Кіріспе
Ирбит жәрмеңкесі (орысша: Ирби́тская я́рмарка, Irbitskaya yarmarka) – Макарьев жәрмеңкесінен кейін Ресей империясындағы екінші ірі жәрмеңке. Ол жыл сайын қыста Ирбит қаласында Азиядан Сібір тракты арқылы әкелінген шай мен тері саудасымен өткізілетін. Томас Уоллес Нокс (1835–96) өзінің «Азия арқылы құрлықпен» (1870) атты кітабында былай жазады: «Біз әрқашан ақпан айында Ирбитте өтетін жәрмеңкеге бет алған, тауарлармен толы көптеген шаналарды кездестірдік. Бұл жәрмеңке Сібір үшін зор маңызға ие және Томсктің батысынан келген саудагерлерді тартады. Төрт апта бойы 40-50 миллион рубльге дейін тауар алмасылады. Сібірден әкелінетін тауарлардың басым бөлігі – тері мен шай, ал Еуропадан келгендері – сан алуан тауарларды қамтиды. Ирбит – Орал тауларының Азия жағында, Екатеринбургтен солтүстік-шығысқа қарай екі жүз верст қашықтықта орналасқан. Бұл қала жәрмеңке уақыты болмаса, маңызға ие емес. Жәрмеңке қаланың сәулеті мен жоспарына үлкен әсер етті. Ескі қаланың ерекшелігі – ұзын, тар жатақханалар, ал Ница және Ирбит өзендерінің қосылған жерінде үлкен кемежайлар орналасқан. Октябрь революциясы мен Азамат соғысынан кейін жәрмеңкеге бөгет келтіріп, Транссибір темір жолы саудаға әсер еткенінен, 1929 жылы жәрмеңке тоқтатылды және қала ауыл шаруашылығы және сауда орталығы ретіндегі маңыздылығын жоғалтты.
We met many sledges laden with goods en route to the fair which takes place every February at Irbit. This fair is of great importance to Siberia, and attracts merchants from all the region west of Tomsk. From forty to fifty million rubles worth of goods are exchanged there during the four weeks devoted to traffic. The commodities from Siberia are chiefly furs and tea, those from Europe comprise a great many articles. Irbit is on the Asiatic side of the Ural mountains, about two hundred versts northeast of Ekaterineburg. It is a place of little consequence except during the time of the fair. The fair dominated the town and shaped its architecture and layout. Long, narrow dormitories are a feature of the old town with enormous wharf areas being found at the juncture of the Nitsa and Irbit rivers. With the interruptions to the fair following the October Revolution and Russian Civil War and the effects of the Trans Siberian Railway on trade, the fair ceased in 1929 and the town lost its importance as an agricultural and trade center.
Мәдени сілтемелер
Ирбит жәрмеңкесі Борис Пастернактың "Доктор Живаго" романында Юрий Живагоның әкесі сапарлаған орын ретінде еске алынады.