Кіріспе

Словакиядағы саяси партия, 1871 жылдан 1938 жылға дейін белсенді болған, сол аттас партия. Словакия Ұлттық партиясы (СҰП) – Словакиядағы ультраұлттық саяси партия. Партия өзін әлеуметтік және еуропалық христиандық құндылықтарға негізделген ұлттық партия деп сипаттайды. 1990 жылдан бері СҰП Словакия парламенттерінің барлығында орын алды, бірақ үш рет (2002, 2012 және 2020 жылдары) парламентке өте алмады. 2006 жылғы сайлаудан кейін Роберт Фиконың «Бағыт – Әлеуметтік демократия» (Smer SD) партиясымен құрылған коалициялық үкіметке қатысты. 2012 жылғы парламент сайлауында СҰП 5% сайлау шегіне жетпеді және парламенттік өкілдігінен айырылды. 2012 жылғы қазан айында өткен партия съезінде делегаттар заңгер Андрей Данконы партияның жаңа төрағасы етіп сайлады. Данко басшылығымен СҰП 2016 жылғы словакиялық парламент сайлауынан кейін Smer SD партиясымен бірлесіп тағы бір коалициялық үкімет құрды. 2020 жылғы сайлауда партия парламенттік өкілдікке қажетті шегіне қайтадан жетпеді. Келесі сайлауда СҰП 2023 жылы қайтадан парламентке оралды және Фицомен бірлесіп тағы да коалициялық үкімет құрды.

Тарих

Партия 1989 жылдың желтоқсанында құрылған және өзін тарихи Словакия Ұлттық партиясының идеологиялық мұрагері деп санайды. Партия үш негізгі қағидасын жариялайды: христиандық, ұлттық және әлеуметтік. 1993 жылдың 1 қаңтарында тәуелсіз Словакия құрылуы – SNS-тің қатысқан ең ірі шараларының бірі болды. SNS 1990–2002 және 2006–2012 жылдары Словакия парламентіне депутаттар сайлап алды. Партияның Словакия үкіметінде де өкілдері болды. Мариан Андель, Жозеф Прокеш, Ярослав Пашка және Людовит Чернак екінші Мечиар үкіметінде (1992–1994), Ян Ситек пен Ева Славковская үшінші Мечиар үкіметінде (1994–1998) қызмет етті, ал басқа депутаттар 2006 жылдан 2010 жылға дейін Роберт Фико үкіметінде болды (төменде қараңыз). 2001–2005 жылдары SNS-тен бөлініп шыққан, кейін SNS-ке қайта қосылған «Шынайы словак ұлттық партиясы» (Pravá slovenská národná strana, PSNS) болды. 2005 жылдан бері бұрынғы SNS мүшелерінен құрылған «Біріккен словак ұлттық партиясы» (Zjednotená slovenská národná strana, ZSNS) да бар. 2006 жылдың ақпан айында PSNS өзінің атын «Словакияның ұлттық коалициясы – Словакияның өзара көмегі» (Slovenská národná koalícia – Slovenská vzájomnosť) деп өзгертті. Дегенмен, қазіргі таңда тек Словакия Ұлттық партиясы ғана маңызды. 2008 жылы SNS басшысы Ян Слотамен тығыз байланысы бар фирмалардың консорциумы Еуропалық Одақтан түсетін қаражатты бөлу ережелерін, нұсқауларын және логотиптерін жасау бойынша 120 миллион еуролық тендерді жеңіп алды. Тендер туралы хабарлама SNS партиясы басқаратын министрліктің жабық есіктің артындағы хабарландыру тақтасында бес күн ғана ілініп тұрды, нәтижесінде бір ғана ұсыныс келіп түсті. Осы оқиғадан кейін келісімшартқа жауапты министр қызметтен босатылды, ал Еуропалық комиссия тергеу бастады. 2009 жылы SNS Словакияда аборт жасауға тырысатын әйелдерге кедергі келтіретін заң жобасын ұсынды.

Президенттік

Сайлау үміткері Бірінші тур Екінші тур Нәтижесі Дауыс % Дауыс % 1999 Жан Слот 73,836 2.50 2004 Владимир Мечиар 650,242 32.73 722,368 40.08 2009 Иван Гашпарович 876,061 46.71 1,234,787 55.53 2024 Андрей Данко 1,905 0.08 Белгісіз Белгісіз

Еуропалық Парламент

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– 2004 14,150 2.01 (#9) 2009 45,960 5.55 (#6) 1 2014 20,244 3.61 (#10) 1 2019 40,330 4.09 (#8)

2016 жылғы сайлау

2016 жылғы Словакия парламент сайлауында Словакия Ұлттық партиясы дауыстардың 8,64% алып, 22 наурызда Фицоның үшінші үкіметіне қосылды.

Дау

2008 жылдың сәуірінде партияның ресми веб-сайтындағы талқылау форумында карта жарияланды, онда Венгрияның аумағы Словакия мен Австрия арасында бөлініп, Венгрия картадан жойылды. Бұқаралық ақпарат құралдарының назарына түскеннен кейін карта дереу алынып тасталды, ал партия форум бөлімінің еркін қолжетімділік саясатына сілтеме жасап, жауапкершіліктен бас тартты, онда карта жарияланған. Партияның бұрынғы төрағасы Ян Слота көптеген даулардың себебі болды, оны жиі мақтандығы, ұлтшылдығы және экстремизм үшін сынады. Slovak Spectator басылымы Слотаның бұқаралық ақпарат құралдарындағы назардың көп бөлігін «саяси ғана емес, сонымен қатар адамдық қадір-қасиеттің шегінен» тыс мәлімдемелеріне байланысты алғанын хабарлады. Партия төрағасы Слотаның өрт қою, автокөлік ұрлау және шабуыл жасау сияқты қылмыстық өткені туралы құжаттар Словакияның жетекші жеке телеарнасы Маркиза арқылы көрсетілді, нәтижесінде Маркизаға қарсы Слота ісі болды. Сот процесінде Слота кейбір қылмыстарын мойындап, тіпті венгрді ұрып-соққаны үшін мақтанғанын айтты, «Мен сол венгрдің көзін қарартқаныма мақтанамын» деді. SNS партиясынан Анна Белоусовова СаС партиясынан парламент депутаты Игорь Матовичке тағы бір физикалық шабуыл жасады. СНС саясаткері Матовичтің жазған мақаласын ұнатпайтынын айтып, оған шапалақ соқты.

Расизм мен кемсітушілік туралы айыптаулар

Ян Слота басшылығындағы партия кейде ультраұлтшыл, венгрфобиялық, оңшыл экстремистік және ұлтшыл деп сипатталды, венгрлер мен ромаларға қатысты нәсілшіл сипаттамалар берілді. Чехословакия тарағаннан кейін партияның басты мәселесі "ирредентизм" қаупі болды. Партия этникалық рома және венгрлерге қарсы қабылдауға болатын сөздерімен белгілі болды. Еуропалық Социалистер партиясы SNS-ті "расалық немесе этникалық алауыздық пен нәсілдік жеккөрушілікті қоздыратын немесе оған талпынатын саяси партия" деп санайды. Ромалармен қарым-қатынастағы ең жақсы саясат – "кішкентай ауладағы ұзын қамшы" делінген. Ол "Біз танктерімізде отырып, Будапештті жоямыз" деген сөзді айтқан. Слота "Венгрлер – словак ұлтының денесіндегі қатерлі ісік" деп мәлімдеді. Слота фашистік көшбасшы Жозеф Тисоны "Словакия халқының ең ұлы ұлдарының бірі" деп атады. 2023 жылғы Словакия парламенттік сайлауына дейін Венгрияның сыртқы істер министрі Петер Сиярто өзінің жетекшісі Данкомен кездескеннен кейін Словакия Ұлттық партиясын мақтап, "ұлттық негізде тұрған партиялар әрқашан жақсы түсінеді" деп атап өтті және олардың ортақ "христиандық консервативті құндылықтарын" баса көрсетті. Партия 2023 жылдың шілдесіне дейін ЛГБТИ+ қауымдастығына қарсы жеккөрушілікті таратып жатқаны туралы хабарланды.

Неофашизм туралы айыптар

Бұрын, Ян Слота партияға жетекшілік еткен кезде, SNS партиясы фашистік партия деп айыпталды (немесе оның тамыры алыс оңшыл идеологияда екені айтылды). Бұл айыптаулар кейде партия мүшелерінің әртүрлі мәлімдемелерімен байланысты болды, сондай-ақ SNS "соғыс кезіндегі фашистік режимнің басшысы Жозеф Тисоны ақтауға бағытталған үздіксіз науқанның артында тұрған" деген де болжамдар айтылды, бұл да себеп болуы мүмкін. Фашизмге қатысты айтулы жайт – 2006 жылы Inforadio тікелей эфирінде Венгриялық коалиция партиясының саясаткері Миклош Дюрей SNS партиясын "фашистік партия" деп сипаттады. Дюрей «Словакия үкіметінің үштен бірі – фашистік Слота партиясынан тұрады» деді, бұл 2006 жылғы Роберт Фиконың Smer, Ян Слотаның SNS және HZDS партиялары арасындағы үкіметтік коалицияны сипаттады, соның нәтижесінде SNS үкімет құрамына кірген үш партияның бірі болды. SNS партиясы бұл мәлімдеме өзіне дауыс жоғалту, беделге нұқсан келтіргенін айтып, қаржылық өтемақы талап етіп сотқа жүгінді. Аудандық сот Дюрейді өтемақы ретінде бір миллион крона төлеуге және мәлімдемесі үшін кешірім сұрауға міндеттеді. Алайда, Словакия Жоғарғы соты SNS партиясының қаржылық өтемақы алуға құқығы жоқ екенін шешті, себебі партия келтірілген зиянды жеткілікті дәлелдемеді. SNS партиясының төрағасы Ян Слота Словакия Жоғарғы сотының бұл шешімін сынады.