Кіріспе

Британдық Ұлтастық Достастықтағы академиялық біліктілік

Жалпы білім беру сертификаты (GCE) – Англия, Уэльс, Солтүстік Ирландия, Тәждік тәуелділіктері және бірнеше Ұлтастық Достастық елдерінде академиялық біліктіліктерді беруде қолданылатын пәндік біліктіліктердің жиынтығы. Шотландияның білім беру жүйесі Біріккен Корольдіктің басқа елдерінен белгілі бір дәрежеде ерекшеленеді. GCE үш деңгейден тұрады; олар қиындық деңгейінің өсу ретімен:
"Обыкновенный" ("O Level");
"Advanced Subsidiary Level" ("A1 Level" немесе "AS Level"), "O Level"-ден жоғары, дербес деңгей ретінде және толық "Advanced Level"-ге дайындық ретінде қызмет етеді; және
"Advanced Level" ("A Level"). Жалпы білім берудің жоғары деңгейі туралы сертификат (GCE "A Levels") – Ұлыбританиядағы және әлемнің көптеген басқа да елдеріндегі университеттерге қабылдану үшін қажетті біліктілік.

Англия мен Уэльс

Жалпы білім беру сертификаты университеттердегі бакалавриат курстарына қабылдаудың ұлттық стандартын белгілеуді мақсат етті. Оның екі деңгейі болды: қарапайым және жоғары, олар білім беру жүйесінде тез арада "O деңгейлері" және "A деңгейлері" деп танылды. Қарапайым деңгей әдетте 16 жаста, ал жоғары деңгей тағы екі жылдық оқудан кейін 18 жаста тапсырылды. O деңгейі мен A деңгейлі курстар пән бойынша бағаланды, ал университетке қабылдау үшін қажетті ең төменгі стандарт (магистратура) – әртүрлі пәндерден бес пәннен өту болды, олардың екеуі A деңгейінде болуы керек. Магистратураға қабылдау мақсатында CSE деңгейінде алынған пәннің ең жоғары бағасы O деңгейіндегі баға деп есептелді. 1988 жылы Англияның білім беру жүйесінде O деңгейі мен CSE емтихандары жалпы орта білім беру сертификатымен (GCSE) алмастырылды, ол орта мектеп оқушыларының барлық қабілеттерін қамтитын көп деңгейлі емтихан жүйесін құруды көздеді.

Емтихандар жөніндегі комиссиялар (Англия)

Генералды білім беру стандарты ұлттық стандарт ретінде қарастырылса да, ұлттық оқу бағдарламасы болған жоқ, және оны бірнеше әртүрлі емтихан кеңесі басқарды, олардың әрқайсысы өз оқу бағдарламаларын және емтихан билеттерін жасады. Олардың қатарында Солтүстік университеттердің бірлескен түсу кеңесі ("Солтүстік"), Лондон университеті ("Лондон кеңесі") және Оксфорд пен Кембридж кеңесі болды. Емтихан сессиялары жылдың екі реті, мамыр және қараша айларында өтіп, сәтті емтихан тапсырған үміткерлерге сол сессияда өткен пәндердің тізімі және әр пәннен алған бағалары көрсетілген сертификат берілді. Жүйенің алғашқы жылдары пәндер бойынша бағалар орташа және жоғары деңгейде проценттік түрде берілді. Кейінірек орташа деңгейде 1-ден 6-ға дейінгі бағалар қойылды, мұнда 1 – ең жоғары балл. 1975 жылы бағалау жүйесі одан әрі жеңілдетілді, алты өту бағасы A, B, C бағаларына дейін азайтылды. Мектепке түсу үшін ең төменгі балл – C болды. Сонымен қатар, D, E және F бағалары алғаш рет пайда болды, бұл студент емтиханға қатысқан, бірақ өту бағасын алмағандығын көрсетеді. 1970-ші жылдардың соңында A деңгейлі сертификаттар A-дан F-қа дейінгі бағаларды көрсетті. A деңгейінде E бағасы мектепке түсуге өту бағасы саналды және ол 30%-ға сәйкес келді. Бұл емтихандардың барлығы жабық түрде өтті, ал сурет салу пәні ғана емтихан залынан тыс тапсырмалардың соңғы бағаға әсер етуіне мүмкіндік берді.

Бүгін

1980 жылдары ағылшын тіліндегі білім беру жүйесінде O деңгейі алынып тасталса да, кейбір емтихан орталықтары шетелдегі ағылшын тіліндегі мектептерге әдеттегі деңгейдегі емтихандарды ұсынуды жалғастыруда. Бұл студенттерге британдық университеттерде бірден мойындалатын аттестат алуға мүмкіндік береді. Англиядағы көптеген жеке мектептер оқушыларын GCE емтихандарына дайындауға қайта оралды. А, В, С, D және Е бағалары өтуді, ал U (классификацияланбаған) бағасы – тастауды білдіреді. Ұлыбританияның жетекші университеттері ең үздік үміткерлерді ажырату үшін тек A бағасы жеткіліксіз екенін білдіргеннен кейін, A* бағасы енгізілді (GCSE, GCE және CSE-нің ізбасары). Бұл баға жалпы A Level біліктілігінде 80% және одан жоғары нәтиже көрсеткен, сондай-ақ барлық A2 модульдерінде 90% және одан жоғары нәтиже алған студенттерге беріледі (бұл GCSE-ге қатысты, бірақ CSE-ге де қатысты болуы мүмкін). 2017 жылдан бастап GCSE-де жаңа 9-1 бағалау жүйесі кезең-кезеңімен енгізілді (A*–U бағаларын алмастыру, U бағасы сақталды). 9-шы баға бұрынғы A* бағасынан (8-ші баға) жоғары тұрады.

Бұрынғы біліктіліктері

Бұрынғы уақытта қосымша GCE біліктілігі – "Альтернативті әдеттегі деңгей" (AO деңгейі) көптеген пәндер бойынша қолжетімді болды. Кейде қате түрде Advanced Ordinary Level деп аталатын AO деңгейінің оқу бағдарламасы мен емтиханы үміткерлердің жоғары деңгейдегі жауапкершілігін болжайтын және әдетте A деңгейімен байланысты оқыту әдістерін қолданды. AO деңгейі тоқтатылды, 1987 жылы соңғы қабылдаулар жасалды және 1988 жылы соңғы біліктіліктер берілді. Бұрын стипендия / арнайы / "S деңгейі" / жоғары деңгейдегі кеңейту сыйлығы (AEA) болған. Сонымен қатар, бұрын қосымша біліктілік деңгейі де қолжетімді болған ("AS деңгейі" деп аталатын, бірақ оны қазіргі A деңгейінен төменгі AS деңгейімен шатастырмау керек).

Шотландия

Шотландияның білім беру жүйесінде GCE-нің қарапайым және жоғары деңгейлері болған жоқ, бірақ Шотландияның біліктілік органы (SQA) басқаратын эквивалентті деңгейлер бар. GCSE деңгейі шотландтық Ұлттық 5-деңгейге (Nat5) балама, ал A деңгейі Highers деңгейіне балама. SQA ұлттық 3-деңгей, ұлттық 4-деңгей (Btec-ке балама), ұлттық 5-деңгей (GCSE-ге балама), Жоғары (A деңгейлеріне балама) және Жоғары деңгейлі емтихандарды ұсынады.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияның орта білім беру жүйесі GCE Ordinary және Advanced деңгейлері жүйесін қолдануды жалғастыруда. Сонымен қатар, он бір жастан он сегіз жасқа дейінгі академиялық (көбінесе гуманитарлық) орта білім беру бағдарламасына қабілетті балаларды іріктеу үшін AQE емтиханы арқылы грамматикалық мектептерге іріктеу сақталады, бұл мемлекеттік емтихан болып табылады.

Бруней

Қазірге дейін Брунейдегі көптеген мектептер GCE бағдарламасы бойынша оқытылады, оның деңгейлері O level, A level және AS level саналады. Бұл емтихандарды Бруней Даруссаламның Емтихан департаменті өткізеді.

Камерун

Камерунда GCE жалпы деңгейлі емтиханы 3-тен 5-ке дейінгі (9-11 сыныптар) 3 жылдық курстық бағдарлама болып табылады. Ол әдетте орта мектептерде 5-ші сыныпта (11 жыл) тапсырылады, ал GCE Advanced Level емтихандары жоғары сыныптарда 6-шы сыныпта (13 жыл) тапсырылады. Камерундағы ағылшын тілінде білім беретін және GCE A деңгейі мен O деңгейі емтихандарын тапсыратын көптеген орта мектептер бұрын интернат мектептері болды, бірақ содан бері GCE курсын толыққанды ұсынатын көптеген күндізгі мектептер ашылды. Сондықтан, ағылшын тілінде білім алғысы келетін адам енді міндетті түрде интернатқа баруы керек емес. GCE бағдарламасының жалпы және жоғары деңгейлеріндегі кейбір ғылым пәндерінің мазмұны әлемдік білім беру жүйесінің жаңаруына бейімделу үшін өзгертілді. Наурыз айындағы Пасха демалысында интернатта оқитын оқушылар GCE курстарына бір апта және қосымша сабақтарға бірнеше күн мектепте қалады, сабақты толық меңгеру үшін. Оқу жылының соңында басқа барлық оқушылар кетеді, ал GCE үміткерлері мамыр айының соңында емтиханға дайындалу және қайталау үшін қалады. Маусым айының басында емтихандарды аяқтағаннан кейін, олар өз үйлеріне қайтып, нәтижелерін күтеді. Осы жағдай күндізгі мектептердегі GCE үміткерлеріне де қатысты. Камерундағы GCE O деңгейі мен A деңгейі емтихандарының нәтижелері шамамен 23 шілдеде жарияланады.

Гонконг

Екі білім беру біліктілігі, Гонконг білім беру аттестатының емтиханы (HKCEE) және Гонконг жоғары деңгейлі емтиханы (HKALE) Гонконг орта білім беру дипломымен (HKDSE) алмастырылғанға дейін мектепті аяқтау емтихандары болып табылды. HKDSE ақырында орта мектептің 3-ші жылында (12-ші сыныпта) бір ғана мемлекеттік емтиханмен осы екі емтиханды толығымен алмастырды. Ағылшын мектептері қоры (бірақ кейбір мектептер IB Диплом бағдарламасын да қабылдап жатыр).

Пәкістан

Пакистанның ең жақсы мектептерінің бір бөлігі GCE сертификатын ұсынады, олардың көпшілігі жеке мектептер. Пәкістанда O және A деңгейлері бойынша GCE біліктіліктеріне тіркелу саны артып келеді. 2015-2016 жылдары Пәкістанда O деңгейлі біліктіліктерге тіркелу саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 5%-ға, ал A деңгейлері бойынша 8%-ға өсті. O және A деңгейлері Пәкістанның жергілікті орта және жоғары білім беру кеңесінің (BISE) білім беру жүйесімен маңыздылығы жағынан теңестіріледі.

Сингапур

Оқушылар 16 жасында арнайы және экспресс бағыттары бойынша 4-ші сыныпты аяқтағаннан кейін немесе 17 жасында қалыпты академиялық бағыт бойынша 5-ші сыныпты аяқтағаннан кейін O деңгейлерін тапсырады. Содан кейін олар A деңгейлеріне дайындалу үшін екі жылға колледжге түсуге немесе кәсіби білім алып, политехникалық немесе техникалық училищенің дипломын алуға мүмкіндік алады. Ұпайы жоғары оқушыларға O деңгейлерін өткіріп, тікелей A деңгейлерін тапсыру мүмкіндігі беріледі, бұл схема "біріктірілген бағдарлама" (немесе "тікелей бағдарлама") деп аталады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада GCE әдеттегі деңгейі мен GCE жоғары деңгейлі емтихандарын Шри-Ланка Үкіметінің Емтихан департаменті өткізеді. GCE (O/L) әдетте желтоқсан айында, ал GCE (A/L) тамыз айында өткізіледі. Емтихандар бір уақытта бүкіл арал бойынша емтихан орталықтарында жүргізіледі. Емтиханға қатысу үшін мектепте оқудың ең төменгі мерзімі және зертханалық жұмыс талаптары бар. Үміткерлердің көпшілігі өз мектептері арқылы емтиханға түседі, ал мектеп бітіргендер жеке үміткер ретінде де қатыса алады. O/L емтиханы GCE (A/L) оқуын бастау үшін негізгі біліктілік саналады. Мамандық таңдауы O/L пәндерінен алынған бағаларға байланысты. Елдегі беделді мектептер O/L бағаларына сүйене отырып, A/L-ге студенттерді қабылдайды. Шри-Ланка Университеттер гранттары комиссиясы A/L емтихандарында алынған балдар негізінде, стандартты қалыпты үлестірім бойынша Шри-Ланка университеттеріне студенттерді іріктеу үшін қабылдау шегін анықтайды. Шри-Ланкадағы жеке және халықаралық мектептер британдық әдеттегі және жоғары деңгейлі біліктіліктерді ұсынады, олар жергілікті және халықаралық деңгейде мойындалады. Бұл оқу орындары студенттерге O/L және A/L емтихандарында Кембридж халықаралық (CIE) немесе Пирсон Edexcel біліктіліктерін алуға мүмкіндік береді.

АҚШ-тағы орта мектеп дипломымен салыстыру

АҚШ-тағы GCE-ге баламасы шамамен орта мектеп дипломдары болып табылады. Алайда, Англия мен Уэльсте орта мектеп дипломдары 11-ші сыныпта тапсырылатын Жалпы орта білім беру сертификаты (GCSE) деңгейінде қарастырылады. Колледжге және университетке түсу үшін орта мектеп дипломдары, егер GCSE баламасы бар пәндерден орташа C бағасы алынған болса, GCSE орнына қабылдануы мүмкін. Сондай-ақ, британдық халықаралық мектептерде немесе жеке кандидат ретінде A Level емтихандарын тапсыруға болады. Колледж басқармасының SAT және SAT пәндік емтихандары немесе ACT сияқты стандартты тестілер де қарастырылуы мүмкін. Университеттер мен колледждерге қабылдау қызметі (UCAS) орта мектеп дипломдарымен қатар кем дегенде екі, ал идеалды жағдайда үш Advanced Placement емтиханынан 3 немесе одан жоғары балл алған жағдайда, қабылдаудың жалпы талаптары орындалған деп санайды. IB дипломы да қабылдануы мүмкін. Колледж басқармасының тестілері бойынша, SAT-тың барлық бөлімінен кемінде 600 немесе одан жоғары ұпай, ACT-ның барлық бөлімінен кемінде 26 немесе одан жоғары ұпай, сондай-ақ SAT пәндік емтихандарынан 600 ұпай алу қабылдаудың жалпы талаптарын орындауға жатқызылуы мүмкін.