Кіріспе

Израильдік хореограф және биші Охад Нахарин (1952 жылы туған) (ивритше: אוהד נהרין) – израильдік хореограф, қазіргі заманғы биші, және "Гага" деп аталатын бидің бірегей жүйесін/тілін/педагогикасын жасаған және оны үйретуші. 1990 жылдан бастап "Батешева" би компаниясының көркемдік жетекшісі болды; 2018 жылы қызметтен босады.

Өмірбаян

Охад Нахарин 1952 жылы Кибуц Мизрада дүниеге келген. Өнерге бойы үйренген отбасында өскен ол бала кезінде әңгімелер жазып, музыка шығарған және сурет салған. Оның әкесі – психодрама саласындағы психолог және Хабима мен Хайфа театрларында актерлік өнер көрсеткен адам. Анасы – Фельденкрайс әдістемесін оқытушы, хореограф және биші болған. Дегенмен, Нахарин 22 жасқа келгенге дейін билеуді бастамаған. Бацшева би компаниясындағы алғашқы жылы Марта Грэм Израильге келіп, Нахаринді Нью-Йорктегі өзінің би тобына шақырды. Марта Грэм үшін билегеннен кейін ол Джульярд және Американдық балет мектебінде білім алды. 1978 жылы ол Нью-Йорк тумасы және Альвин Эйли бишісі Мари Кадживараға үйленді. 2001 жылы ол 50 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Қазір ол Бацшева бишісі және костюм дизайнері Эри Накамурамен тұрмыс құрған, олардың бір қызы бар.

Батешева би тобы

Нахарин қазіргі уақытта Батшева би компаниясының үй хореографы. Ол 2018 жылға дейін көркемдік директор болып та қызмет атқарды, соның арқасында компания жаңа деңгейге көтерілді. Компания халықаралық құрамға ие, Израиль және басқа елдерден келген ерекше бишілерден тұрады. Бишілерді өздерінің ерекше шығармашылық қабілеттерін, дербес авторлар ретінде дамытуға ынталандырады. Нахариннің ерекше стилі мен техникасы Батшевамен жұмыс істеген кезінде қалыптасты. Оның стилі "көз алдындағы адамды жағасынан ұстап алатын таңғажайып икемді аяқ-қолдар мен омыртқа, терең қозғалыстар, күшті жарылыстар және жандылықпен ерекшеленеді".

Гага

Батешева компаниясын басқару және оқыту кезінде Нахарин Гаганы, компанияның оқытуын айқындаған және Израильдің қазіргі заманғы биін сипаттайтын қозғалыс тілі мен педагогикасын жасады. Гага – кодтауға қарсы тұратын және практиканттың соматикалық тәжірибесін ерекше атап өтетін практика, ол өзін қозғалыс "техникасы" емес, қозғалыс тілі ретінде көрсетеді. Сабақтар мұғалімнің бейімделген бейнелер сериясына негізделген импровизациялық практика арқылы бишілерді жетектейтін мұғалімнен тұрады. Нахариннің айтуынша, мұндай жаттығулар бишілерге "таныс шектерден тысқары шығу" үшін "қауіпсіздік желісі" ретінде қызмет етеді. Билерді импровизация арқылы жетелеу үшін қолданылатын сипаттамалар бишіге басқа би орындарында назардан тыс қалуы мүмкін дене бөліктерінің қозғалысын ерекше жолдармен бастауға және көрсетуге көмектеседі. Мысалы, "Луна" бейнесі бар, ол саусақтар мен аяқтардың арасындағы ай тәрізді, ет тәрізді аймақтарды білдіреді. Гаганың сезім мен қиял арқылы қозғалуға деген ықыласына сәйкес, репетиция орындарында айналарға тыйым салынады. Дека-Данс оның бұрынғы шығармаларынан көптеген үзінділерді ерекшелендіреді. Нахариннің өзі: "Дека-данс жаңа шығарма емес. Қайта құру дегеніміз – мен жұмыс істеп тұрған жұмыстардың бөлшектерін немесе бөліктерін алып, қайта өңдеуді, қайта ұйымдастыруды және жаңа көзқараспен қарауға мүмкіндік жасауды ұнатамын. Бұл маған әрқашан жұмысым мен композиция туралы жаңа нәрсе үйретеді. "Дека-данс" романында мен әр түрлі шығармалардан үзінділер алдым. Бұл көптеген әңгімелер мен оқиғалардың басталуы, ортасы немесе аяқталуы туралы әңгімелеу сияқты болды, бірақ мен оны ұйымдастырған кезде, нәтиже түпнұсқа сияқты, егер одан да көп болмаса, бірізді болады". Бір сыншы: "Бұл өте күшті шығармада эмоциялардың көрінісі аз, бірақ Макс өмір мен бидің арасына тез-тез еніп, бейнелерге толы". Охад Нахариннің басқа шығармаларына қарағанда қысқа әрі күрделі емес "Эхад ми Йодея" өзінің қарапайым сахналануы мен еріншек, бақылаусыз қозғалысынан күш табады. Сәхнә айналасында жарты шеңбер түрінде орындықтар орналастырылған, ал бишілер бірдей қара костюм киген. Бұл қозғалыста "Құдайдың он үш қасиетін санап шығаратын" сол есімді дәстүрлі Құтқарылу мейрамының әндері орындалады. Бұл – еврей тіліндегі "аяқтап" өлең, яғни әр тармақ алдыңғысына негізделген. Нахарин әннің жинақталған табиғатын пайдаланады және оны қайталаудың өзінің түрімен, атап айтқанда хормен үйлестіреді. Әр хор алдында сахнаның оң жағынан сол жағына қарай бір-бірінен сулау пайда болады, онда әр биші арқасын иіп, қолдарын жайып, аяқтарын иіп, жай ғана қайтадан отырады. Алайда жарты шеңбердің соңғы мүшесі қайта отырмайды, ол жерге құлайды. Ол жатқанда, қалған бишілер орындықтарынан тұрып, хордың жолдарын күшті орындайды: "Эхад ми йодеа? Экад ани йодеа. Ехад Елокейн, шебашамайм увахаретс" (Кім біледі? Біреуін білемін. Бір Алла, көк пен жердің Иесі). Содан соң ол өзінің орнына қайта оралады, ал сахнада бір сәтке тыныштық орнады. Бұл әрекет он үш рет қайталанады. Ақырында бұл тым көп болады, ал бишілер – сахнадан шығып кеткен орындаушыны қоспағанда – киімдерін бірінен соң бірін салып тастайды, олар тек ішкі киімдерімен, адасқан киімдер үйіндісімен, орындықтардың алдында тұрғанда. Жарық пен музыканың көмескілігі басылғанда, "басқа" адам жай ғана толық киінген күйінде өз орнына қайта оралады, ал басқа бишілер іш киімдерімен мақтаншақ әрі шаршап тұр. Нахариннің "Эхад ми Йодея" шығармасының түрлі түсіндірмелері бар: адамның терісін тастауы, өткенімен байланысы, хаоста сұлулықты табуы, топтағы бірегейлік және шаршау мен күштің арасындағы дихотомия. Алайда, ең көп айтылған түсініктердің бірі – бұл қоғамның азаттық жолы. Бұл түсінік "Гаткес оқиғасына" байланысты. 1998 жылы "Ехад ми Йодея" Израильдің 50 жылдығын мерекелеуде өнер көрсетті. Үкімет өкілдері Нахаринмен айтысып, оны "билерді гатке киюге (идиш тілінде ұзақ іш киім дегенді білдіреді) рұқсат етуге" шақырды, өйткені консервативті лауазымды адамдар қатысады". Бұл цензураға тырысу болды, бірақ Нахарин бас тартты, оның орнына Батшеваны спектакльден алып тастады және Эхад ми Йодеадағы азаттыққа жол берді. "Гаткес оқиғасы" көрсеткендей, тіпті сынға тап болғанда да, Нахарин дәстүрлі бидің шекарасын ашады. Израиль биіне маманданған би сыншысы Габи Альдор былай деп жазады: "Нахариннің қозғалысы қатал, балеттік көркемдікке жетіспейді, бірақ жаңа бір шеберлікті ойлап табуға мүмкіндік береді. Жарылысқа толы және жылдам, Нахариннің бишілері денелерінде ішкі күштің сезімімен, бірақ денеді жарып жіберуге дайын сыртқы күштермен басқарылатын сияқты қозғалады. Дене шекарадан тысқары жетіп, таныс және қауіпсіз нәрселердің шегін кеңейтеді: бишінің жоғары көтерілген аяғы 180 градустан асып кетеді, екіншісі қауіпті секіріспен жанына және төменге түседі, артқа иілу секіріске айналады. Бұл денеде де, санада да болады, және бұл жеке адамға, өзінің тынысы кететіндей қиын нәрсеге жауапкершілікке ие болуға мүмкіндік береді". Оның хореографиялаған басқа шығармалары: Three, Tabula Rasa, Mabul, Pas de Pepsi, Haru No Umi, In Common, Sixty a Minute, Black Milk, Innostress, Mamootot, moshe, yag, sabotage baby, perpetuum, Passo Mezzo, Kamuiot, plastelina, Naharin's Virus, Hora, Sadeh21, The Hole.

Мистер Гага деректі фильмі

2015 жылы Томер Хейманның Нахарин туралы "Мистер Гага" атты деректі фильмінің премьерасы болды. Бұл деректі фильмнің атауы Нахарин жасаған Gaga қозғалыс тіліне сілтеме жасайды. Деректі фильмде Нахарин мен оның қозғалыс стилінің Батшева би компаниясына және қазіргі заманғы би әлеміне қалай әсер еткені зерттеледі. Gaga қозғалысы Нахариннің "дене белсенділігінен алынған ләззат – тірі болудың бір бөлігі" деген сенімінен және қозғалыс арқылы күш пен ләззат арасындағы байланыстан туындайды. Деректі фильмде Нахариннің өмірі де, хореографиялық жұмысы да қарастырылады, оның жұмысы би әлемін қалай қалыптастырғаны түсіндіріледі. Нахарин сонымен қатар Netflix-тің 5 бөлімдік "Move" деректі сериалында да көрсетілді.