Кіріспе

Есепке алуда, азшылық үлесі (немесе бақылау емеу үлесі) – еншілес корпорация акцияларының аналық корпорацияға тиесілі емес бөлігі. Еншілес компаниядағы азшылық үлесінің мөлшері әдетте жалпы акциялардың 50%-дан кем болады, әйтпесе корпорация әдетте ана компанияның еншілес компаниясы болмайды. Дегенмен, (мысалы, арнайы дауыс беру құқықтары арқылы) бақылау үлесіне қол жеткізу үшін консолидация талап етілсе, есеп стандарттарына сәйкес, 50%-дан аспайтын меншік үлесімен де мүмкін болады. Азшылық үлесі басқа инвесторларға тиесілі және басқа, бақылау емеу акционерлерге тиесілі активтерге қатысты талапты көрсету үшін иеленуші компанияның біріктірілген балансында көрсетіледі. Сондай-ақ, азшылық үлесі біріктірілген табыс есебінде азшылық акционерлерге тиесілі пайда үлесі ретінде көрсетіледі. "Азшылық үлесін" есепке алу – есеп стандарттарының талабы бойынша жартылай меншікке ие еншілес компанияларды "толық" біріктірудің салдары болып табылады. Толық біріктіру, жартылай біріктіруден айырмашылығы, қаржылық есепті аналық корпорация осы жартылай меншікке ие еншілес компанияларға толық ие болғандай құрастырады; еншілес компанияларға жартылай меншік етуді көрсететін екі бапта қоспағанда: жалпы акционерлерге таза кіріс және жалпы меншік капитал. Екі азшылық үлесі баптары – егер барлық еншілес компаниялар толық иелікте болғандағы жалпы меншік капитал мен жалпы кіріс арасындағы және топтың нақты меншігі арасындағы айырмашылық. Қаржылық есептіліктің қалған барлық баптары 100% меншікке иелік етуді фиктивті түрде қабылдайды. Кейбір инвесторлар азшылық үлесі баптары құнды, қаржылық тұрақтылықты және ақша ағынын бағалауда маңызды белгісіздік тудырады деп алаңдаушылық білдірді. Инвесторларды мазалайтын басты мәселе – есептелген ақшалай қаражаттың қай бөлігі 100% еншілес компанияға, ал қай бөлігі 51% еншілес компанияға тиесілі екеніне олардың сенімді бола алмауы. Азшылық үлесі компанияның кәсіпорын құнының ажырамас бөлігі болып табылады. Оған кері түсінік – еншілес компания.

Есепке алу әдісі

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес, бақылаушы емес үлестер МЕМС 5 стандартына сәйкес есептеледі және біріктірілген баланстың, содан кейін меншік капиталдың өзгерістері туралы мәлімдемедегі Акционерлік капитал бөлімінің ең төменгі жағында көрсетіледі. АҚШ Есеп стандарты бойынша (US GAAP) азшылық үлесі міндеттемелер бөлімінде, меншік капитал бөлімінде немесе, қабылданған есеп стандарттарына өзгерістер енгізілгенге дейін, баланстың аралық бөлімінде көрсетілуі мүмкін. Аралық бөлім міндеттемелер мен меншік капиталдың арасында орналасқан. FASB FAS 160 және FAS 141r стандарттары бақылаушы компанияның еншілес компаниядағы бақылаушы емес үлестерді (NCI) есепке алу тәсілін маңызды түрде өзгертеді. Баланстың аралық бөлімінде азшылық үлесін көрсету енді қабылданбайды.

Мемлекеттік секторды пайдалану

2013 жылдан бастап Ұлыбритания үкіметі болашақ жеке қаржыландыру бастамалары жобаларына (Private Finance Initiative) қосымша инвестор ретінде, акциялардың аз үлесімен қатысатынын мәлімдеді, ал олар кейіннен "PF2 жобалары" деп атала бастады.