Кіріспе

қытай фотографы, қытайда туған американдық хореограф

Шэн Вэй – Нью-Йорк қаласында тұратын қытай-американдық хореограф, суретші және режиссер. Ол мәдени және пәндік қарым-қатынасқа негізделген қозғалыс пен өнердің ерекше көзқарасымен кеңінен танымал. Шэн Вэй би, сурет, дыбыс, мүсін, театр және бейне сияқты әртүрлі медиа элементтерін қолдана отырып, түпнұсқа туындыларды жасайды. Көптеген сыншылар оның азиялық және батыстық сезімдерін жаңаша үйлестіруіне, сондай-ақ өнерге синкретикалық көзқарасына жоғары баға берді. 2000 жылы ол «Шэн Вэй би өнері» құрып, заманауи би тобының көркемдік директоры болды. Топ үшін жасаған жұмыстарының негізінде ол соңғы 12 жылда жасаған өзінің би техникасы жатыр, ол «табиғи дене дамуы» деп аталатын қозғалыс тілі. Соңғы жылдары Шэн Вэй өнерін кеңейтіп, ірі мультимедиалық жұмыстарды, түпнұсқа көркемдік инсталляцияларды, түпнұсқа бейне және анимациялық материалдарды ұсынды. Шэн Вэйдің 13 негізгі қозғалысқа негізделген туындылары 30 елде 130 қалада гастрольде болды. Шэн Вэйге 2008 жылғы Бейжің жазғы Олимпиадасының ашылу салтанаты, Парк-авеню қару-жарақ қоймасы, Метрополитен өнер мұражайы және Нью-Йорк қаласындағы Линкольн орталығы фестивалі тапсырыс берді. 2004 жылы Шэн Вэй жас хореографтарға арналған Нижинский сыйлығын, 2007 жылы МакАртур сыйлығын, ал 2022 жылы хореографиядағы өмірлік жетістіктері үшін Сэмюэл Х. Скриппс/Америка би фестивалі сыйлығы мен ISPA ерекше суретші сыйлығын алды.

Отбасылық тарихы және өнер саласындағы білімі

Шен (тегі) Вэй (аты) 1968 жылы Қытайдың Хунань провинциясында Қытай Мәдениет революциясы кезінде суретшілер отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – қытай операсының режиссері, әртісі және каллиграфы, ал анасы – театр продюсері. Шен Вэйдің екі бауыры да суретшілер. Шен Вэй тоғыз жасында үйден шығып, Хунань өнер мектебінде (қазіргі Хунань өнер кәсіптік колледжі) 6 жылдан астам (1978–1984) классикалық қытай операсын оқыды. Оның білімі дауыс, би және театр өнерінен сабақтарды қамтыды. Сонымен қатар, ол қытайдың дәстүрлі сурет салу және каллиграфиясын өздігінен үйренді. 1984 жылдан 1989 жылға дейін Шен Вэй Хунань мемлекеттік Сиань операсының құрамында болды, онда жетекші рөлдерді орындады. 1980-ші жылдардың басында Қытайдың Батыс елдерімен дипломатиялық және экономикалық байланыстарын жаңартқаннан кейін, Шен Вэй батыс классикалық майлы сурет салу техникасын және Микеланджело, да Винчи, Рембрандт, Сезанн, Модильяни, Фрэнсис Бэкон және Люциан Майкл Фрейд сияқты суретшілердің стильдерін зерттей бастады. 1989 жылы ол заманауи биге деген құштарлығын сезініп, Гуанчжоуға көшіп, Қытайдың алғашқы заманауи би білім беру орталығы – Гуанчжоу заманауи би академиясында оқыды. Академиядағы екі жылдық оқу барысында оған Марта Грэм би тобынан Росс Паркс және Дэвид Хохой, Жозе Лимон би тобынан Бетти Джонс және Фриц Людин, Алвин Николайс би тобынан Клаудия Гительман және Пол Тейлор би тобынан Лиз Уолтон сабақ берді. Бұл бағдарламаны Америка би фестивалі және Азия мәдени кеңесі бірлесіп қолдады. 1991 жылы Шен Вэй Қытайдың алғашқы заманауи би компаниясы – Гуандун заманауи би компаниясының негісқалаушыларының бірі болды және 1994 жылға дейін компаниямен хореографиялық жұмыстар жасап, биледі.

Алғашқы шығармалары

Шэн Вэйдің ерте туындыларына дәстүрлі қытай және батыс өнерінің әртүрлі салалары ықпал еткен. 1990 жылдардың басында ол Гуандун заманауи би компаниясы үшін 10 би шығармасын және көптеген майлы суреттерді жасады. "Still Child", "Racing With The Sun", "Colored Relations" және "Insomnia" осы кезеңде компанияның репертуарына енді. Одан бөлек, ол Қытайдың алғашқы тәжірибелік өнер орындаушыларының бірі. 1994 жылы ол "Small Room" атты жеке, тәжірибелік мультимедиалық көрсетілімін жасады, ол Гуанчжоу, Пекин және Гонконг қалаларында гастрольдік сапармен өтті және оны көпшілік назарына түсірді. 1994 жылы ол Қытайдағы Ұлттық заманауи би конкурсында хореография және орындау номинацияларында бірінші жүлдеге ие болды.

Нью-Йорктегі алғашқы өмірі мен жұмысы (19951999)

Николай/Луи би зертханасынан үш айлық стипендия алғаннан кейін, Шен Вэй 1995 жылғы 15 қаңтарда Нью-Йоркке көшіп, Нью-Йоркте 5 жыл бойы шығармашылық тәжірибе жинады. Осы кезеңде ол өнер білімін кеңейтіп, Андрей Тарковский, Федерико Феллини, Марк Ротко, Анри Картье-Брессон, Игорь Стравинский және Стив Райх сияқты суретшілерді зерттеді. Би өнерінде ол босату техникаларын зерттеді, оның нәтижесінде өзінің ерекше қозғалыс тілін дамыта бастады. Шен Вэй Мюррей Луи үшін де биледі және Марта Кларктың төрт қойылымына қатысты. Бұдан өзге, ол American Dance Festival және Alvin Ailey II үшін туындылар жасады. 1997 жылы Cloud Gate Dance Theater американдық American Dance Festival тапсырысымен 1995 жылы жазылған "The Bed" туындысының жаңартылған нұсқасын көрсетті. Сонымен қатар, ол "Small Room" атты жеке қойылымын Лондондағы The Palace театрында, Нью-Йорктегі Азия қоғамында және Вирджиния штатындағы Холлинс колледжінде көрсетті.

Би және визуалды жұмыс минимализм мен сюрреализммен бірге (1999-2001)

Нью-Йоркте 5 жыл өмір сүргеннен кейін Шен Вэй "тілсіз" және "арман тәрізді" деп сипатталатын, ал "Қолдау" (2000), "Террасаға жақын, I және II бөлім" (2000–2001) және "Резонанстың артында" (2001) туындыларында көрінетін қозғалыс стилін дамыта бастады. Анна Киссельгоффтың сөзіне сәйкес, осы алғашқы туындыларда сюрреалистік эстетика Шен Вэй "табиғи элементтер" деп атаған, мысалы, реттелген тыныс алу циклдары сияқты нәрселердің бұзылуының нәтижесінде пайда болады, бұл бишілердің қозғалысының сапасына әсер етеді. "Қолдау" және "Террасаға жақын" туындылары да "кинетикалық композициялар" деп сипатталған; бүкіл би кеңістігі түстердің кең аумағымен және мүсіндік қозғалыстармен ерекшеленеді. 2000 жылы "Террасаға жақын" туындысын Америка би фестивалінде (19) көрсеткеннен кейін ол Нью-Йоркте орналасқан Shen Wei Dance Arts компаниясын құрды, ол Джон Ф. Кеннеди атындағы өнер орталығында және 2002 жылы Швейцарияның Steps фестивалінде гастрольдік сапарда болды.

Хореография, музыка және бейнелеу өнерінде абстракцияны қолдану (20032005)

2003 жылы Шен Вэй Стравинскийдің «Көктемнің құрбаны» операсын жаңаша түсіндіріп, Фазыл Сайдың Стравинскийдің партитурасының төрт қолға арналған фортепианолық нұсқасымен сүйемелденетін туынды жасады. Кез келген сюжеттік элементтен алыстатылған, «сүйекке дейін тазартылған абстракция» музыкадағы, бидегі және көріктік безендірудегі құрылымдық күшке ерекше мән береді. Бұл туынды 2003 жылы Линкольн орталығы фестивалінде Нью-Йоркте алғашқы рет көрсетілді. Шен Вэй және оның труппасы 2005 жылы Сидней фестивалінде Сидней опера үйінде «Folding and Rite of Spring» қойылымымен Австралияда дебют жасады. Шен Вэйдің «Connect Transfer» туындысында Яннис Ксенакис, Кевин Воланс және Дьердь Лигетидің музыкасы қолданылған. Бұл жұмыс «дененің ішкі және сыртқы қозғалыстарын, сондай-ақ энергияның өтуін» зерттейді және музыка, би, кескіндеме және мүсін жасаудың синтезі болып табылады. «Карта» - Стив Райхтың «Шөл музыкасы» шығармасымен шабыттандырылған музыкалық туынды. Оған Шен Вэйдің хореографиялық және музыкалық құрылымдарды репетициялау эскиздерінен алынған визуальдық элементтер қосылған. Бұл жұмыс жаңа қозғалыс тәсілдерін зерттейді және Шен Вэйдің Табиғи Дене Дамуы техникасына негізделген.

Суретшіліктің абстракциясы

Шэн Вэйдің абстрактті экспрессионизмді зерттеуі оның бейнелеу өнерінде де анық байқалады. Крис Мао "Қимылдар" еңбегінде былай деп жазады: "Көрнекі әсерге көңіл бөлмей, Шэн Вэй әртүрлі қозғалыстарды жеткізу үшін әртүрлі түрдегі сурет салу щеткаларын қолданып, өзінің қозғалыстарының күшіне назар аударды". Шэн Вэйдің қозғалыс суреттерінің жеке көрмелері 2005 және 2007 жылдары өтті. Опера қарама-қарсылықтарды үйлестіреді, повестволық және абстрактты, дәстүрлі және заманауи, сондай-ақ Шығыс және Батыс өнерлерін бір сахналық кеңістікте біріктіреді. "Ре Триптих" – Шэн Вэйдің үш бөлімнен тұратын саяхаттарына арналған ой-толғаныс. Re I Тибеттегі руханияттан шабыттандырылған, Re II Камбоджадағы Ангкор Ват тарихынан, ал Re III Жібек жолының бейнесін және әртүрлі мәдениеттердің өзара әсерін зерттейді. Үш туынды мәдени зерттеулерге негізделген – адамдардың әртүрлі өмір салты мен әлеуметтік байланыстарын ашуға арналған. Бұл туынды түпнұсқа қозғалыстарды дәстүрлі халық музыкасының жазбаларымен, мультимедиалық бейнелермен және инсталляциямен үйлестіреді. "Ре Триптихтің" аяқталуы үш жылдан асты (2006–2009 жылдар). Шэн Вэй 2008 жылғы Пекин Олимпиадасының ашылу салтанатындағы "Scroll" бөлімінің режиссері және хореографы болды, ол 2004 жылғы "Connect Transfer" туындысына сілтеме жасайды. Ол сондай-ақ ашылу салтанатын жоспарлаудағы жетекші креативті кеңесші болды.

Мультимедиялық, сайтқа тән, қондырғылардың орындалуы (20102012)

Шен Вэйдің соңғы туындылары концерттік бидің дәстүрлі шеңберінен шығып кетті. 2010 жылдан бері ол өнер туындыларында басқа медиа түрлерін жиі қолданады, бұл Шен Вэйдің бүгінгі технологияға толы қоғам туралы және болашақта өнердің қалай көрінуі мүмкін екендігі туралы ой-пікірлерін көрсетеді. Балет Монте-Карлодағы "7 to 8 and", ADF тапсырысымен жасалған "Limited States" және Meadows Prize Project жобасы аясындағы "The New You" туындылары оның өзіндік би тілімен қатар фильмдерді және тікелей көрсетілімдерді, дыбыстық инсталляцияларды, натюрморттарды пайдаланады. "The New You" туындысында Шен Вэй жазған сценарийге ие театрлық элемент те бар. 2010 жылдан бері Шен Вэйдің жұмыстарында нақты орынға байланысты туындылар жасау да кеңінен таралды. 2010 жылдың қазан айында оның труппасы Нью-Йорк қаласының әртүрлі жерлерінде бірнеше қоғамдық қойылымдар ұсынды. Сценіктер Re (III) туындысының бөліктерінен тұрды, олардың әрқайсысы нақты қалалық кеңістікке бейімделген, оның ішінде Таймс-сквер, Уолл-стрит, Юнион-сквер, Нью-Йорк қаласының 42-ші көшедегі метро станциясы және тағы да басқалары. Бұрын Шен Вэй Нью-Йорк қаласындағы Парк-авеню арсеналында Эрнесто Нетоның Anthropodino инсталляциясына жауап ретінде нақты орынға байланысты туынды жасаған болатын. Бишілер мен көрермендер Нетоның суреттеріндегі ортақ кеңістікте еркін қозғалды. 2011 жылдың маусым айында Шен Вэй би өнері Метрополитен өнер мұражайының американдық қанатында "Still Moving" қойылымын көрсетті. Мұражайдың тапсырысымен жасалған "Still Moving" туындысы, Шен Вэйдің сөзіне сүйенсек, "бишілер мен галерея мүсіндері, өткен мен қазіргі заман, қозғалмайтын және қозғалыстағы нәрселер арасындағы диалогты құру" туралы. Бұл туынды үш бөлімнен тұрады: "Рестайлинг: Террасаға жақын", "Көшкін" және "Ішкі-Сыртқы #1", олардың барлығы Чарльз Энглехард алаңында орналасқан. Бұл Метрополитен мұражайы тарихындағы алғашқы нақты орынға байланысты қойылым. 2011 жылдың 29 қарашасында Шен Вэй би өнері "Бөлінбеген Бөлінген" атты ең ірі туындысын көрсетті. Park Avenue Armory тапсырысымен жасалған, нақты орынға байланысты, кең ауқымды туындыда орындаушылар мен көрермендердің дәстүрлі қарым-қатынасы өзгертілді, сондықтан көрермендер мультимедиалық орындалу кеңістігінде биді көру үшін еркін қозғалады. Орындаушылардың арасында, дыбыс пен проекциялармен оранып, көрермендер белгілі бір мағынада қойылымның бір бөлігіне айналады. Парк-авеню арсеналындағы "Бөлінбеген Бөлінген" қойылымында 30-дан астам биші қатысты. Бұл туынды компания репертуарының бір бөлігі ретінде музейлер мен галереяларда көрсетіледі.

Жаңа тапсырыстар, атаусыз No 12, және атаусыз кескіндеме сериясы (2013-2016)

2013 жылдың жазында Шен Вэй Карл Орфтың «Кармина Бурана» қойылымын режиссерлік етіп, хореографиясын салды. Италияның Неаполь қаласындағы Сан-Карло театры үшін жасалған бұл қойылымда 100 музыканттан тұратын оркестр, 100 адамдық хор және 47 биші өнер көрсетті. Arte e Arte және Teatro & Spettacolo сыншылары бұл жұмысты әртүрлі мәдени және медиа элементтерінің керемет үйлесімі деп бағалады. Шен Вейге Амстердамдағы Голландия Ұлттық балеті үшін Стравинскийдің «Көктем құрбаны» премьерасының 100 жылдығын мерекелеуге арналған жаңа хореографиялық шығарма жасау тапсырылды. «Сакре дю Принтемп» атты туындының премьерасы 2013 жылдың 15 маусымында өтті. 2014 жылдың маусым айында Шен Вэй Далластағы Crow Collection of Asian Art мұражайында «Атаусыз» атты жаңа картиналар сериясының бір бөлігін көрсетті. Жаңа суреттер сериясының толық көрмесі желтоқсан айында Майами Дейд колледжінің өнер және дизайн мұражайында Art Basel фестивалі кезінде ашылды және Shen Wei Dance Arts тобының «Атаусыз No. 12 1» атты арнайы қойылымымен бірге өтті. Көрме және қойылым фестивальдің ең қызықты оқиғаларының бірі ретінде бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Бұл суреттер сериясы 11 ірі көлемді туындыдан тұрады. 2015 жылдың күзінде осы суреттердің екі кішкентай бөлігі Тусон өнер мұражайына (Аризона штаты) және Лондондағы The Fine Art Society галереясына «Shen Wei In Black, White, and Gray» жеке көрмесі үшін, ал «Performance and Remnant» атты топтық көрмеге қатысу үшін саяхаттады. 2016 жылдың көктемінде «Шен Вэй: Би қимылдары» Гонконгтағы Азия қоғамы орталығында Hong Kong Art Basel көрмесінде көрсетілді. 2014 жылы Майамиде өткен көрмеге сүйене отырып, жеті жұмыс көрсетілді, оның алтауы MDC Art + Design мұражайында, ал біреуі 2015 жылы аяқталған жаңа туынды болды. Бұл көрмеге Shen Wei Dance Arts тобының «Атаусыз No. 12 1» қойылымы, сондай-ақ Джозеф Лау мен Джозефин Лау төбе бағында өткен «Атаусыз No. 32 (Денелер мен төбе, 2016)» атты арнайы қойылымы да қосылды. Көрмеде шығармаларының толық көлемін көрсетпесе де, сурет көрмесі мен қойылымдары халықаралық көрермендер тарапынан жақсы қабылданып, әсіресе Азияда суретші және хореограф ретінде қайта таныстырылғаннан кейін үлкен қызығушылық тудырды. Бұл көрме көрермендерге Шен Вэйдің екі саладагы туындыларын көруге және олардың арасындағы байланысты сезінуге мүмкіндік берді. Оның он жыл бұрын Гонконгте дебют жасаған «Қимылдар» сериясын көргендер үшін оның техникасы мен тәсіліндегі дамуды байқауға болады. Шен Вэйдің соңғы «Атаусыз No. 12 2» атты туындысы American Dance Festival, Spoleto Festival USA және Brooklyn Academy of Arts тапсырысымен жасалған. Ол суреттер сериясы мен «Атаусыз No. 12 1» туындысынан шабыттанды. Бұл қойылымда Шен Вэйдің өзі жасаған проекциялар мен метроном дыбыстары қолданылады, олар бишілер тікелей орындайды.

Философия

Шен Вэй өзін адам денесіне қызығушылық танытатын суретші деп санайды. Bloomberg тілшісі Зинта Лундборгқа (2011) берген сұхбатында Шен Вэй: "Бишілер дене қозғалысы арқылы эмоцияларын көрсетуі керек. Олар актер емес". Оның "Табиғи дене дамуы" техникасы биге холистикалық көзқараспен қарастырады, тыныс алу жаттығуларын проприоцепциямен, визуалды назармен, салмақпен және гравитациямен үйлестіреді. Шен Вэй үшін қозғалыс ци немесе тыныс арқылы басталуы мүмкін. Бұл идея оның ішкі және сыртқы энергиялар туралы философиясымен және олардың бір-біріне қалай әсер ететінімен, физикалық дене арқылы үнемі туындайтынымен және пайда болатынымен толықтырылады. Сондықтан Шен Вэй дуалистік философияға қарсы тұрады, бишілердің "денелерін дамытумен қатар, саналарын да жетілдіруі керек" деп санайды. Ол: "Мен бишілерді қозғалысты көшіру үшін пайдаланбаймын – адамдар қуыршақ емес. Бишінің ашық ойлы болуы және тәуекелге баруға дайын болуы керек" дейді. Хореографиялық процесінде Шен Вэй құрылымдалған импровизацияны да қолданады, бұл бишілерге жаңа қозғалыс комбинацияларын жасау үшін интуицияларын пайдалануға мүмкіндік береді. Оның маңызды туындысы – "Көктем тойы", онда қозғалыстың нақтылығы мен интуициясы арасындағы тепе-теңдікке ие, мұқият басқарылатын импровизациялар сериясі бар. Шен Вэй өнер жасаудағы басты мақсатының "басқа адамдарға шабыт сыйлау" екенін айтады. Ол: "Суретші болғанда және жаңа туындылар жасағанда, жанынан шығып, құштарлықпен жұмыс істеу керек, өйткені сіз оны мүмкіндігінше жақсы жасағыңыз келеді. Сіз оны мүмкіндігінше анық көрсетуді және бұрын жасаған ештеңеңізге ұқсамайтын нәрсені жасағыңыз келеді. Бұрын болмаған нәрселерді жасағыңыз келеді, жаңа нәрселер жасағыңыз келеді, өзіңізді қайталамаңыз. Сонымен қатар, адамдарға осы нәрселердің жаңа екенін сезіндіргіңіз келеді, оларды байланыстырып, мәдениеттің бір бөлігіне айналдырып, басқа адамдарға шабыт беруді қалайсыз – жаңа жұмысымдағы басты мақсатым осы. Міне, сонда ғана қысым сезіледі" деп мәлімдеді.