Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиядағы фьорд
Fjord in Norway
Согнефьорд немесе Согнефьорден ( , ) – «Фьордтардың патшасы» (Fjordenes konge) деген лақап атымен белгілі, Норвегиядағы ең үлкен және ең терең фьорд. Батыс Норвегиядағы Вестланд округінде орналасқан, ол мұхиттан Люстер коммунасына қарасты Скьолден кішкентай ауылына дейін ішке қарай созылады. Атау норвег тіліндегі súg – «сору» деген сөзбен байланысты, бұл фьордтың аузындағы тасқын толқындарының күшті әсерінен немесе соруынан туындаған болуы мүмкін.
The Sognefjord or Sognefjorden (, ), nicknamed the King of the Fjords (Fjordenes konge), is the largest and deepest fjord in Norway. Located in Vestland county in Western Norway, it stretches inland from the ocean to the small village of Skjolden in the municipality of Luster. The name is related to Norwegian word súg "to suck", presumably from the surge or suction of the tidal currents at the mouth of the fjord.
География
Фьорд көптеген муниципалитеттер арқылы өтеді: Солунд, Гулен, Хиллестад, Хёйянгер, Вик, Согндал, Лердал, Аурланд, Ардал және Лустер. Фьордтың максималды тереңдігі теңіз деңгейінен төмен, ал ең терең жерлер Хёйянгерге жақын, фьордтың орталық бөліктерінде орналасқан. Согнефьорд Рутледалдан Германсверкке дейін өз ұзындығының шамамен бөлігінде тереңдігінен асады. Ауызға жақын жерде түбін теңіз деңгейінен төменге дейін күрт көтеріледі. Согнефьордтың теңіз түбін шамамен шөгінділер жабады, сондықтан тастың негізі теңіз деңгейінен төмен жатыр. Фьордтың ені дейін жетеді. Согнефьордтың негізгі тармағының орташа ені Ардалдан Лейкангер мен Брекке аралығында орналасқан орталық алапқа дейін біртіндеп артады, тереңдігінен асады. Бреккеден түбі Лосна аралына дейін жылдам көтеріліп, содан кейін Солунд аймағында шамамен тереңдікте біртіндеп төмендейді. Шектерлер мұздықтың жайылуына және эрозиялық әсерін жоғалтуға мүмкіндік берген дыбыстар, аңғарлар мен төмендіктерде пайда болады. Согнефьордтың ішкі шеті Йостедалсбрен мұздығымен жабылған, теңіз деңгейінен жоғары көтерілген таулар тізбегінің оңтүстік-шығысында орналасқан, бұл континенттік Еуропаның ең үлкен мұздығы. Осылайша, Согнефьордтың ішкі шетіндегі және оның тармақтарындағы климат сыртқы жағалаудағыдай ылғалды емес. Фьордтың шығыс шетіндегі Хуррунге жотасы Согндалда теңіз түбінен шыңға дейінгі ең биік көтеріліске жетеді. Бірнеше өзендер фьордқа тәзі су құяды, маусым айында жыл сайынғы «көктемгі» су тасқыны болады. Фьордтың аузын Сула, Лосна және Хисерейна сияқты көптеген аралдар қоршап тұрады. Согнефьорд оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай құрылымдалған солтүстік-батыс гнейс аймағынан өтеді және ішкі бөлігінде Каледондық бүктеме арқылы өтеді. Негізгі фьордтың шығыс-батыс бағыты мен тау жыныстарының бүктелу үлгілері арасында нақты байланыс жоқ, бірақ кейбір бұлақ фьордтардың кейбір бөліктері бүктелу үлгісіне сәйкес келеді. Палеогендік беткей қалыптасқаннан бері Согнефьорд су жинау алабынан шамамен 7610 км³ тау жынысы эрозияға ұшыраған. Фьордтарды жасаған өзендік және мұздық эрозия қыртыстың құрылымдық әлсіздіктерін пайдаланды. Соңғы мұз басу кезеңінде мұздың қалыңдығы Согнефьорд аймағында 3000 метрге жуық болды. Құрлықтардың бірігуі ең терең фьорд алабының қазуына әкелді. Жағалаудан 30 км-ге дейін Согнефьорд мұздығы біртекті гнейстің тар арнасына шектелген көрінеді, содан кейін мұздық кенеттен дыбыстар мен төменгі аңғарлар арқылы таралды.
The fjord runs through many municipalities: Solund, Gulen, Hyllestad, Høyanger, Vik, Sogndal, Lærdal, Aurland, Årdal, and Luster. The fjord reaches a maximum depth of below sea level, and the greatest depths are found in the central parts of the fjord near Høyanger. Sognefjord is more than deep for about of its length, from Rutledal to Hermansverk. Near its mouth, the bottom rises abruptly to a sill about below sea level. The seabed in Sognefjord is covered by some sediments such that the bedrock is some below sea level. The fjord is up to wide. The average width of the main branch of the Sognefjord is less than The depth increases gradually from Årdal to a central basin reaching more than in depth located between Leikanger and Brekke. From Brekke the floor rises rapidly to Losna island, then drops gradually with a threshold at about in the Solund area. Thresholds occur in an area with sounds, valleys, and low land where the glacier was allowed spread out and lose its erosive effect. The inner end of the Sognefjord is southeast of a mountain range rising to about above sea level and covered by the Jostedalsbreen, continental Europe's largest glacier. Thus the climate of the inner end of Sognefjorden and its branches are not as wet as on the outer coastline. Hurrungane range at the eastern end of the fjord reaches The greatest elevation from seabed to summit is at Sogndal. Several rivers pour fresh water into the fjord with an annual "spring" flood in June. The mouth of the fjord is surrounded by many islands including Sula, Losna, and Hiserøyna. The Sognefjord cuts through a northwestern gneiss area with a south west to north east structure, and penetrates the Caledonian fold through in the inner part. There is no clear relation between the east–west direction of the main fjord and the fold patterns of the bedrock, while some of tributary fjords in the parts corresponds to fold pattern. An estimate of 7610 km3 of rock has been eroded from the Sognefjord drainage basin since the Paleic surface formed. The fluvial and glacial erosion that made the fjords has followed structural weaknesses in the crust. During the last glaciation the ice reached a maximum thickness of nearly 3000 meters in the Sognefjord area. Confluence of tributary fjords led excavation of the deepest fjord basin. Until about 30 km from the very coast the Sognefjord glacier was apparently constricted to its narrow channel of homogeneous gneiss, then the glacier suddenly spread out presumably through sounds and low valleys.
Туризм
Көлденеңдерді және оның салаларын бойлап орналасқан елді мекендерді қайықтар байланыстырады. Көлденеңдегі және оның салаларындағы ірі ауылдарға Лейрвик, Итре Оппедал, Вадхейм, Хёянгер, Викойри, Балестранд, Хермансверк, Согндалсфьёра, Гудванген, Флом, Аурландсванген, Лердалсёйри, Ардалстанген, Гаупне және Сольворн жатады. Гудванген, әсіресе табиғатымен және әсем пейзажымен танымал Согнефьордтың саласы – Нэрёйфьордтың жағасында орналасқан. Герангерфьордпен бірге Мёре-ог-Ромсдалдағы Нэрёйфьорд ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген. Флом ауылынан Флом темір жолы Мырдал станциясына дейін, әлемдегі ең тік теміржол көтерілімдерінің біріне көтеріледі. Көлденеңнің ішкі бөлігінде Норвегияның үш атақты ағаш шіркеуі сақталған: Каупангер және Урнес (жағалау бойында) және Боргунд (Лердал аңғарына қарай). Согнефьорд арқылы көптеген паром қатынастары бар. Осы көлденеңді кесіп өтетін паромдардың бірі – MV Ampere, әлемдегі алғашқы аккумуляторлық электрлік автомобиль паромы, ол Лавик пен Итре Оппедал қалалары арасында жүреді.
Boats connect settlements along the fjord and its sidearms. Larger villages on the fjord and its branches include Leirvik, Ytre Oppedal, Vadheim, Høyanger, Vikøyri, Balestrand, Hermansverk, Sogndalsfjøra, Gudvangen, Flåm, Aurlandsvangen, Lærdalsøyri, Årdalstangen, Gaupne and Solvorn. Gudvangen is situated by the Nærøyfjord, a branch of the Sognefjord particularly noted for its unspoiled nature and dramatic scenery, and only across at its narrowest point. Together with the Geirangerfjord in Møre og Romsdal, the Nærøyfjord is a UNESCO World Heritage Site. From the village of Flåm, the Flåm Railway climbs up to Myrdal Station in a distance of only — one of the steepest unassisted railway climb in the world. Around the inner end of the fjord, three of Norway's famous stave churches have survived: Kaupanger and Urnes (along the shoreline) and Borgund ( into the Lærdal valley). There are many ferry crossings of the Sognefjord. One of the ferryboats that traverses this fjord is the MV Ampere, the world's first battery electric car ferry, which crosses the fjord between the towns of Lavik and Ytre Oppedal.
Басқа
1972 жылғы 24 қарашада Норвегия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің KNM Sklinna теңіз асты қайығы 14 күндік қуып жете алмағаннан кейін Согнефьордта ресейлік "Виски" класындағы теңіз асты қайық деп болжаған бір нәрсемен "көрісті". Кейіннен жарияланған әскери құжаттар осы эпизодты растайды.
On 24 November 1972, the submarine KNM Sklinna of the Royal Norwegian Navy had "contact" with what they presumed was a Russian Whiskey class submarine after a 14 day pursuit in the Sognefjorden. Military documents released later confirm this episode.