Жылқының екі мүйізді түрі: Сабар бұлғынының сипаттамасы мен түрлері
Sambar deer
Жануарлар әлемі: Үндістан, Қытайдың оңтүстігінде кездесетін саңғырық бұғысы (Rusa unicolor) – қорғауға алынған түр. Сіңірлердің үлкендігі, популяцияның азаю себептері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Елен түрлері
Species of deer
Самбар (Rusa unicolor) – 2008 жылдан бері Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімінде осал түр ретінде тіркелген, Үндістан субконтиненті, Оңтүстік Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азияға тән ірі елен. Қатты аң ауру, жергілікті қақтығыстар мен орта тұру орындарының өнеркәсіптік игерілуі салдарынан популяциясы айтарлықтай азайды. Бұл самбардың осы түрмен өнімді будандар тудыруға әлі де қабілетті екенін көрсететін хабарлармен расталады.
The sambar (Rusa unicolor) is a large deer native to the Indian subcontinent, South China and Southeast Asia that is listed as a vulnerable species on the IUCN Red List since 2008. Populations have declined substantially due to severe hunting, local insurgency, and industrial exploitation of habitat. This is supported by reports that sambar can still interbreed to produce fertile hybrids with this species.
Кіші түрлер
Үндістан мен Шри-Ланкада кездесетін самбардың атаулы түр-тұқымы осы туыстың ең ірісі болып табылады, олардың мүйіздері өлшемі және дене пропорциясы бойынша ең үлкен. Оңтүстік Қытай самбары, Оңтүстік Қытай мен құрлықтағы Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған, мөлшері бойынша екінші орында тұр, оның мүйіздері үнді самбарына қарағанда сәл кішкентай. Малай түбегі мен Суматрада мекендейтін Суматра самбары және Борнео самбары дене мөлшеріне шаққанда ең кішкентай мүйізге ие. Формозан самбары – ең кішкентай түр, оның мүйіз бен дене арақатынасы Оңтүстік Қытай самбарына ұқсас. Қазіргі уақытта самбардың жеті түршесі танылған, бірақ тағы көптеген түршелер ұсынылған. Түрше Жалпы аты Географиялық ареал R. u. unicolor Шри-Ланка самбары Үндістан, Бангладеш, Шри-Ланка R. u. brookei Борнео самбары Борнео R. u. cambojensis Оңтүстік-Шығыс Азия самбары Оңтүстік-Шығыс Азия R. u. dejeani Оңтүстік Қытай самбары Оңтүстік және оңтүстік-батыс Қытай R. u. equina Малай самбары Суматра R. u. hainana Хайнан самбары Қытай (Хайнан) R. u. swinhoii Формозан самбары Тайвань↑ R. u. boninensis Бонин самбары Құрып кеткен; Жапония (Бонин аралдары)
The nominate subspecies of the sambar in India and Sri Lanka are the largest of the genus, with the largest antlers both in size and in body proportions. The South China sambar of Southern China and mainland Southeast Asia is probably second in terms of size, with slightly smaller antlers than the Indian sambar. The Sumatran sambar that inhabits the Malay Peninsula and Sumatra and the Bornean sambar seem to have the smallest antlers in proportion to their body size. The Formosan sambar is the smallest subspecies, with antler body proportions more similar to the South China sambar. Currently, seven subspecies of sambar are recognised, although many others have been proposed. SubspeciesCommon nameGeographic rangeR. u. unicolorSri Lankan sambarIndia, Bangladesh, Sri LankaR. u. brookeiBornean sambarBorneoR. u. cambojensisMainland Southeast Asian sambarMainland Southeast AsiaR. u. dejeaniSouth China sambar Southern and southwestern ChinaR. u. equinaMalayan sambarSumatraR. u. hainanaHainan sambar China (Hainan)R. u. swinhoiiFormosan sambarTaiwan↑R. u. boninensis Bonin sambar Extinct; Japan (Bonin Islands)
Сипаттама
Самбардың сыртқы түрі мен мөлшері таралған ареалында кең ауқымды өзгерістерге ұшырайды, бұл бұрын таксономиялық шатасуға себеп болды; түрге 40-тан астам ғылыми синоним қолданылған. Жалпы, олардың иық биіктігіне жетеді және салмағы шамамен дейін болуы мүмкін, бірақ көбінесе орташа салмағы құрайды. Басы мен денесінің ұзындығы , ал құйрығының ұзындығы бар. Батыс түрлеріне жататын самбарлар шығыс түрлеріне қарағанда ірілеу болады, ал самбыздар самбарлардан кішірек. Барлық тірі бұғылардың ішінде тек қана қашар мен бұғылар одан да ірі мөлшерге жете алады. Ірі, жалпақ мүйіздері әдетте қара қоңыр түсті, маңдайындағы бұтақтары қарапайым, ал арқалықтары ұшында екіге бөлінеді, сондықтан оларда үш бұтақ болады. Толық жетілген самбарларда мүйіздерінің ұзындығы шамамен жетеді. Басқа көптеген бұғылар сияқты, мүйіз тек самбарларда ғана болады. Самбарлар жапырақты бұталар мен шөптердің тығыз жабынған жерлерін ұнатады, сонымен қатар олар түрлі-түрлі бұталар мен ағаштарды жейді. Самбарлар мүйіздерін зәрге тоңған топыраққа қазып, содан кейін ағаш діңгектеріне ысқылайды. Самбар еркегі өте жылдам қозғалатын мүшесімен бетіне зәр шашып, өзін белгілейді. Аңыз бойынша, жолбарыс самбарды аң аулау кезінде оның дауысын еліктей алады екен. Оларды крокодилдер, әсіресе бірге тіршілік ететін қарақшы крокодилдер мен тұзды су крокодилдері де жей алады. Леопардтар мен долалар көбінесе жас немесе ауру самбарларды жейді, бірақ олар ересек самбарларға да шабуыл жасай алады. Самбарлар тұтқында 28 жылға дейін өмір сүре алады, бірақ табиғатта олар көбінесе 12 жылдан аспайды.
The appearance and the size of the sambar vary widely across its range, which has led to considerable taxonomic confusion in the past; over 40 different scientific synonyms have been used for the species. In general, they attain a height of at the shoulder and may weigh as much as , though more typically Head and body length varies from , with a tail. Individuals belonging to western subspecies tend to be larger than those from the east, and females are smaller than males. Among all living cervid species, only the moose and the elk can attain larger sizes. The large, rugged antlers are typically rusine, the brow tines being simple and the beams forked at the tip, so they have only three tines. The antlers are typically up to long in fully adult individuals. As with most deer, only the males have antlers. The sambar prefers the dense cover of deciduous shrubs and grasses, They also consume a great variety of shrubs and trees. Stags wallow and dig their antlers in urine soaked soil, and then rub against tree trunks. A stag also marks himself by spraying urine on his own face with a highly mobile penis. Anecdotally, the tiger is said to even mimic the call of the sambar to deceive it while hunting. They also can be taken by crocodiles, mostly the sympatric mugger crocodiles and saltwater crocodiles. Leopards and dholes largely prey on only young or sickly deer, though they can attack healthy adults as well. Sambar have lived up to 28 years in captivity, although they rarely survive more than 12 years in the wild.
Австралия
Австралияда самбарға аң аулау танымал спорт түрі. Австралиялық аңшылар самбардың үлкен трофейлерін бағалайды. Самбардың саны артық болғандықтан, жергілікті өсімдіктерге зиян келтіріліп, кейбір түрлердің жойылу қаупі туындап отыр. Самбарлар 1860 жылдары Викторияға Маунт-Шугарлоаф тауына, қазіргі Кинглейк ұлттық паркі мен Торадин маңындағы Харвуд иелігіне әкелінді. Олар Ку-Ви-Рап батпағына тез бейімделіп, кейіннен таулы аймаққа тарады, онда 2017 жылы олардың саны 750 000 мен 1 миллион аралығында деп есептелді. Келесі босатулар Балларатқа жақын Ерсшилдун иелігінде, Уилсонс-Промонториде және Батыс Порттағы Француз аралында болды. Тағы бір босату Солтүстік территориядағы Кобург түбегінде жасалды. Қазір олар Австралияның солтүстік және шығыс жағалауларында, Виктория, Оңтүстік Австралия, Квинсленд, Солтүстік территория және Австралия астанасы аумақтарында кездеседі. Викторияда самбарлар 1988 жылғы Флора және фаунаны кепілдендіру заңына сәйкес биологиялық әртүрлілікке қауіп төндіретін жануарлар тізіміне енгізілді, себебі олар жергілікті өсімдік түрлерінің санын азайтады. Бұл жануарлар сирек және жойылып бара жатқан өсімдіктермен қоректенеді. Викторияда 60-тан астам өсімдік түрі самбардың тікелей немесе жанама әсерінен зардап шегіп отыр. Ересектеген самбар еркектері өсімдіктерге елеулі зиян келтіруі мүмкін, кейбір бұталардың көп бөлігін сындырып, ал кейде мүйіздерімен жас ағаштарды қоршап алады. Олар сондай-ақ көптеген өсімдіктердің тұқымдарын, жемістерін және көшеттерін жейді. Өз аумағын белгілеу үшін сызықтар қалдырады. Самбардың таралуы Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викторияда тұрақты, 1980 жылдан бері олар Викторияның оңтүстік жағалауларында, сондай-ақ Батыс Порт пен Мельбурн маңында көрініп жүр. Оларды қалай басқару керек деген мәселеде көп пікір талас бар. Табиғатты қорғау ұйымдары олардың қоршаған ортаға тигізетін зияны әлеуметтік құндылығынан басым екенін айтады. Аңшылар ұйымдары оған келіспейді және самбар популяциясын болашақ ұрпақ үшін сақтап қалуды қалайды. Самбарлар Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльсте қорғалатын жабайы аң түрі болып табылады және оларды аулау үшін аңшылық лицензиясы қажет. Викторияда жер иелеріне аң аулау лицензиясын немесе жануарларды бақылауға рұқсат алудың қажеті болмай, проблемалы бұғыларды бақылауға мүмкіндік беретін жаңа ережелер енгізілді. Бұл жер иелеріне немесе басқа да уәкілетті тұлғаларға жеке меншік жерлеріндегі проблемалы бұғыларды кез келген уақытта алып тастауға және қоғамдық жерлерде тыйым салынған шаммен аулауға рұқсат береді. Олар Австралияның басқа барлық штаттары мен аумақтарында зиянкес түрлер деп жарияланған және оларды кез келген уақытта шектеусіз аулауға болады. Экологиялық және табиғатты қорғау топтары олардың санының артуы мен биологиялық әртүрлілікке және жергілікті түрлерге тигізетін зиянына байланысты барлық штаттарда жабайы түрлер деп жариялауды қалайды. 2008–2009 жылдары аңшылар Викториядағы мемлекеттік жерлерден, оның ішінде ұлттық парктерінен 35 000 самбарды алып тастады. Бұл самбар популяциясының 40% құрайтын, олардың өсуін тоқтату үшін алып тасталуы қажетті бөлігінің шағын бөлігі.
In Australia, hunting sambar is a popular sport. Australian hunting fraternities prize large sambar trophies. Excessive numbers of sambar affect native plants, threatening some species with extinction. Sambar were introduced into Victoria at Mount Sugarloaf in the 1860s, in what is now Kinglake National Park, and at Harewood Estate near Tooradin. They quickly adapted to the Koo Wee Rup Swamp and thereafter spread into the high country, where in 2017, numbers were estimated at between 750,000 and one million animals. Later releases were at Ercildoune Estate near Ballarat, Wilsons Promontory, and French Island in Western Port. Another release occurred on the Cobourg Peninsula in the Northern Territory. They are now found throughout Australia's northern and eastern coasts, in the states of Victoria, South Australia, Queensland, the Northern Territory, and the Australian Capital Territory. In Victoria, sambar are listed as a threat to biodiversity under the Flora and Fauna Guarantee Act 1988 because they reduce the number of native plant species. The animals feed on some rare and endangered plants. More than 60 plant species have been identified as directly or indirectly threatened by sambar within Victoria. Adult male sambar can significantly damage plants, removing most branches on some shrubs and sometimes girdling trees by thrashing their antlers on shrubs and sapling trees. They also feed on seedlings, fruit, or seeds of many plants. They leave scrape marks to advertise their territory. The spread of sambar has been steady in both New South Wales and Victoria, with animals being seen on many southern Victorian beaches since 1980, and as far east as Western Port and the outer suburbs of Melbourne. Considerable debate exists about how they should be managed. Conservation groups believe their environmental effect outweighs their social value. Hunting organisations disagree and want to preserve sambar populations for future generations. Sambar are protected wildlife game species in Victoria and New South Wales, and a game licence is required to hunt them. In Victoria, recent provisions have been made for landowners to control problem deer without having to obtain a Game Licence or Authority to Control Wildlife permit. This allows a landowner or other authorised persons to remove problem deer within private property at any time and are permitted to hunt under spotlight, which is prohibited on public land. They are declared a pest species in all other Australian states and territories and can be hunted at any time with no bag limits. Environmental and conservation groups want them declared a feral species in all states, due to their exploding populations and the harm to biodiversity and native species. In 2008–2009, hunters removed 35,000 sambar from public land in Victoria, many from national parks. This is a small fraction of the 40% of individuals in a sambar population that need to be removed to stop population growth.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда самбарлар Хоровануа, Манавату, Рангитикей және Ухангуи аудандарындағы жағалау және шатқалдарда қоныстанады. Бұған дейін олар қорғауға алынған болатын, бірақ Табиғатты қорғау департаменті оларға қатысты аң аулау ережелерін жойды, соның салдарынан жыл бойы аулауға рұқсат берілді.
In New Zealand, sambar roam the coast and gullies in Horowhenua District, Manawatū District, Rangitikei, and Whanganui. Until recently, they were protected, but the Department of Conservation has now removed hunting regulations surrounding them, allowing them now to be hunted year round.
Америка Құрама Штаттары
Санбарлар 1908 жылы Флорида штатындағы Сент-Винсент аралына әкелінді және 1950 жылдары саны шамамен 50-ге жетті. Аққұйрықты бұғылар да Сент-Винсент аралында өмір сүреді, бірақ олар жоталар мен таулы жерлерде мекендейді, ал самбарлар көбінесе жазықтарда және батпақтарда болады. Самбар популяциясы жергілікті аққұйрықты бұғыларды бұзбау үшін 1987 жылдан бері олардың санын реттеу мақсатында аң аулауға рұқсаттар беріліп келеді. Жыл сайын үш күндік аң аулауға шамамен 130 рұқсат ұсынылады. Бұл самбарлардың саны 70–100 аралығында сақталуын қамтамасыз етеді. Олар үйір болып жатпайды, көбінесе төрт-бес жануардан тұратын топтарда, мүмкін отбасылық топтарда кездеседі. Флоридадағы самбардың экологиясы туралы көп мәлімет жоқ. 1930 және 1941 жылдар аралығында самбарлар АҚШ-тың Техас штатына басқа импортталған үлкен аңдармен бірге, «экзотикалық аңдар» деп аталатын жануарлар ретінде әкелінді. Қоршалған экзотикалық аңдардың 76%-ы Эдвардс платосында, ал еркін жаратылыстағы экзотикалық аңдардың 59%-ы Оңтүстік Техаста кездеседі.
Sambar were introduced onto St. Vincent Island, Florida, in 1908 and increased to about 50 individuals by the 1950s. White tailed deer also live on St. Vincent Island; however, they inhabit the highlands while the sambar mostly live in the lowlands and marshes. To ensure that the sambar population does not disrupt the native white tails, hunting permits have been issued since 1987 to regulate the population. Each year, about 130 permits are offered for the three day hunt. This maintains a sambar population of 70–100 individuals. They do not herd, but occur in groups of four or five animals, possible family groups. Little is known about the sambar's ecology in Florida. Between 1930 and 1941, Sambar were brought to the US state of Texas along with other imported big game that are referred to as exotic game. 76% of fenced exotics are found on the Edwards Plateau, whereas 59% of free range exotics are found in South Texas.