Бианка Мария Сфорца: Святы Рим Императрицасы (1508-1510)

Кіріспе

1508–1510 жылдар аралығында Киелі Рим империясының императрицасы болған Бьянка Мария Сфорца (5 сәуір 1472 – 31 желтоқсан 1510) – Германия королевасы және Максимилиан I-нің үшінші әйелі ретінде Киелі Рим империясының императрицасы. Ол Милан герцогы Галеаццо Мария Сфорцаның екінші әйелі, Савойялық Бонадан туған ақылды қызы.

Ерте өмір

Бьянка Павияда Милан герцогы Галеаццо Мария Сфорцаның екінші әйелі, Савойялық Бонадан туған үлкен қызы ретінде дүниеге келді. Ол әкесінің анасы, Бьянка Мария Висконтинің құрметіне аталған. Бьянка бес жасқа толмағанда, 1476 жылдың 26 желтоқсанында Миландағы Санто-Стефано шіркеуінде оның әкесі қаза тапты. Бұл күн - Әулие Стефан мерекесі. Оны Милан сарайының үш жоғары лауазымды шенеунігі пышақтап өлтірді. Тирольдегі Холл қаласында Бьянка екінші күйеуіне, жесір қалған Германия королі Максимилиан I-ге тұрмысқа шықты. Бьянканың екінші некесін оның ағасы ұйымдастырды, ол Максимилианнан тану және герцог атағын растауды қалады; оның орнына Максимилиан Бьянкамен бірге үлкен қалыңдық – 400 000 дукат алды. Максимилианның Миланға билік етуге деген талабы Франция королі Карл VIII-нің регенті, Франция королі Аннаны ашуға итерді және Италияға француз әскерін енгізуге себеп болды, осылайша ұзаққа созылған итальян соғыстары басталды. Одақ бақытсыз болды: некеден кейін көп ұзамай Максимилиан Бьянканың бірінші әйелі, Бургундия герцогинясы Мариядан да әдемі болуы мүмкін екенін, бірақ ақылды емес екенін айтты. Жаңа күйеуінің құрметін жеңу мүмкін болмады, ол оны тым білімсіз, сөйлеуге құмар, наив, ақшаны ысыраптап, бейжай деп есептеді. Ол өгей балалары Филипп Ұлы мен Маргаританы жақсы көретін.

1500 жылдан кейін Максимилиан Бьянкаға деген қызығушылығын жоғалтты. Ол Миландықтардың сарайымен бірге Тирольдегі әртүрлі қамалдарда тұрды. Бірнеше рет ол сапарларда бөлме ақысын төлей алмаған кезде оны кепіл ретінде қалдырды (бірақ тарихшы Сабина Вайсс бұл туралы дауласады, оның пікірінше, ол тек өзінің қарызымен байланысты болса ғана қалдырылды). 1508 жылы Максимилиан Киелі Рим империясының императоры атанды, осылайша Бьянка императрица болды. Бірақ соңғы зерттеулер Бьянканың білімді әйел болғанын және Людовико Сфорца мен Максимилианның әртүрлі мақсаттарын іске асыруда делдалдық рөл атқарғанын көрсетеді. Унтерхольцнердің айтуынша, император оны сүймеген және аз ғана хат жіберген (1499 жылғы хатында Максимилианның оның ағасы Людовиконы қорғауға келмеу себебін түсіндірген; 1504 жылғы тағы бір хатында ол Куфштейн бекінісіне қарсы жеңісі туралы хабарлаған), бірақ олардың арасында байланыс болды және ол көптеген жағдайларда, әсіресе оның preces primariae құқықтарын қолдады. Кейде ол оған адаспау үшін сөздер айтқан, мысалы, 1508 жылы ол оған таққа отыру рәсіміне қатыспау керектігін түсіндірді, өйткені ол оны келесі жылы Римде таққа отырғанда алып келеді (Бұған дейін олар 1508 жылғы таққа отыруға дайындық үшін Рейхстагқа бірге барған). Осы кезде Еуропаның ең бай күйеуі болған Бьянка әдептілік пен өмірге деген құштарлығын жоғалтқан, дені сау болмайтын әйелге айналды. Оның өліміне жақындағанда, ол дәрігерді шақыртты, ол оған қан құюға тырысты, бірақ ол бас тартты. Максимилиан оны жұбатуға тырыспады. Императрица Бьянка 1510 жылдың 31 желтоқсанында Инсбрук қаласында қайтыс болды. Ол Стамста жерленді. Оның күйеуі оның жерлеу рәсіміне қатыспады және тіпті оған қабір тасын да қоймады. Өлімнің ресми себебі – шаянды шамадан тыс жеу болды. Максимилианның сарай тарихшысы Йозеф Грюнпек оның "сусызданудан" (кахексия) қайтыс болғанын және кінә күйеуінің оған немқұрайлы қарауында екенін айтты. Бірақ Максимилиан мен оның сарайы оның өлімін еске алу үшін қара киім киді. Олар тіпті "Шпоры шайқасында" (1513) да қара киім киген. Максимилианның гороскопында астролог оның өмірінің үшінші кезеңінде ол жақсы ниетті, "күйеуіне адал, әдепті және тура" өте жас әйелмен кездесетінін, ол оған пайда мен өркендеу әкелетінін, бірақ ол өзі ауру және бақытсыз болады деп болжаған. Гроссинг бұл Бьянканың өте жақсы бейнесі екенін айтады.

After 1500, Maximilian lost all interest in Bianca. She lived with her own court of Milanese people in various castles in Tyrol. On several occasions he left her behind as security when he could not pay for his rooms on trips (although this is disputed by historian Sabine Weiss, according to whom she was only left behind if it was related to her own debt). Maximilian took the title of emperor elect of the Holy Roman Empire in 1508, making Bianca empress. Recent research though indicates that Bianca was an educated woman who had a political role as a mediator for different kinds of agenda both involving Ludovico Sforza and Maximilian. Unterholzner notes that while the emperor did not love her and sent few letters (an 1499 letter explained the reason Maximilian did not come to the defence of her uncle Ludovico; another, sent in 1504, informed her of his victory against the Kufstein fortress), there was contact between them and he supported her rights in numerous cases, notably concerning her preces primariae. Sometimes, he sent her deceiving words, such as in 1508, when he explained to her that she should not appear at his coronation ceremony because he would bring her along when crowned at Rome next year anyway (The previous year, they marched together to the Reichstag in [Konstanz] to prepare for the 1508 coronation). At this point, the once richest bride of Europe had become an emaciated woman who lost all sense of etiquette and all will to live. When he knew that she was near her death, he sent a medicus who tried to give her a bloodletting but she refused. Maximilian did not try to soothe her with words. Empress Bianca died at Innsbruck on 31 December 1510. She was buried at Stams. Her husband did not attend her funeral or even dedicate a gravestone to her. The official cause of death was given as excessive consumption of snails. Joseph Grünpeck, the court historian of Maximilian, said that she died "dehydrated" (cachexia) and the ultimate blame laid with the husband's neglect of her. Maximilian and his court wore black in commemoration of her death though. They still wore black even at the Battle of the Spurs (1513). In Maximilian's horoscope, the astrologer had predicted that in his third epoch of life, he would meet a very young woman of good faith, "devoted to her husband, decent, and righteous," and who would bring him benefits and prosperity, but she herself would be sickly and unhappy. Größing remarks that this reflects Bianca very well.

Корольдің сарайы және қоғамдық іс-шаралар

Бьянканың 150-200 адамнан тұратын жеке сарайы болды және ол ысырапшыл деп есептелді, бірақ Максимилиан оған өз қаржысын басқаруға рұқсат бермеді, сол себепті бір күні ол зәулім өмір сүрсе, келесі күні оның сарайы кедейліктің көрінісіне айналды. Шіркеу мерекелері Бьянканың сарайындағы жылдық циклдің форматын құрады. Пасха, Рождество, сондай-ақ Пентикост және Корпус Кристи мерекелері айрықша салтанатпен тойланды. Карнавалдар, билер, турнирлер, үйлену тойлары, маскарадтар, музыка, қабылдаулар, театр, аң аулау және балық аулау королеваның (кейін императрицаның) сарай өмірінің ажырамас бөлігі болды. Оның 1493 жылы тағайындалған алғашқы hofmeisterin-і Виоланта Кайма болды, ол Италиядан оны еріп келді, Максимилиан мен Бьянканың екеуінің де сеніміне ие болды және Миландық сараймен хат алмасуда маңызды рөл атқарды. 1494 жылы Никлас фон Фирмиан Хофмейстер болды. Оның әйелі Паула Кавалли (фон Фирмиан) Кайманың ізбасары болды. 1503 жылы Бьянка Аугсбургтың жалған мистигі Анна Ламиниттен (өзін "аштық әулиесі" деп жариялап, тіпті күйеуі Максимилианды да алдаған) қаланың басшыларымен бірге тәубе процессиясын өткізуге көндірілді – бұл қала тарихындағы ең ірі процессиялардың бірі болды. Кейін Ламиниттің алаяқтығы 1512 жылғы қазан айында Максимилианның кіші қарындасы Кунигунде арқылы ашыққа шықты. 1514 жылы Максимилиан Ламинитті Аугсбургтен қуды. Алдаушылық әрекеттерін жалғастырғаннан кейін, ол колдовство жасады деген айыппен суға батырып өлтірілді. Ол Фрайбургте бірнеше рет қоғамдық шараларға қатысты. 1498 жылы ол Максимилианмен бірге әскерді тексерді. Сол жылдың соңында ол де. жерлеу рәсіміне қатысты.

Қазіргі зерттеулер

Жоахим Уэйли былай деп жазады: "Бұрынғы уақытта оның ізашары Бургундиялық Мариямен салыстырғанда маңызсыз деп есептелген Бьянка Мария қазір әлдеқайда қызықты тұлға болып көрінеді, ол ақша тапшылығына тап болған және баласыздығымен күйреген сарайдағы жағдайды ең жақсы деңгейде шеше білді". Дәстүрлі түрде (Максимилиан туралы ең көрнекті тарихшының пікіріне сүйене отырып) Максимилианның Австрия мен Германиядағы әкімшілік реформалары (мысалы, Императорлық реформа) Бургундия үлгісімен жасалған деп саналды. Бүгінде пікірлер кең ауқымды. Франка Леверотти 1494 жылы Бьянка мен Максимилианның некесінен кейін (онымен бірге Миландық қызметкерлер келген кезде) әкімшілік реформалар Бургундиялық емес, Миландық үлгінің ықпалымен қалыптаса бастағанын атап көрсетті. Нофлачер Бьянканың Бургундия үлгісінің ықпалына тежеу салатын рөл атқарғанын, бірақ толыққанды билігін жүзеге асыра алмағанын айтады. Николь Ригельдің сөзіне сәйкес, 1510 жылы Бьянканың қайтысынан кейін Максимилианның императорлық резиденциясы жобасы бойынша құрылыс жұмыстары (шамамен екі онжылдыққа созылған) Инсбрукте толығымен тоқтады, бұл жобаның олардың некесімен байланысты екенін көрсетеді. Тек 1506 жылдан кейін, венгрлік қос тойда Мария мен Анна есімді екі келіншек пайда болғаннан кейін, жаңа жөндеу жұмыстары қайта басталды.

Өнер мен БАҚ саласында

Бьянка Мария Сфорца мен Максимилиан I-ге арналған «Неке сағаттары» – оның ағасы Людовиконың үйлену тойына сыйлық ретінде жасалған туынды. Ұзақ жылдар бойы жоғалып кетіп, жақында ғана табылған бұл жұмыс «тек қана миландық Сфорцалар үшін жасалған Ренессанс өнерінің жоғары деңгейін көрсетіп қана қоймай, сонымен қатар өнердің әлеуметтік, діни және саяси өмірді байланыстыру құралы болғанын дәлелдейді». «Ла Белла Принцесса» туындысын бірнеше ғалымдар Леонардо да Винчидің Бьянка Марияның портреті деп санайды. 1993 жылы Гернот пен Барбара Рампф Констанц қаласындағы Кайзербруннер үшін жаңа императорлық портрет жасады. Бұл ескерткіш алғаш рет 1892 жылы Констанц мүсіншісі Ханс Баур (1829–1897) тарапынан салынған болатын. Алғашқы портреттер төрт ірі династияны бейнелейтін төрт императордың суреттерінен тұрды: Генрих III (Франктер), Фридрих Барбаросса (Гогенштауфендер), Максимилиан I (Габсбургтар) және Вильгельм I (Гогенцоллерндер). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық портреттер балқытылып жіберілді. Рампфтар Максимилиан мен Барбароссаның бейнесін қайта жаңғыртты, оларға карикатуралық ерекшеліктер қосты. Бьянка Мария мен император Отто I-нің портреттері де қосылды. Максимилиан тісін тіреп, сақау адамдай қолын созып тұр, ал императордың бас киіміне орналасқан құс кейде оның қолына су шашыратып, олардың махаббатсыз, ақшаға негізделген некесін және оның шешілмейтін қаржылық қиындықтарын көрсетеді. Бьянка Мария – Юрген Таубер мен Оливер Остерманның 2019 жылғы «Шаттенкайзерин» (Көлеңкелі императорша) мюзиклінің басты кейіпкері. Мюзиклде Бьянка Мария трагедиялық тұлға ретінде, ал Максимилиан ақша үшін үйленген, содан кейін соғыстарға, басқа әйелдерге және әсем өмірге құмарланып, оны тастап кеткен суық, адалсыз күйеу ретінде бейнеленеді. Мюзикл 2020/2021 жылғы неміс музыкалық театр сыйлығына композиция, сахналық безендіру және костюмдер номинациялары бойынша үш рет ұсынылып, сахналық безендіру номинациясында жеңіске жетті (коронавирустық дағдарысқа байланысты сыйлық 2019/2020 және 2020/2021 маусымдарын қамтыды). Либретто авторы Сюзанн Фелиситас Вольф оны жаралы бала ретінде, өзінің жараларын жеңуге тырысқан, сонымен қатар зор жігерлілік пен сүйіспеншілікке қабілетті тұлға ретінде қарастырады. Ол күйеуі үшін белгілі бір жағдайларда қажет болатын бейне ғана еді, ал ол өзінің эмоцияларын жасырап, жеке жолын таба алды. 2019 жылы зергерлік бұйымдар өндірушісі Swarovski оның жоғалған үйлену зергерлік бұйымдарының көшірмесін жасады, ол Веналық суретші Тибор Богдан жасаған оның және Максимилианның бюстімен бірге қойылды.

The Wedding Hours made for Bianca Maria Sforza and Maximilian I is a wedding gift from her uncle Ludovico. Only recently discovered after having been long lost, the work "not only testifies to the high level of Renaissance art made for the Sforza family in Milan, but also shows how art was used to link social, religious, and political life." La Bella Principessa is attributed by several scholars to be a portrait of Bianca Maria by Leonardo da Vinci. In 1993, Gernot and Barbara Rumpf created new imperial portrait for the Kaiserbrunner in Konstanz originally built by Konstanz's sculptor Hans Baur (1829–1897) in 1892. The original portraits were those of four emperors representing four great dynasties: Heinrich III (Franks), Friedrich Barbarossa (Hohenstaufen), Maximilian I (Habsburg) und Wilhelm I (Hohenzollern). All the portraits were melted down during World War II. The Rumpfs reintroduced Maximilian and Barbarossa, with a touch of caricature. Bianca Maria and Emperor Otto I were added. Maximilian is shown extending his hand like a beggar, while a bird on the bonnet of the empress sometimes spits water into his hand, seemingly symbolizing their loveless and money based marriage and alluding to his neverending financial troubles. Bianca Maria is the main character of the 2019 musical Schattenkaiserin (The shadow empress) by Jürgen Tauber und Oliver Ostermann. Bianca Maria is portrayed as a tragic character while Maximilian is portrayed as a cold, adulterous husband who married Bianca for money and then abandoned her to focus on wars, other lovers and extravagant pursuits. The musical received three nominations for the German Musical Theater Price 2020/2021 (due to the coronavirus crisis, the price covers both the 2019/2020 and 2020/2021 seasons) for composition, stage design and costume and won the prize for stage design. The libretto writer Susanne Felicitas Wolf sees her as a traumatized child who had to deal with her scars, and also a person with great tenacity and capacity of love. She functioned for her husband only as a figurehead expected at certain occasions, while he sealed himself emotionally in order to be able to go his own way. In 2019, The jewelry producer Swarovski created a replica of her lost bridal jewellery, displayed on her bust portrait (paired with Maximilian's bust) created by Viennese artist Tibor Bogdan.

Еске алу

Императрица Оңтүстік Германия мен Австрияда (әсіресе ол тірі кезінде сапарлаған қалаларда) түрлі халықтық фестивальдармен еске алынады, көбінесе оны сомдаушы (реэнактор) бейнелейді және күйеуімен бірге көрсетіледі, оның ішінде Мюнхендегі Октоберфест, Равенсбургтегі Вайссенауэр Фесті, Кауфбюрендегі фестиваль, Фюссендегі фестивальдар (ол жерде ол ең бақытты күндерін өткізді – 1493 жылы бал айы, және 1498 жылы онымен қайта кездескенде көз жасына алды), Миндельхаймда, Реуттеде, Раттенбергте.