Кіріспе
Омыртқа жоғарының соңындағы жүйке зақымдануы, әдетте, ламинектомия арқылы хирургиялық еммен шешіледі. Алғаш рет 1934 жылы сипатталған.
CES is generally treated surgically via laminectomy. It was first described in 1934.
Себептер
Медулярлы конусқан кейін (омыртқаның 1 (L1) және 2 (L2) деңгейлеріне жақын, кейде төменде), омыртқалық каналда омыртқа миының төменгі жағынан тармақталатын және L1–L5 және S1–S5 жүйке тамырларын қамтитын жүйке талшықтарының шоғыры (cauda equina немесе "ат құйрығы") орналасқан. L4–S4 жүйке тамырлары сакральді плексусте бірігіп, сіялық нервке әсер етеді, ол каудальды бағытта (аяқтарға қарай) жүреді. Омыртқа арнасының осы аймағына қысым түсуі, жарақат алуы немесе басқа да зақымдануы cauda equina синдромына алып келуі мүмкін. Симптомдар сакральді экстрадуральді инъекцияның уақытша қосымша әсері ретінде де пайда болуы мүмкін.
Травмалық
Тура жарақат құйрық-жылқы синдромын тудыруы мүмкін. Ең көп кездесетін себептер: бел пункциясының (люмбаль пункциясының) салдары, омыртқа денесінің сынықтарынан туындаған артқа қарай фрагменттердің жылжуы, қаурық дискісінің (дискілік) ауыр жарылуы, катетерлерден болатын жарақаттар және құйрық-жылқы айналасындағы жоғары концентрациялы жергілікті анестетиктерді қолдану арқылы жасалған тірек қыртыстық анестезия (спинальдық анестезия), пышақтан немесе оқтан жарақаттану. Көлік апаты немесе құлау сияқты жағдайларда алынған тікелей соққы да құйрық-жылқы синдромын тудыруы мүмкін.
Омыртқаның талмасы
CES омыртқаның омыртқалық каналының диаметрі тарылуынан туындауы мүмкін. Бұл омыртқаның дегенеративті процесінің (мысалы, остеоартрит) немесе туа біткен даму ақауының салдары болуы мүмкін. Ең ауыр жағдайларда, омыртқаның жылғаюы (спондилолистез) нәтижесінде қауда ат құйрығы синдромы дамуы мүмкін.
Диагностика
Диагноз алдымен науқастың шағымдары мен физикалық тексеру нәтижелеріне сүйене отырып клиникалық тұрғыдан күдіктенеді және әдетте МРТ немесе КТ сканилеу арқылы расталады, бұл қолжетімділікке байланысты. Сезімнің өзгеруі тіл сығу сезімінен басталып, содан кейін ұюға дейін жетеді. Несеп шығару функциясындағы өзгерістер ағынның өзгеруі немесе несеп көпіршігін толық босата алмау болуы мүмкін. Егер адам толық несеп тоқтау деңгейіне жетсе, араласудың сәтті болу ықтималдығы төмендейді.
Менеджмент
Нақты құйрық-жылқы синдромын емдеу жиі хирургиялық декомпрессияны қажет етеді. Егер құйрық-жылқы синдромы дискідегі кілегейдің жарылуынан туындаса, ертерек хирургиялық декомпрессия ұсынылады. Кенеттен пайда болған құйрық-жылқы синдромы медициналық/хирургиялық шұғыл жағдай ретінде қарастырылады. Егер қысымға ұшыраған зақым (мысалы, дискінің жарылуы, эпидуральды абсцесс, ісік немесе гематома) анықталса, ламинектомия немесе басқа тәсілдер арқылы хирургиялық декомпрессия симптомдар пайда болғаннан кейін 6, 24 немесе 48 сағат ішінде жүргізілуі мүмкін. Ерте емдеу ұзақ мерзімді неврологиялық зақымданудың алдын алу мүмкіндігін айтарлықтай арттырады. Құйрық-жылқы синдромы жүктілік кезінде бел дискісінің жарылуынан туындауы мүмкін. Жүктілік кезінде құйрық-жылқы синдромының пайда болу қаупі ананың жасымен бірге артады. Хирургия жасау мүмкін, жүктілік емге кері әсер етпейді. Құйрық-жылқы синдромы бар әйелдерді жүктіліктің кез келген кезеңінде емдеуге болады және емдеу қажет. Емдеуден кейін өмір салтымен байланысты мәселелерді шешу қажет болуы мүмкін. Мұндай мәселелерге төменгі аяқ-қолдардың дисфункциясына байланысты физиотерапия және еңбек терапиясының қажеттілігі жатуы мүмкін. Семіздікті де емдеу қажет болуы мүмкін. Хирургия жасалғаннан кейін, несеп шығару және ішек-қарын функциясының бұзылуын бағалағанға дейін демалыс қажет. Несеп катетері несепті бақылауға көмектеседі. Гравитация және жаттығулар ішек қозғалысын бақылауға көмектеседі (Hodges, 2004). Кіші кеңсе жаттығулары ішек қозғалысын бақылауға көмектеседі (Кіші кеңсе жаттығулары, 2010). Бұл жаттығуларды тұрып, жатып немесе төрт аяғымен тізелерді сәл айқастырып жасауға болады. Несеп шығару және ішек-қарын функциясын толыққанды қалпына келтіруге екі жылға дейін уақыт кетіп, созылуы мүмкін.
Болжам
Толық қалпына келу болжамы көптеген факторларға байланысты. Олардың ең маңыздысы – зақымдалған жүйкеге түсетін қысымның ауырлығы мен мерзімі. Әдетте, жүйкеге зақым келтіретін қысымды жою үшін шара қолданар алдындағы уақыт неғұрлым ұзақ болса, жүйкеге келтірілген зақым соғұрлым ауыр болады. Зақымдану соншалықты ауыр болуы мүмкін, жүйке қайтадан өсуіне мүмкіндік болмайды, нәтижесінде жүйке зақымдануы қанағаттандырылмайды. Егер жүйке зақымдалған болса, бірақ әлі де қайта өсуге қабілетті болса, қалпына келу уақыты әртүрлі болуы мүмкін. Кеуекшелік кеңістіктің қысымын азайту арқылы хирургиялық араласу қалпына келуге көмектеседі. Кейінге қалдырылған немесе ауыр жүйке зақымдануы бірнеше жылға дейін қалпына келуді талап етеді, себебі жүйке өсуі өте баяу процесс. Әдебиеттерді қарау көрсеткендей, пациенттердің 50-70%-ында несеп тоқтауы (CES R) байқалады, ал 30-50%-ында толық емес синдром (CES I) кездеседі. Соңғы топта, әсіресе аурудың басталуы бірнеше күннен аз болса, диагнозды растау үшін шұғыл МРТ зерттеуі және одан кейін дереу декомпрессия қажет. Жақсы болжамы бар CES I кейіннен CES R синдромына айналуы мүмкін.
Эпидемиология
CES-тің әртүрлі себептеріне сынықтар, іріңдіктер, гематомалар және тиісті жүйке тамырларының кез келген қысылуы жатады. Кеуде-бел омыртқасының зақымдануы міндетті түрде CES клиникалық диагнозына әкелмейді, бірақ мұндай барлық жағдайларда оны қарастыру қажет. АҚШ-та CES эпидемиологиялық зерттеулері аз жүргізілді, себебі жеткілікті деректерді жинақтау және зардап шеккендер тобын анықтауда қиындықтар туындады, сондықтан бұл салаға толық зерттеу қажет. Америка Құрама Штаттарында жылына 1 миллион адамға шаққанда шамамен 40 адам травмалық омыршақ жарақатын алады, бұл көлік апаттары, спорт жарақаттары, құлаулар және басқа да факторлар салдарынан болады. Омыртқаның сынуының 10-25% омыршаққа зақым келтіруі мүмкін. Тораколумбарлық аймақта ең көп зақымданатыны – конус медулларисі және cauda equina, әсіресе T12 және L2 аралығында. Бұл диагноз сирек кездеседі, ол 10 000-100 000 науқастың 4-7-сінде ғана анықталады және көбінесе омыртқаның жоғары жағында дамуға бейім.
Жануарларда
Лумбосакральды дегенеративті стеноз (DLSS), сонымен қатар қауда эквина синдромы деп те аталады, – бұл иттердегі лумбосакральды дискінің патологиялық дегенерациясы. DLSS дискінің буындарына, жүйкелердің өсуіне, сондай-ақ тіндер мен буындардың байланысына әсер етеді. Бұл дегенерация мойыншеке аймағының артқы бөлігіндегі жұмсақ тіндер мен жүйке тамырларын қысып, бел омыртқасында нейропатиялық ауырсынуға себеп болады.