарт Fannie Mae және Freddie Mac-ті FHFA-ның консервациясына қою туралы хабарлады. Бұл шара "ондаған жылдардағы жеке қаржы нарықтарына жасалған ең ауқымды үкіметтік араласулардың бірі" болды. Локхарт сондай-ақ фирмалардың бас директорларын және директорлар кеңесін қызметтен шеттетуге және әр GSE-нің 79,9% құрамына бағынышты жаңа артық таңдаулы акциялар мен қарапайым акцияларға рұхсат беруге себеп болды. Консервацияға дейінгі акциялар мен артық таңдаулы акциялардың құны компанияның қарызының және ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардың құнын сақтау үшін болашақ дивидендтерді тоқтату арқылы айтарлықтай төмендеді. FHFA компанияны тарату жоспары жоқ екенін мәлімдеді. АҚШ Қаржы министрлігінің Fannie Mae немесе Freddie Mac-ті тұрақтандыру мақсатында қаражат беруге берілген өкілеттігі барлық федералды үкіметтің заңмен міндеттемеге түсуге рұхсат етілген қарыз сомасымен ғана шектеледі. 2008 жылдың 30 шілдесіндегі Fannie Mae және Freddie Mac-тің кеңейтілген реттеушілік өкілеттігін қамтамасыз ететін заң ұлттық қарыз шегін 800 миллиард долларға, барлығы 10,7 триллион долларға дейін ұлғайтты, бұл Қаржы министрлігінің федералды тұрғын үй несиелік банктерді қолдау үшін икемділікке ие болуы мүмкін екенін күтіп отырды.

2010 тізімнен шығару

2010 жылдың 16 маусымында Fannie Mae және Freddie Mac акцияларының NYSE биржасынан өшірілетіні туралы хабарлады. Федералдық тұрғын үй қаржы агенттігі Фанни акцияларының бағасы 30 күннен астам уақыт бойы бір акцияға 1 доллардан төмен болғандықтан, акцияларды өшіруге бағыт берді. Осыдан бері акциялар OTC Bulletin Board-та саудаланып келеді.

2015 жылғы шешім

2015 жылдың 11 мамырында The Wall Street Journal газетінде АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Nomura Holdings Inc. компаниясы Fannie Mae және Freddie Mac компанияларына сатылатын ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздарды сипаттауда адасқандығын айтты, бұл компаниялардың консерваторы – Федералды тұрғын үйді қаржыландыру агенттігіне (FHFA) жеңіс сыйлады. Сот төрешісі Денис Коут FHFA-дан Nomura және RBS Securities Inc. компаниялары төлеуі тиіс залал өтеуінің жаңа мөлшерін ұсынуды сұрады, олар бұл инвестициялардың бір бөлігін ұйымдастырған. Іс басталғанда FHFA шамамен 1,1 миллиард доллар талап еткен. Бұл шешім тұрғын үй бағамының өсу кезеңінде жасалған ипотекалық несиеге қатысты құқық бұзушылықтарды қараған сирек сот процесін аяқтады. Соңғы бірнеше жылда оннан астам компания FHFA-ның ұсынған ұқсас айыптамаларын сотқа берудің орнына, оларды реттеуді жөн көрді. Бұл келісімдер Фанни мен Фреддиге 18 миллиард доллар көлемінде айыппұл әкелді. Өз шешімінде судья Котт Nomura компаниясы Fannie және Freddie компанияларына сатылатын ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздарға қатысты құжаттарда несиелердің сапасын дұрыс көрсетпегенін жазды. "Адастырудың ауқымы, консервативті түрде есептелгенде, өте зор", - деп жазды ол. Бағалардың өсу кезеңінде Fannie және Freddie Nomura сияқты компаниялар шығарған ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздарға миллиардтаған доллар инвестициялады. Бұл инвестициялар пайданы арттырды, бірақ бағалардың төмендеуі компаниялардың 2008 жылы мемлекеттік басқаруға өтуіне әкелген үлкен шығындарға себеп болды. Nomura және RBS – 2011 жылы FHFA-ның назар аударған 18 қаржы институтының екеуі, оның ішінде Bank of America Corp. және Goldman Sachs Group Inc. компаниялары, олар бағалы қағаздардың негізінде жатқан несиелердің сапасы туралы жалған мәлімдеме жасады. Соттасу барысында FHFA-ның адвокаттары Nomura және RBS компаниялары кейбір ипотекалардың артындағы үйлердің құнын көтеріп көрсеткенін, ал кейде үйдің иесі тұрмаған кезде оның иеленуде екенін айтқандарын мәлімдеді.

Бизнес тетігі

Fannie Mae ипотекалық несиелерді және оларды қамтамасыз ететін кепілдіктерді сатып алады, оларды ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға (МБС) біріктіреді. Fannie Mae бекітілген ипотекалық сатушылардан несиелерді сатып алып, оларды секьюритилендіреді; содан кейін ол осыдан туындаған ипотекалық кепілдікті екінші деңгейдегі ипотекалық нарықтағы инвесторларға сатады, сонымен бірге көрсетілген негізгі сома мен пайыздық төлемдер инвесторға уақтылы жіберілетініне кепілдік береді. Сонымен қатар, Fannie MBS, Freddie Mac MBS және Ginnie Mae MBS сияқты, «жарияланбаған» немесе «TBA» нарығында сауда-саттық жасауға болады. Ипотекаларды сатып алу арқылы Fannie Mae және Freddie Mac банктер мен басқа қаржы институттарына жаңа несиелер беру үшін қаржылай қаражат ұсынады. Бұл АҚШ-тың тұрғын үй және несие нарықтарына икемділік пен өтімділік береді. Fannie Mae өзінің ипотекалық кепілдігін қамтамасыз ету үшін, ол сатып алуға қабылдайтын несиелерге қатысты талаптарды белгілейді, оларды «стандартты» несиелер деп атайды. Fannie Mae «Desktop Underwriter» (DU) деп аталатын автоматтандырылған андеррайтинг жүйесін (AUS) құрады, оны несие берушілер несиенің стандартты талаптарға сәйкес келе ме екенін автоматты түрде анықтау үшін пайдалана алады. 2004 жылы Fannie Mae осы бағдарламаны «Custom DU» арқылы кеңейтті, бұл несие берушілерге стандартты емес несиелерді өңдеу үшін жеке андеррайтинг ережелерін орнатуға мүмкіндік берді. Стандартты емес несиелердің екінші деңгейдегі нарығына «жамбо» несиелер кіреді, яғни Fannie Mae және Freddie Mac сатып алатын ең жоғары сомадан асатын несиелер. 2008 жылдың басында «TBA» (жарияланбаған) ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға 10%-ға дейін «жамбо» несиелерін қосуға рұқсат ету туралы шешім қабылданды.

Қаулыға сәйкес келетін кредиттер

Fannie Mae және Freddie Mac кепілдік беретін несиенің максималды мөлшеріне шектеу қояды. Бұл «сәйкес келетін несие лимиті» деп аталады. Fannie Mae және Freddie Mac үшін сәйкес келетін несие лимитін екі мемлекеттік кепілді компанияның (GSE) реттеушісі – Federal Housing Enterprise Oversight (OFHEO) кеңсесі белгілейді. OFHEO жыл сайын қазан айынан қазан айына дейінгі орташа үй бағасының өзгеруіне байланысты сәйкес келетін несиенің мөлшерінің лимитін белгілейді, одан асып кеткен ипотекалық несие сәйкес келмейтін, ірі көлемді несие болып саналады. Аляска және Гавайиде лимит 50 пайызға жоғары. Мемлекеттік кепілді компаниялар (GSE) тек екінші нарықта қайта жинақтау үшін сәйкес келетін несиелерді ғана сатып алады, бұл сәйкес келмейтін несиелерге деген сұранысты азайтады. Сұраныс пен ұсыныс заңына сәйкес, несие берушілерге осы несиелерді екінші нарықта сату қиынға соғады; демек, осы типтегі несиелер қарыз алушыларға қымбатқа түседі (әдетте 1/4-тен 1/2 пайызға дейін). Шындығында, 2008 жылы мемлекеттік кепілді компаниялар кепілдік бермейтін облигацияларға деген сұраныс болмағандықтан, сәйкес келмейтін несиелердің бағасы сәйкес келетін несиелерге қарағанда шамамен 1%-дан 1,5%-ға дейін жоғары болды.

Жасырын кепілдік және мемлекеттік қолдау

Бастапқыда Fannie компаниясына үкімет тарапынан «нақты кепілдік» берілді; егер қиындыққа ұшыраса, үкімет оны құтқаруға уәде берді. Бұл 1968 жылы өзгерді. Ginnie Mae Фанниден бөлінді. Ginnie нақты кепілдікті сақтап қалды. Алайда, Fannie Конгресс жарғысы бойынша АҚШ қазынасына тікелей несие беретін жеке корпорацияға айналды. Осы мемлекеттік демеуші кәсіпорын (GSE) мәртебесі олардың қарыз алуына «күмәнді кепілдік» берді. Сондай-ақ, жарғы олардың қызметін ипотекалық нарықпен шектеді. Осы себепті, жеке компания болғанымен, олар қалыпты жеке компания сияқты жұмыс істей алмады. Fannie Mae тікелей мемлекеттік қаржыландыру немесе қолдау алмады; Fannie Mae бағалы қағаздарына мемлекеттік кепілдік болған жоқ. Бұл заңда, GSE-лерді бекітетін құжаттарда, бағалы қағаздардың өзінде және Fannie Mae-дің көптеген хабарламаларында нақты айтылған. АҚШ үкіметі сертификаттар мен олар бойынша негізгі сома мен пайыз төлеулеріне нақты кепілдік бермеді. Заң бойынша сертификаттар АҚШ-тың немесе оның агенттіктерінің Fannie Mae-ден басқа қарызы немесе міндеттемесі болмайды. Субпрайм дәуірінде Fannie Mae-нің әрбір проспектісінде қалың әріптермен, үлкен әріптермен жазылған: «Сертификаттар мен олар бойынша негізгі сома мен пайыз төлеулері АҚШ тарапынан кепілдік берілмейді және АҚШ-тың немесе оның агенттіктерінің Fannie Mae-ден басқа қарызы немесе міндеттемесі болып табылмайды». (Оқылғандық үшін барлық үлкен әріптер стандартты әріптерге ауыстырылды). Дегенмен, үкіметтен алынған күмәнді кепілдік және Fannie-ге берілген арнайы жеңілдіктер оның табысына үлкен әсер етті. Мысалы, күмәнді кепілдік Fannie Mae мен Freddie Mac компанияларына қарыз алу бағасын миллиардтаған долларға төмендетуге мүмкіндік берді, өйткені олардың кредиттік рейтингі жоғары болды. Конгресс бюджеті мен Қазыналық департаменттің бағалауынша, бұл көрсеткіш жылына шамамен 2 миллиард долларды құрады. Экономикалық ғылымдар саласындағы Sveriges Riksbank сыйлығының иегері Вернон Л. Смит FHLMC және FNMA-ны «жасырын түрде салық төлеушілердің қолдауымен құрылған агенттіктер» деп атады. The Economist журналы FHLMC және FNMA-ның «күмәнді мемлекеттік кепілдігіне» сілтеме жасады. 2004 жылы Конгресс палатасының және Сенаттың банк комитетіне берген куәлігінде Алан Гринспен Fannie Mae-нің (әлсіз) қаржылық жағдайының себебі АҚШ үкіметі Fannie Mae-нің (немесе Freddie Mac-тің) банкротқа ұшырауына ешқашан жол бермейді деген нарық сенімінен туындады деп мәлімдеді. Fannie Mae мен Freddie Mac компанияларына қалыпты қаржы институттарына қарағанда аз капитал ұстауға рұқсат берілді: мысалы, олар ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздарды басқа қаржы институттарына қажеттідей жартылай ғана капиталмен сатуға рұқсат алды. FDIC банктік холдингтік компаниясы туралы заң бойынша қаржы институттарының төлем қабілеттілігін реттейтін ережелер бар. Ережелер бойынша, қалыпты қаржы институттары капиталдың активтерге қатынасын 3%-дан жоғары немесе тең ұстауы керек. Fannie Mae және Freddie Mac GSE-лері осы капитал/актив қатынасы талабынан босатылған және капитал/актив қатынасын 3%-дан төмен ұстай алады және көбінесе солай істейді. Қосымша қаржылық леверидж жақсы уақытта үлкен табыс әкеледі, бірақ компанияларды қиын уақытта, мысалы, субстандартты ипотекалық дағдарыс кезінде үлкен тәуекелге ұшыратады. FNMA мемлекеттік және жергілікті салықтардан босатылған, тек жылжымайтын мүлік салығынан басқа. Бұдан өзге, FNMA және FHLMC SEC-ке есеп беру талаптарынан босатылған; олар SEC 10 K және 10 Q есептерін ұсынады, бірақ көптеген басқа есептер, мысалы, олардың REMIC ипотекалық бағалы қағаздарына қатысты есептер ұсынылмайды. Сонымен қатар, ақша нарығындағы қорлар әртараптандыру талаптарына ие, сондықтан активтердің 5%-дан астамы бір эмитенттен болуы мүмкін емес. Яғни, ең нашар жағдайда дефолт қорды 5%-дан аспайтын мөлшерде төмендетуі мүмкін. Алайда, бұл ережелер Fannie мен Freddie-ге қолданылмайды. Қордың активтерінің көп бөлігі Fannie мен Freddie борышынан тұратын қорды табуға болады. 1996 жылы Конгресс бюджеттік кеңсесі «қолма-қол ақшалай төлемдерге немесе кепілдік субсидияларына арналған федералды қаражат жоқ. Бірақ федералды қаражаттың орнына үкімет кәсіпорындарға бағасыз жеңілдіктер береді. Мемлекеттік демеуші кәсіпорындар үкімет пен салық төлеушілер үшін қымбатқа түседі. Бұл жеңілдіктің құны қазіргі таңда жылына 6,5 миллиард долларды құрайды».

Есепке алу

FNMA – ақша ағынын "қорғау" үшін деривативтерді пайдаланатын қаржы корпорациясы. Ол қолданатын туынды өнімдерге пайыздық своптар және пайыздық своптарға кіру опциялары ("тұрақты ставканы төлеу своптары", "тұрақты ставканы алу своптары", "негіздік своптар", "пайыздық ставка шектеулері және свопциялар", "кешіктірілген басталу своптары") жатады. Ұзақтық аралығы – активтер мен міндеттемелер ұзақтығы арасындағы айырмашылықты білдіретін қаржылық және есептік термин, және банктер, зейнетақы қорлары немесе басқа қаржы институттары пайыздық ставканың өзгеруіне байланысты тәуекелді өлшеу үшін оны пайдаланады. "Компания сәуір айындағы орташа ұзақтық аралығының наурыздағы нөлден сәуірде плюс 3 айға дейін кеңейгенін мәлімдеді." "Вашингтон қаласындағы компания ұзақтық аралығын минус 6 айдан плюс 6 айға дейін ұстап тұруды көздейді. 2003 жылдың қыркүйегінен наурызға дейін аралық плюс-минус бір айды құрады."

Есепке алу келіспеушілігі

2004 жылдың соңында Fannie Mae компаниясы есеп беру практикасы үшін тергеуге алынды. 2004 жылғы 20 қыркүйекте Федералдық тұрғын үй кәсіпорындарын қадағалау кеңсесі кең таралған есептік қателерді анықтаған баяндама жариялады. Fannie Mae компаниясы ішкі аудитін аяқтау және нормативтік талаптарға сәйкес болу үшін 2006 жылы бір миллиард доллардан астам қаражат жұмсауы күтілді. Қажетті түзетулер 10,8 миллиард долларға бағаланған, бірақ Fannie Mae компаниясының 10-К нысанындағы жылдық есебінде көрсетілгендей, түзетілген табыстың жалпы құны 6,3 миллиард долларды құрады. Fannie Mae компаниясының бизнес және есеп беру практикасымен байланысты мәселелер осы оқиғадан бұрын туындаған. 2000 жылғы 15 маусымда Капитал нарықтары, бағалы қағаздар және мемлекеттік қолдау көрсетілетін кәсіпорындар жөніндегі Өкілдер палатасының Банктік комитеті Fannie Mae компаниясы бойынша тыңдау өткізді. 2006 жылғы 18 желтоқсанда АҚШ-тың реттеуші органдары бас атқарушы директор Франклин Рейнс, бас қаржы директоры Дж. Тимоти Ховард және бұрынғы бақылаушы Лианн Г. Спенсерге қарсы 101 азаматтық шара қолданды. Үшеуі де Fannie Mae компаниясының табысын олардың бонустарын арттыру мақсатында манипуляциялауда айыпталды. Сот процесінде 1998 жылдан 2004 жылға дейін үштіктің жинаған бонустарынан 115 миллион доллардан астам соманы қайтару және есеп берудегі бұзушылықтары үшін шамамен 100 миллион доллар айыппұл өндірілуі сұралды. 8 жылдық сот отырыстарынан кейін, 2012 жылы сот шешімімен үштіктің кінәсі жоқ деп танылды, себебі үкіметтің айыптауды дәлелдейтін жеткілікті мәліметтері болған жоқ.

Мүдделер қақтығысы

2008 жылдың маусым айында The Wall Street Journal газеті Fannie Mae-дің екі бұрынғы бас директоры Джеймс Джонсон мен Франклин Рейнс Countrywide Financial-ден нарықтық бағадан төмен несие алғанын хабарлады. Fannie Mae компаниясы Countrywide ипотекаларын ең көп сатып алушы болды. "Анжелоның достары" атты VIP Countrywide несие бағдарламасына Fannie Mae компаниясының көптеген қызметкерлері; адвокаттар, басшылар және т.б. кірді. Fannie Mae және Freddie Mac компаниялары өздерін реттейтін комитеттерде отырған заң шығарушыларға үлестер төледі: Өкілдер палатасының Қаржылық қызметтер комитеті; Сенаттың Банк, Тұрғын үй және Қалалық істер комитеті; немесе Сенаттың Қаржы комитеті. Қалғандары ықпалды Ассигнованиелер немесе Жолдар мен құралдар комитеттерінде орын алады, Конгресс басшылығының құрамында немесе президенттікке кандидат болған.

2013 жылғы пара алу туралы мәлімдемелер

2013 жылдың 29 мамырында Los Angeles Times газеті Fannie Mae-дегі бұрынғы сотқа дейінгі сату маманына айып тағылғанын, бірақ Санта-Анадағы федералды сотта Аризона штатының жылжымайтын мүлік брокерінен пара алуда "күнәсіз" деп мәлімдегенін хабарлады. Оранж округі жоғарғы сотында бұрын қозғалған тағы бір сот ісі, бұл жолы заңсыз жұмындан босату туралы, Fannie Mae компаниясына қарсы қызметкер тарапынан берілді. Қызметкер менеджментке пара алу фактілері туралы ескертуге тырысқанда жұмыстан шығарылғанын мәлімдейді. Қызметкер 2009 жылдан бастап күдіктерін білдіргенін айтады.

Қатысушы заңнама

2013 жылдың 8 мамырында Конгрессмен Скотт Гарретт 113-ші Конгресс кезінде АҚШ Өкілдер палатасына 2014 жылғы Бюджет және есеп беру ашықтығы туралы заң жобасын (H. R. 1872; 113-ші Конгресс) ұсынды. Егер заң қабылданса, онда Fannie Mae және Freddie Mac сияқты федералды кредит бағдарламаларының бюджеттік есептелу тәсілі өзгертіледі. Заң жобасы тікелей несиелердің немесе несие кепілдіктерінің құны Федералдық есеп беру стандарттары жөніндегі кеңестің ұсынымдарына сәйкес, нақты құн бойынша федералды бюджетте көрсетілуін талап етеді. Өзі бағдарламалар өзгеріссіз қалады, бірақ олардың АҚШ федералдық бюджетінде есептелу жолы өзгеруі мүмкін. Заң жобасының мақсаты – кейбір бағдарламалардың федералды бюджетте есептелуінің дәлдігін арттыру.