Кіріспе

Норс патшасы Аугвальд (Ескі норс тілінде: Ǫgvaldr) – норвегиялық аңыздарға енген ұсақ король. Егер тарихи тұлға ретінде қарастырылса, сағалардағы мәліметтерге сүйенген зерттеулер оның шамамен 7-ші ғасырда өмір сүргенін көрсетеді. Оның патшалығы Оңтүстік-Батыс Норвегияның ішкі аймағындағы Йёсюршейд аймағында орналасқан делінеді. Бірнеше теңіз шайқасынан кейін ол Рогаландтың батыс жағалауындағы аралдарды бағындырды. Содан кейін патшалығының орталығын солтүстік-шығысқа, стратегиялық маңызды Кармсунд бұғазына жақын, ең ірісі – Кармёй аралына көшірді. Бұл жер кейіннен корольдің құрметіне Авальдснес деп аталды. Аугвальд патшалығы қазіргі Оңтүстік-Батыс Хордаландтың аймақтарын да қамтыды. Аугвальдтың бірнеше қызы болған, олардың екеуі оның қасында «қалқан қыздары» немесе әйел-жауынгерлер ретінде шайқасқан. Ол қасиетті сиырды өсірген және оны өзімен бірге алып жүрген, өйткені жеңістерінің сиыр мен оның сүтінің күшіне байланысты деп сенген. Аугвальд өзінің қарсыласы Феркингпен (Олаф Триггвасон сағында Варин деп аталған) шайқаста қаза тапты. Феркинг – Батыс Кармёйдің туған жерінің королі болған, олардың тағдырлары бір-бірімен тығыз байланысты.

Атауы

Аугвальдтың аты (алғашқыда Ǫgvaldr), кейіннен Аслак Болттың кадастрында (норв. "Aslak Bolts Jordebok") (A. B 52) жазылып, кейіннен Ofstad деп қысқартылды (профессор Оле Ригхтың "Gamle Personnavne i Norske stedsnavne" атты ескі жеке есімдерді зерттеу еңбегінде көрсетілген), әртүрлі жолдармен түсіндірілді, бірақ көбінесе "құрмет" және "күш" (Ежелгі скандинав тілінде agi + valdr) немесе "құрмет" + "билеу", яғни "құрметті билеуші", "қорқыныш билеуші" немесе "құрметке лайық адам" деген мағынаны білдіреді. Бұл түсіндірмелер Батыс скандинав тіліндегі agi сөзінен, яғни "қорқыныш" мағынасынан туындайды. Басқа түсіндірмелерге "жағалаудың билеушісі" кіреді, мұнда ǫgð сөзі жағалаудың созылып жатуын білдіреді, немесе "аралдың билеушісі", мұнда ogn қауіпті сулар/аралды білдіреді, бұл патшаның аты бастапқыда Ǫgðvaldr немесе Ognvaldr болған болуы мүмкін. Сондай-ақ, Аугвальдтың шын мәнінде Харальд Агдеконг болғаны туралы пікірлер де бар. Кейбір тарихшылар Аугвальдты жеке адамның есімі емес, көптеген адамдармен ортақ титул деп санайды, бірақ сагалардағы Аугвальд туралы әңгімелер бір ерекше тұлғаға қатысты болуы мүмкін. Шамамен 600 жылы Арнфрид Опедал 20 жылдық ұрпақ алмасу циклын қарастырды, бұл Аугвальдты 90 жылға кейін, 7-ғасырдың соңына жатқызады. Аугвальд бастапқыда "Руга" деп аталатын жерде тақ отырған. Тарихшы П. А. Мунч Jøsureid атауын Батыс Телемарктағы Квитесейдте тауып, Аугвальдтың патшалығын Рогаланд пен Телемарк арасындағы тауларға орналастырды, соның нәтижесінде патшалық Батыс Телемаркқа дейін созылған деген қорытындыға келді. Ал Пер Хернас Jøsursheidті Хелмеландтағы Йосенфьордендегі батпақты жердің ежелгі аты деп анықтады, бірақ бұл аймақта Аугвальд сияқты күшті басшының пайда болуына жағдай жасаған ба деген күмәнділігін білдірді. Жаугершілікке құмар Аугвальд шетелдерге шабуылдар жасап, осы арқылы зор байлыққа және құрметке ие болды. Бірқатар сәтті теңіз шайқастарынан кейін ол Рогаландтың батыс жағалауындағы аралдарда орналасқан Холмриг ("Руги аралы") халқының жерін бағындырды. Жаулап алынған жерлерден бұрынғы басшыларды қуды да, Рогаландтағы ең ірі арал – Кармойдағы ең қолайлы жерде жаңа бекінісін құрды. Ол таңдаған жер кейін Аугвальдтың құрметіне Авальдснес деп аталды. Әулеттерді құрушы ретінде Аугвальдты Кловиспен де салыстырады. Оның өзінің жеңістеріне себеп – оның сиыры екеніне сенгендіктен, оған табынып, әрдайым қасында ұстады. Сондай-ақ, сиырдың сүті ерекше күш пен денсаулық береді деп сенген. Кейбір деректер бойынша, сиырдың аты Аудумла (Auðumblaдан кейін) болған және оның мойнында алтын мойындық болған.

Феркингпен бәсекелестік және өлім

Аугвальд өзінің базасын Кармойдың солтүстік-шығыс бөлігінде орналастырды, бірақ аралдың батыс бөлігін әлі де Феркинг атты басқа патша биледі. Бастапқыда екеуі жау болған жоқ, бірақ Аугвальд пен оның адамдары Феркинстадта қыс ортасында өткен құрбандық тойына қатысқаннан кейін жағдай өзгерді. Достық сапар ретінде басталған іс бұзылып, Аугвальд қыздарын Феркинстадта тұтқын қалдырып, әскерімен үйіне қайтты. Ол солтүстікке қарай жорық жасап, Авальдснес маңындағы Скейде Аугвальд әскерімен кездесті. Нәтижесінде болған шайқаста көптеген адам қаза тапты, бірақ анық жеңімпаз болған жоқ. Шешуші шайқас Феркинштад маңындағы Става (Stavasletta) алаңында өтті. Феркинг пен оның әскері Аугвальдтың келуін күтіп, екі шатқалдың арасында жасырынды. Содан кейін болған қаһарлы шайқаста Аугвальд пен оның сиыры көптеген қаза тапқандардың арасында болды. Аугвальдтың қаза болғанын көрген екі қызы өзенге секіріп, суға батып кетті. Снорри Стурлусонның сөзіне сүйенсек, Аугвальдты Варин атты адам өлтірген, ал Флатейярбок оны Диксин деп атады. "Хаф және оның батырлары" сағасында Аугвальдты өлтіргендер "Хеклингтің адамдары" деп көрсетілген, бұл, мүмкін, тек плащ киген адамдарды ғана білдіреді. Дегенмен, Аугвальдтың ұлы Джосур әкесінің өлімінен кейін Рогаландтың патшасы болып, Хордаландтың бір бөлігін қайта бағындырды. Хьорлейвтің ұлы Хаф "Хаф және оның батырлары" сағасында басты кейіпкер ретінде бейнеленеді.