Кіріспе
Гонконгтағы бұрынғы мектеп біліктілігі – Гонконгтағы жоғары деңгейдегі емтихан (HKALE, 香港高級程度會考), немесе көбінесе «A деңгейі» деп аталады. Бұл емтиханды Гонконгтағы емтихандар мен бағалау органы (HKEAA) 1979 және 2012 жылдар аралығында Гонконг мектептерінің жоғары сынып оқушылары мектеп бітіргеннен кейін тапсырды. 1992 жылы Бірлескен университеттер қабылдау жүйесі (JUPAS) енгізілгенге дейін ол Гонконг университетіне түсу емтиханы болды, содан кейін 2011/2012 оқу жылына дейін университеттерге түсудің басты емтиханы ретінде сақталды. Емтихан наурыз бен мамыр аралығында өткізіліп, нәтижелер шілде айының бірінші аптасында (немесе маусымның соңында) жарияланды. HKALE-де барлығы 17 «A» деңгейі және 17 «AS» деңгейі пәндері болды. «AS» деңгейі көбінесе Гонконгтың жоғары деңгейдегі қосымша емтиханы (HKASLE) деп аталды. «AS» деңгейі пәндері «A» деңгейі пәндеріне қарағанда екі есе аз сағатта оқытылды, бірақ олар да сондай интеллектуалды күш-жігерді талап етті. Күндізгі оқу бөлімінде оқитын студенттердің көпшілігі HKALE-де төрт-бес пән тапсырды. Қытай тілі мен мәдениеті және ағылшын тілін пайдалану пәндерін, сондай-ақ басқа тілдерге қатысты пәндерді дерлік барлық үміткерлер тапсырды, ал қалған пәндерді ағылшын немесе қытай тілінде тапсыруға болады. Бағалау және сыныптауда бірдей стандарттар қолданылды, оқу тілі нәтижелер хабарламаларында немесе сертификаттарда көрсетілмейді. «A» деңгейі пәнінен емтихан әдетте бір күнінің таңертеңгі және кешкі сессияларында өтетін екі 3 сағаттық жазбадан тұрады. HKALE нәтижелері «A»-дан «F»-қа дейінгі алты баллмен көрсетіледі, мұнда «A» бағасы ең жоғары, ал «F» бағасы ең төмен. «F» бағасынан төмен нәтижелер жіктемелмеген (UNCL) деп белгіленеді. 2001 жылы қолданылған нақты баллдардың (мысалы, A(01), A(02), B(03), B(04 және т.б.) жойылуы 2002 жылдан бастап күшіне енді. «A» деңгейі пәндерінің қытай тарихы, биология және экономика сияқты қиын түсініктерді жаттап алуды және түсіндіруді талап ететіні сынға ілікті, олардың оқу бағдарламалары бірінші курс студенттерінің оқу бағдарламаларымен ұзындығы мен тереңдігі жағынан шамалас. Таза математика және химия сияқты нақты «A» деңгейі пәндерінде ғылыми-зерттеу деңгейіндегі білім де қажет. Шын мәнінде, емтихандардың әдейі қиын етіп жасалғаны, түрлі себептермен, мысалы, Ұлыбританияның элиталық көзқарасы және 1992 жылдан бері университеттердегі орын санының шектеулі болуымен байланысты деп ойланды. Тіпті бұрынғы мүдделі тараптардың жергілікті халықтың өсуіне кедергі келтіру үшін қасақана қиындықтар тудырғаны, ал олардың жақсы қаржыландырылған мүдделі тараптары шетелде білім алып, кейін отбасылық бизнесті басқару үшін оралғаны туралы да әңгімелер болды. Алайда, мұндай әлемдік деңгейдегі емтихандардың нәтижесінде Гонконгтағы жоғары білімнің алтын ғасыры 2010 жылдардан бастап пайда болды, көптеген белгілі жергілікті профессорлар туды. 2001 жылы ерте қабылдау схемасы енгізілгеннен кейін HKCEE-де үздік көрсеткіштерді алған студенттер HKALE-ді өткізіп, 6-сыныптан кейін тікелей университеттерге түсе алады. Сондықтан 2002 жылғы HKALE Гонконгтағы университеттерге түсу үшін HKCEE-де үздік көрсеткіштерді алғандардың барлығы үшін соңғы емтихан болды. Гонконгтағы білім беру реформасының бір бөлігі ретінде емтихан 2012/2013 оқу жылынан кейін жойылды. 2013 жылғы HKALE-дің соңғы емтиханы бұрын HKALE-ді тапсырған жеке үміткерлерге ғана ұсынылды, ал емтихан нәтижелері бұрынғыдай JUPAS арқылы университеттерге түсу үшін емес, тек JUPAS емес жүйе арқылы қолданыла алатын.
The Hong Kong Advanced Level Examination (HKALE, 香港高級程度會考), or more commonly known as the A level, conducted by the Hong Kong Examinations and Assessment Authority (HKEAA), was taken by senior students at the end of their matriculation in Hong Kong between 1979 and 2012. It was originally the entrance examination in University of Hong Kong until the introduction of the Joint University Programmes Admissions System (JUPAS) in 1992, which made it the major university entrance examination until academic year 2011/2012. The examination was conducted from March to May, and the results were routinely released in the first week of July (or late June). There were altogether 17 A level and 17 AS level subjects in the HKALE. AS level was commonly known as Hong Kong Advanced Supplementary Level Examination (HKASLE). AS level subjects were taught within half the number of periods compared to that required for A level subjects, but they demanded the same level of intellectual rigour. Most day school candidates took four or five subjects in the HKALE. Apart from Chinese Language and Culture and Use of English which were taken by almost every school candidate, and other language related subjects, all subjects could be taken in either English or Chinese. The same standards were applied in both marking and grading; the instruction medium is not recorded on the results notices nor certificates. The examination of an A level subject generally consists of two 3 hour papers taken in the morning and afternoon of the same day. The results of the HKALE are expressed in terms of six grades A – F, of which grade A is the highest and F the lowest. Results below grade F are designated as unclassified (UNCL). The abolishment of fine grades used in 2001 (i. e. A(01), A(02), B(03), B(04), etc.) was in force from 2002. It was well criticized that AL subjects demand substantial memorization and clarification of difficult concepts such as Chinese History, Biology, and Economics which have their syllabus partly equivalent to first year undergraduate courses in terms of the length and depth. Research level knowledge is also required in specific AL subjects such as Pure Mathematics and Chemistry. Actually, it was thought that the examinations were intentionally designed to be difficult by stakeholders for different reasons such as UK imposed elitism as well as limited university seats dated back to 1992. It was even conspired that the past stakeholders intentionally made it difficult to hinder the growth of local people, in contrast to their well funded stakeholders who usually went for overseas education but returned to manage their family businesses. However, such world class exams do lead to the births of different famous local professors, resulting in the golden era of higher education in Hong Kong since the 2010s. With the introduction of the Early Admissions Scheme in 2001, top scorers in HKCEE could skip the HKALE and enter universities directly after Form 6. Therefore, the HKALE in 2002 was the last one which all HKCEE top scorers needed to take for university admission in Hong Kong. As a part of the educational reform in Hong Kong, the examination was abolished after academic year 2012/2013. The final HKALE in 2013 was only offered to private candidates who had taken the HKALE before, and the exam results could not be used to apply for universities through the JUPAS as before, but only through the Non JUPAS system.
Өмірбаян
1993 жылға дейін студенттер жоғары оқу орнына түсу үшін екі емтиханның бірін таңдауға міндетті болды: HKALE немесе Гонконг жоғары деңгейлі емтиханы. Біріншісі бастапқыда Гонконг университетінде (HKU) жетінші сыныпты аяқтағаннан кейін үш жылдық оқу бағдарламасына жол ашты, көбінесе ағылшын тілінде оқытатын мектептердің студенттері үшін. Екіншісі Гонконгтың қытай университетінде (CUHK) төрт жылдық оқу бағдарламасына жол ашты, ол сол кезде қытай тілінде жүргізілді, алтыншы сыныпты аяқтағаннан кейін қытай тілінде оқытатын мектептердің студенттері үшін. Кейіннен көптеген білім беру органдары «екі жолақты» емтихан жүйесінің іс жүзінде қолдануға жарамсыз болғанын және 1981 жылы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына ұсынылған есепте көрсетілгендей, бірыңғай аттестаттау жүйесінің шұғыл қажет екенін мәлімдеді. Есепте «екі жолақты» жүйе Гонконг студенттерінің арасында жаңсақтық пен алаңдаушылықты тудыратын негізгі мәселе екені, сонымен қатар жоғары оқу орындарына түсу үшін күшті бәсекелестік тудыратыны анықталды (Гонконгтың білім беру департаменті, 1981, 178-бет). Қызу пікірталастардан (Танг және Брей, 2000) кейін CUHK-тағы бағдарламалар 1991 жылы HKU-да қолданылған сияқты үш жылдық жүйеге көшті. Осының салдарынан Гонконг жоғары деңгейлі емтиханы жойылды және ақыры бүгінгі HKALE-мен біріктірілді. Кандидаттардың әртүрлі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қосымша деңгейдегі пәндер де сол кезде енгізілді (Гонконгтың емтихан және бағалау басқармасы, 2003, 4-бет).
IELTS-пен салыстыру
HKEAA халықаралық ағылшын тілінің тестілеу жүйесімен нәтижелерді теңестіру мақсатында зерттеу жүргізілді. HKASL A B C D E IELTS 7.41 – 8.30 6.92 – 7.40 6.51 – 6.91 6.03 – 6.50 5.40 – 6.02
Жаңа таңбалау схемасы туралы дау
Бұл дау 2007 жылы HKEAA-ның E бөліміндегі (жұмыс және оқу үшін практикалық дағдылар) тапсырмада сөз лимитін (500 сөз) асып кеткен жағдайда, лимиттен артық жазылған бөлік бағаланбайды деген хабарламасынан кейін туындады. Дегенмен, өткен жылы жарияланған бағалау нұсқауларында мұндай жағдайда студенттердің стильдік бағасынан тек екі ұпай ғана алынып тасталатыны көрсетілген. Бұл көптеген студенттердің наразылығын тудырды. Олар, қағазда сөз лимиті көрсетілгенімен, бағалау критерийлері туралы нақты хабарланбағанын және HKEAA өткен жылы қолданған бағалау жүйесі оларды жаңылысқа салғанын мәлімдеді. Кейіннен HKEAA кандидаттар сұрақтарға жауап беру алдында барлық нұсқауларды оқып білуі керек екенін айтты. Сондай-ақ, нұсқауларды қатаң сақтаған кандидаттарға әділ қаралатыны туралы мәлімдеді.
3-қағаз Тыңдап сөйлеу
Сынақ шамамен 45 минутқа созылды және пәннің жалпы бағасының 15% құрады. ЕО тіңдеу сынағы сияқты, емтихан материалдары Radio 2 радиостанциясы арқылы таратылды. Ағылшын тілінен емтихан тапсыру кезінде "Greensleeves-ке фантазия" әні емтиханнан бұрын және үзілістерде орындалды. Хабарлама кантон тілінде берілді. Путунхуа студенттері арнайы емтихан залдарына орналастырылды, оларға кантон тіліндегілермен бірдей мазмұны бар CD таспалары берілді. Үміткерлер материалды тыңдап жатқанда сұрақтарға жауап беруі тиіс болды. Сұрақтардың үлгілері емтихан жұмысының алғашқы екі бетінде келтірілген. 2003 жылға дейін үміткерлер сұрақтарға жауап беру үшін толық сөйлемдер жазатын. 2003 жылдан бастап, жауаптарды таңдау кезінде дұрыс жауапты белгілеу және "Құнжырлы төртеу" (奪命四式) пайда болды. "Құнжырлы төртеу" көптеген үміткерлер үшін қиын болды: олар тыңдау материалдарындағы мәлімдемелердің дұрыстығын көрсетуі керек еді. Мүмкін жауаптар: "рас", "жалған", "ішінара дұрыс" және "анықтау мүмкін емес". Жауаптар көбінесе тікелей немесе сөзбе-сөз келтірилмеді. Үміткерлер тыңдау барысында, мысалы, спикердің көзқарасы сияқты, берілген сөздің жасырын мағынасын талдауға міндетті болды. Сонымен қатар, дұрыс емес жауап үшін ұпайлар алынып тасталды, бұл теріс бағаға әкелуі мүмкін. Бұл бастапқыда үміткерлердің білмейтін жауапты жаңсақтап табуына жол бермеу үшін жасалды, бірақ бұл кейбір түсініксіз сұрақтарға қиындықтар туғызды.
4-қағаз Ауызша сөйлеу дағдыларын бағалау
Тест екі бөлімнен тұрды: жеке таныстыру және топтық талқылау. Екеуіне де жалпы баллдың 7,5% есептелді. Жеке таныстыру кезінде үміткерлерге белгілі бір тақырып бойынша 3 минуттық сөз жасау үшін 10 минут дайындық уақыты берілді. Кейде үміткерлерден суретті сипаттау сұралды. Жеке таныстырудан кейін топтық талқылау өтті. Әдетте, әр топта 5 үміткер болды және оларға дайындыққа 5 минут уақыт берілді. Содан кейін әр үміткерге бірінші кезеңде сөйлеуге 1 минут, ал тақырыпты еркін талқылауға 10 минут берілді. Жеке таныстыруда жеке тақырыптар қойылды, ал топтық талқылауда маңызды оқиғаларға немесе жалпы мәселелерге қатысты тақырыптар талқыланды.
5 қағаз Қосымша оқулар
Бұл тест 6-шы және 7-ші сыныптарда мектеп базасында өткізілді. Оқушылар мектептен берілген кем дегенде 5 кітап оқып, оған қатысты бағалауды аяқтау керек болды. Кітап туралы есептер ең көп қолданылатын формат болды, бірақ топтық таныстырылымдарға, тіпті сынып ішіндегі тесттерге де рұқсат етілді. Кез келген оқуға жарамды кітапқа рұқсат болды. Мектептерге ұсынылатын кітаптар тізімімен нұсқаулар берілді. Көптеген мектептер оқушылардан тізімнен кітаптар таңдауын талап етті немесе оқушылары үшін тізімнен кітаптарды өздері таңдады. Мектептер оқушыларға тым жоғары баға қоюдан сақтану үшін, емтихан нәтижелеріне қарай баллдарды түзету керек еді. Ұсынылған кітаптар тізімінде қытай мәдениетіне қатысты 30-ға жуық кітап болды, олар романдардан, мәдени зерттеулерден бастап тарихи есептерге дейін қамтыды. Тізімдегі кітаптардың ішінде «Таншань жер сілкінісі» әрқашан ең танымал кітаптардың бірі болды, себебі кітаптың кіріспесі бұрынғы HKCEE емтиханының қытай тілі пәніндегі 26 талап етілген мәтіннің бірі болған (жаңа бағдарламада мұндай талаптар жоқ).
Жаңа формат туралы дау
2001 жылы HKEAA емтихан сұрақтарының форматын толығымен қайта қарау туралы шешім қабылдады. Өзгерістерге мәдениет бөліміндегі сұрақтардағы талап етілген мәтіндерге қатысты сұрақтардың ашық түрдегі сұрақтармен алмастырылуы кірді. Бұл HKEAA-ның үміткерлердің ұсынылған оқу материалдарын жаттап алуына жол бермеуге жасаған әрекеті болды. Алайда, көптеген үміткерлер бұл өзгерісті пәндің «әңгімелеу пәніне» (吹水科, Jyutping: Ceoi1 Seoi2 Fo1) айналуына бағытталған қадам ретінде қарастырды, онда үміткерлер мазмұнның сапасын ескермей, көп көлемде мәтін жазуға ден қояды. 2005 жылы Оқу түсінігі бөлімінің форматы бірнеше мақаланы жылдам оқудан үш мақаланы мұқият оқуға ауыстырылды, бұл туралы үміткерлерге ешқандай хабарлама берілмеді. Бұл өзгеріс кейбір үміткерлердің арасында қызу пікірталас тудырды, олардың кейбіреулері түсінікті мәтіндердің біріндегі сөздерді әжуалады. HKEAA емтиханның «нақты» форматы болмағанын және қателіктерге орын жоқ екенін мәлімдеп, өз ұстанымын қайталады. 2007 жылғы Тыңдау емтиханында студенттерге жазылған сөйлемдердің дұрыс немесе бұрыс екенін анықтауды талап ететін бөлім болды. Бұл бөлімде әрқайсысы 2 баллдан тұратын 10 сұрақ бар еді. Егер үміткер сұраққа дұрыс жауап берсе, 2 балл қосылды, ал жауап бермесе, 2 балл алынды. Бос қалған жауаптарға балл қосылған немесе алынбады. Барлық сұрақтарға 5-тен артық емес дұрыс жауап берген үміткер бұл бөлімнен ешқандай балл алмады, ал 5 дұрыс жауап берсе, 10 балл берілді. Бұл бағалау жүйесінің әділ еместігін айтып, үміткерлердің арасында наразылық тудырды. Олар барлық сұрақтар міндетті болғандықтан, дұрыс жауап бермеген жағдайда балл алынуы артықшылық тудырмауы керек екенін айтты. HKEAA студенттердің жауаптарды жасырып алуын болдырмау үшін мұндай тәжірибе жылдар бойы қолданылып келгенін мәлімдеді, бірақ шындығында бұл бағалау жүйесі тек кесте түріндегі сұрақтарда қолданылды, онда үміткерлер кестедегі белгілі бір жақшаларды таңдау керек болды, ал барлық бос орындарды толтыру қажетті сұрақтарда емес.
Жою
Гонконгтың Білім беру бюросы 2009 жылы барлық студенттердің 12 жылдық университет алдындағы білім алатын жаңа білім беру жүйесі енгізілетінін хабарлады. HKALE емтиханы 2012 жылы соңғы рет өткізіліп, кейіннен қолданыстағы Гонконгтың білім беру аттестаты емтиханымен біріктіріліп, жаңа үш жылдық жоғары сынып оқу бағдарламасының соңында Гонконгтың орта білім беру дипломын алуға мүмкіндік берді. 2013 жылғы HKALE емтиханы тек бұрын тапсырған студенттерге ғана қолжетімді болды және JUPAS талабын орындау үшін пайдаланылмады. Осы жою салдарынан алтыншы сынып колледждерінің қажеттілігі туындамады. Осының нәтижесінде, Гонконгтағы бірінші және жалғыз осындай колледж – PLK Vicwood KT Chong Sixth Form College негізінен жоғары сынып мектебіне айналды.