Кіріспе

Сәтті референдум

1977 жылғы Конституцияны өзгерту (Сенаттағы бос орындар) заң жобасы, Сенаттағы бос орындарды толтыру мәселесі бойынша Австралия Конституциясын өзгертудің табысты ұсынысы болды. Ол 1977 жылғы 21 мамырда өткен референдумда дауыс берушілердің бекітуіне ұсынылды. Референдумда бекітілгеннен кейін, ол корольдік келісім алды және 1977 жылғы 29 шілдеде заң күшіне енді. Түзетуге дейін:

тиісті штаттың заң шығарушы органы ауыстырылатын сенатордың саяси бағытына ешқандай назар бермейтін, және
жаңа сенатордың өкілеттігі Өкілдер палатасы немесе Сенаттың келесі жалпы сайлауына дейін, немесе бастапқы сенатордың өкілеттігі аяқталғанға дейін, ең ертесіне аяқталар еді. Түзету осы процедураны өзгертіп, мынадай шараларды енгізді:

штаттың заң шығарушы органы сенаторды сол саяси партияның мүшесімен алмастырады, және
жаңа сенатордың өкілеттігі бастапқы сенатордың өкілеттігі аяқталғанға дейін жалғасады. Оның мақсаты парламенттік сессияның ортасында Сенаттағы билік тепе-теңдігіне елеулі өзгерістер енгізбеу болды. Алайда, тағайындау мерзіміне ешқандай шектеу қойылмағандықтан, штаттың заң шығарушы органы бос орынды толтырудан бас тартуға құқылы болды. Конституцияның 11-бабы Сенатқа бос орынды толтырмаған жағдайда да жұмыс істеуге рұқсат бергендіктен, түзету мәселені толық шешпеді. Сол күні, бос орындарға қатысты түзетуге дауыс берумен қатар, сайлаушыларға тағы төрт мәселе ұсынылды. Олар:

бірдей уақытта сайлау өткізуге қатысты түзетулер,
референдумдарға қатысты түзетулер,
сот судьяларының зейнеткерлікке шығуына қатысты түзетулер,
ұлттық әнге қатысты плебисцит.

Шолу

Кездейсоқ бос орындар туралы түзету 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысының саяси салдарларының бір бөлігі ретінде туындады. Осы дағдарыстан кейін Австралия Конституциялық Конвенциясының отырыстары төрт түзету ұсынды, оның ішіндегі біреуі сенаторларды ауыстыру тәртібін өзгертуге бағытталған. Барлығы 1977 жылғы 21 мамырда халыққа ұсынылып, Ұлыбританияның Өкілдер палатасы мен Сенатқа бірдей уақытта сайлау өткізу туралы ұсыныстан басқа, барлығы қабылданды. Кездейсоқ бос орындар туралы ұсыныс 1975 жылғы тәуелсіз саяхатшы Кливер Бантонды (Жаңа Оңтүстік Уэльс) және Уитлэмге қарсы Австралия Еңбек партиясының мүшесі Альберт Филдті (Квинсленд) бұрынғы Еңбек партиясының сенаторлары отырған Сенат орындарына тағайындауға байланысты туындаған даудың нәтижесі болды. Бұл тағайындаулар Сенатта орын бос болған жағдайда штаттық парламенттің бұрынғы сенатордың партиясы ұсынған ауыстырушыны тағайындауы керек деген ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрге қайшы келді. Бұл өзгеріс жаңа сенатордың бұрынғы сенатор сайланған кездегі партия мүшесі болуын қамтамасыз етуді мақсат етті. Түзету сайлаушылардың 73,3 пайызының қолдауына ие болды. Түзетуді қолдаушылардың Сенаттағы партиялық тепе-теңдікті кездейсоқ бос орын арқылы өзгертуге жол бермеу ниетіне қарамастан, түзету бұл жағынан толыққанды табысқа жете қойған жоқ. 1987 жылдың сәуір айында Тасманиялық Еңбек партиясының сенаторы Дон Граймс отставкаға кеткеннен кейін, Еңбек партиясының үміткері Джон Деверэ Тасмания парламентінде тең дауыспен қабылданбады. Тасмания үкіметінің министрі Рэй Грум: «Біз тек сол партияның мүшесі болған адамды ғана таңдай аламыз, бірақ тиісті партияның ұсынысын қабылдауға міндетті емеспіз» деді (Грумның баса назары). Осылайша, Тасманияда 2 сәуір мен 1987 жылғы 11 шілдедегі екі мәрте тарату сайлауы аралығында барлығы он бір сенатор болды.

Сұрақ

Конституцияны өзгерту ұсынылып отыр, осы өзгерту Сенаттағы бос орынның, халықтың сайлаған сенаторының саяси партиясынан тағылымды адаммен және оның қалған мерзіміне дейін толтырылуын қамтамасыз етуге бағытталған. Сіз ұсынылған заңды қолдайсыз ба?

Нәтижелер

+ Нәтижесі Мемлекеттік сайлау тізімі Дауыс берілген бюллетеньдер Қарсы Дауыс Бұзылған дауыс % Дауыс % Жаңа Оңтүстік Уэльс 3,007,511 2,774,388 2,230,218 502,171 18.38 41,999 Виктория 2,252,831 2,083,136 1,552,558 486,798 23.87 43,780 Квинсленд 1,241,426 1,138,842 662,732 463,165 41.14 12,945 Оңтүстік Австралия 799,243 745,990 557,950 170,536 23.41 17,504 Батыс Австралия 682,291 617,463 344,389 258,655 42.89 14,419 Тасмания 259,081 246,063 129,924 111,638 46.22 4,501 Комонвелл бойынша жалпы сомасы 8,242,383 7,605,882 5,477,771 1,992,963 26.68 135,148 Нәтижелер Барлық алты штатта көпшілік қолдауға ие болды және жалпы 3,484,808 дауыспен жеңіске жетті. Мақұлданды.