Кіріспе

Данияның (986–1014), Норвегияның (986–95, 1000–14) және Англияның (1013–14) королі Свен Форкбард (Svend Tveskæg; 17 сәуір 963 ж.) – Бремендік Адамның 11 ғасырдағы «Гамбург епископтарының істері» және Снорри Стурлусонның 13 ғасырдағы «Heimskringla» еңбектерінде айтылады. Свеннің кейінгі өмірі туралы қайшылықты мәліметтер оның ұлы, король Кнуттың королевасы Эмма Нормандияның құрметіне жазылған 11 ғасырғы латынша «Encomium Emmae Reginae» және Флоренция Вурчестердің 11 ғасырғы «Chronicon ex chronicis» шығармаларында да кездеседі. Свеннің тегі туралы да әртүрлі пікірлер бар. 1960 жылдары табылған, жоғалған деп есептелген «Gesta Wulinensis ecclesiae pontificum» хроникасынан алынған поляк жазбаларында, шамамен 990 жылы Харальд Блютустың капелланы Авико Свеннің Харальдтың үлкен ағасы Кнут Данаастың және Товедің ұлы екенін жазады. Бұл дереккөзге сәйкес, Кнут Данааст 962 жылдың 17 қазанында шайқаста қаза тапқан, ал оның әйелі сол кезде Свенмен жүкті болған. Тове 963 жылдың қаңтарында күйеуінің інісі Харальдқа үйленген, ал Свен 963 жылдың Пасхасында дүниеге келген. Харальд Свенді асырап алып, тәрбиелеген. Адам Бременнің айтуынша, Свен – Харальд Блютуздың және «Гунхильд» есімді әйелдің ұлы. Харальд христиан дінін қабылдағанда, Свен «Отто» (Германия королі Отто I құрметіне) деп шомылдырылған. Свен Швеция королі Эриктің жесірімен, кейбір дереккөздерде «Гунхильд» деп аталған, ал кейбіреулері Польша билеушісі Болеславтың аты-жөні белгісіз қарындасы деп санайтын әйелмен үйленген. Адамның баяндамасы толығымен сенімді емес деп есептеледі; Свеннің 14 жыл Шотландияға жер аударылуы, оның Данияда сол кезеңде шіркеулер салуымен (Лунд және Роскильдедегі шіркеулерді қоса алғанда) үйлеспейді. Адамның сөзіне қарағанда, Свен король Харальдтың өліміне себеп болған көтеріліске жетекшілік еткені үшін Құдайдан жаза алған және он төрт жыл шетелде (986–1000 жж.) болуға мәжбүр болған. Бұл жер аударудың нақты уақыты белгісіз. Адам Свенге пана бергендердің барлығы одан бас тартқанын, бірақ соңында оған Шотландияда біраз уақыт өмір сүруге рұқсат берілгенін жазады. Адам сондай-ақ, Свен жастық шағында бұтқа табынушылардың арасында өмір сүргенін және тек христиан дінін қабылдағаннан кейін ғана билеуші ретінде сәттілікке жеткенін айтады.

Сволдер шайқасы

Харальд Блутұс бұған дейін Норвегияда бекініп, шамамен 970 жылы Викенді бақылаған. 974 жылы неміс әскеріне қарсы жеңілгеннен кейін ол Норвегиядағы иеліктеріне билігін жоғалтқан болуы мүмкін. Свен швед патшасы Олоф Скотконунг пен Ладе жары Эрик Хаконарсонмен бірлесіп, Норвегия патшасы Олаф Триггвасонға қарсы одақ құрды. Патшалар сағалары одақтың себептерін Олаф Триггвасонның Сигридтің қолынан келу ұсынысымен және Свен Форкбардтың қарындасы Тириге жасаған мәселелі некесімен байланыстырады. Сағалар бойынша, Сигрид Олаф оны шапалақтағандықтан Свенді Олафқа қарсы соғысқа итермелеген. Одақтастар Олаф патша экспедициядан отанына қайтып келе жатқанда, 999 немесе 1000 жылдың қыркүйегінде болған Сволдер шайқасында батыс Балтық теңізінде оған шабуыл жасап, жеңіске жетті. Жеңімпаздар Норвегияны өздері арасында бөлісті. Heimskringla бойынша, Свен Викен ауданына тікелей бақылауын қайта орнатты. Швеция королі Олаф Тронхеймде төрт округті, сондай-ақ Мьор, Ромсдал және Ранрике (Фагрскинна, керісінше, шведтік бөліктің Оппландтан және Тронхеймнің бір бөлігінен тұратынын айтады) алды. Ол оларды күйеу баласы, жары Свейн Хаконарсонға вассал ретінде ұстап беруге тапсырды. Норвегияның қалған бөлігін король Свеннің вассалы Эрик Хаконарсон басқарды. Жары Эрик пен Свейн күшті, қабілетті билеушілер болды және олардың билігі гүлденді. Көптеген дереккөздер олардың христиан дінін қабылдағанын, бірақ халыққа діни бостандық бергенін айтады, бұл Олаф Триггвасонның миссионерлік қызметіне қарсы күшті реакцияға әкеліп, көптеген еңбектерін жойды.

Дін

Суин, көрінетін болса, Бремен архиепископтығына қарағанда Англиядан дін қызметкерлері мен епископтарды тартқан. Бұл, ішінара, Дания құқығы аймағында көптеген даниялық текті христиан дін қызметкерлері болғандығымен, ал Суиннің Германиямен жеке байланыстары шектеулі болғандығымен түсіндіріледі. Суиннің ағылшын шіркеуін бағалауының саяси себептері де болуы мүмкін, себебі неміс епископтары мемлекеттің бір бөлігі болды. Суин неміс басшыларының тәуелсіздігін кемсітуіне қарсы әрекет етуге тырысқан болуы мүмкін. Бұл Бремендік Адамның Суинге деген көңілінің себебі болуы мүмкін; Суин өзінің мемлекетінде ағылшын шіркеуінің ықпалын күшейту арқылы Бремен архиепискобын назарына алмады.

Салдары

Свеннің үлкен ұлы Харальд II оның орнына Дания патшасы болды, ал кіші ұлы Кнутты Данелаў халқы Англия патшасы деп жариялады. Бірақ ағылшын ақсүйектері Этельредті шақырып алды, ол 1014 жылдың басында Нормандиядан қуғыннан оралғаннан кейін Кнутты Англиядан қууға қол жеткізді. Кнут көп ұзамай қайтып оралып, 1016 жылы Этельред пен оның ұлы Эдмунд Темірбеттің қазасынан кейін бүкіл Англияның патшасы болды; ол 1019 жылы Дания патшасы ретінде ағасының орнын басып, соңынан Норвегия, Швецияның бір бөлігі, Померания және Шлезвигті де басқарды. Кнут және оның ұлдары Гарольд Харфут және Хартакнут 26 жыл бойы (1016–1042) Англияны биледі. Хартакнут қайтыс болғаннан кейін, Англия тағы Вессекс әулетіне қайта оралды, Этельредтің кіші ұлы Эдвард Тазар патшалығында (1042–1066 жылдары биледі). Свеннің қызы Эстрид Свенсдаттер Дания королі Свен II-нің анасы болды. Оның ұрпақтары Данияда бүгінге дейін билік етеді.