Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльцен (;) – Германияның Төменгі Саксония аймағының солтүстік-шығысындағы қала, Уэльцен ауданының орталығы. Ол Гамбург қалалық агломерациясының құрамына кіреді, Ганзалық қала және тәуелсіз муниципалитет. Уэльцен ағаштан жасалған архитектурасымен ерекшеленеді, сонымен қатар Солтүстік Германияның кірпіш готикасының көрнекті мысалдарына ие. Қала аймақтық деңгейде танымал болды, себебі Фриденсрайх Хундертвассер теміржол стансасын қайта жобалауға шақырылды: атақты австриялық суретші мен сәулетшінің соңғы туындысы 2000 жылы Хундертвассер стансасы, Уэльцен деген атпен салтанатты түрде ашылды және бүгінгі күнге дейін танымал туристік орын болып табылады. Уэльценнің полабша атауы – Вилкаус (ескі неміс деректемелерінде Вилтзаус деп жазылған), бұл вилка немесе вильса (< славян *оляша) сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол "қарағай" дегенді білдіреді.
Uelzen (; ), officially the Hanseatic Town of Uelzen (links=no), is a town in northeast Lower Saxony, Germany, and capital of the district of Uelzen. It is part of the Hamburg Metropolitan Region, a Hanseatic town and an independent municipality. Uelzen is characterised by timber framed architecture and also has some striking examples of North German brick Gothic. The town earned pan regional fame when Friedensreich Hundertwasser was selected to redesign the railway station: the final work of the celebrated Viennese artist and architect was ceremonially opened in 2000 as the Hundertwasser Station, Uelzen, and remains a popular tourism destination. The Polabian name for Uelzen is Wilcaus (spelled Wiltzaus in older German reference material), possibly derived from wilca or wilsa (< Slavic *olăša) 'alder'.
Орналасқан жері
Уэльзен Лүнебург шұңқырының шығыс жиегінде орналасқан. Қала Гамбургтен Ганноверге дейінгі солтүстік-оңтүстік бағыттағы, сондай-ақ Бременнен Берлинге дейінгі шығыс-батыс бағыттағы көлік түйіні болып табылады. Экономикалық тұрғыдан маңыздысы – оның Эльба жақын арнасында орналасуы. Қала Ильменау өзенінің жағасында жатыр, ал Уэльзендегі жағалаулар шағын парктерімен және батпақты жерлермен көмкерілген. Уэльзен маңындағы кең аумақтар табиғи парктері ретінде сақталған, онда батпақтар, ормандар, көлдер мен шұңқырлы далалар бар: Эльбхёэн Вендланд табиғи паркі, Лүнебург шұңқыры табиғи паркі және Төменгі Саксония Эльба аңғарының сулы шалғындары биосфералық қорығы.
Uelzen lies on the eastern edge of the Lüneburg Heath. The town is a transport hub on the north–south axis from Hamburg to Hanover as well as the east–west axis from Bremen to Berlin. Also of economic importance is its location on the Elbe Lateral Canal. The town is situated on the Ilmenau, and the banks in Uelzen are dotted with small parks wetland areas. Large areas in the vicinity of Uelzen have been set aside as nature parks with moors, woods, lakes, and heathland: the Elbhöhen Wendland Nature Park, Lüneburg Heath Nature Park and Lower Saxon Elbe Valley Water Meadows Biosphere Reserve.
Бөлімдер
Ользен ауданына келесі ауылдық округтер жатады: Грос Лидерн, Халлигдорф, Хамброк, Хансен, Ханстедт II, Холденштедт, Кирхвейе, Клайн Сустедт, Масендорф, Мере, Молзен, Ольденштадт, Ристедт, Рипдорф, Татерн, Версен, Вестервейе және Вултерсбург. Сонымен қатар, "ерекше ауылдық округтер" (Sonstige Ortsteile) статусына ие тағы төрт елді мекен бар: Борне, Kl. Лидерн, Пиперхофен және Ольденштадт батысы.
The following parishes belong to the borough of Uelzen: Groß Liedern, Halligdorf, Hambrock, Hansen, Hanstedt II, Holdenstedt, Kirchweyhe, Klein Süstedt, Masendorf, Mehre, Molzen, Oldenstadt, Riestedt, Ripdorf, Tatern, Veerßen, Westerweyhe, and Woltersburg. Furthermore, there are four other places that have the status of "special parishes" (Sonstige Ortsteile): Borne, Kl. Liedern, Pieperhöfen, and Oldenstadt West.
Тарих
Қала 1250 жылы құрылған. 1270 жылы Люнебург княздығын 1252 жылдан 1277 жылға дейін басқарған герцог Иоанн Брансвик-Люнебургский Уэльзенге қала құқығын (Stadtrechte) берді. Орта ғасырларда ол Ганза одағының белсенді мүшесі болды. 14 ғасырда салынған қала бекінісі бастапқыда үш қақпа, қабырға және ормен қамтылған. Қабырғаның бір бөлігі әлі де сақталған. Уэльзен Ганза одағында шағын рөл атқарғанымен, Ливония және Испаниямен сауда жасағаны туралы мәліметтер бар. Шнелленмаркетте Лондон сауда кеңсесі Уэльзен зығыр матасын сатып алды, қыш ыдыстар сатылымға қойылды және сыра қайнату бизнесі гүлденді. 1470 жылдың 21 қазанында Уэльзенде Ганза одағының съезі өтті. Бұл ерекше құрмет болды, өйткені қалалар одағының жылдық шешімдері көбінесе Любек қаласында өткізілетін. Қала 1708 жылы Ганновер сайлау округінің, 1807 жылы Вестфалия корольдығының, 1814 жылы Ганновер корольдығының және 1866 жылы Пруссияның Ганновер провинциясының құрамына кірді. Уэльзенде 1945 жылдың 17 сәуіріне дейін нацистік концлагерь жұмыс істеді. Бұл лагерь Нойенгамме концлагерінің бөлімшесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уэльзен 1944 жылдың 18 сәуірінде, 1944 жылдың 10 қарашасында, 1944 жылдың 27 қарашасында, 1945 жылдың 22 ақпанында және 1945 жылдың 7 сәуірінде бес әуе шабуылына ұшырады. Бұл шабуылдардың нәтижесінде 1362 ғимарат қирады немесе зақымдалды. Ең ауыр шабуыл 1945 жылдың 22 ақпанында болды, оның салдарынан 149 адам қаза тауып, 95 үй толығымен қирады. 1944 жылдың 7 сәуірінде үш бейбіт тұрғын қаза тауып, 153 үй қирады немесе зақымдалды. Бағанамаларға сәйкес, соғыс кезінде қаланың 27%-ға дейін қираған.
The town was founded in 1250. In 1270 Duke John of Brunswick Lüneburg, a Welf who ruled the Principality of Lüneburg from 1252 to 1277, granted Uelzen its town privileges (Stadtrechte). In the Middle Ages it became an active member of the Hanseatic League. The town fortification, built in the 14th century, originally had three gates, a wall, and a moat. Parts of the wall are still standing. While Uelzen only played a small role in the Hanseatic League, there is evidence that it traded with Livonia and Spain. At the Schnellenmarket, a London trading office purchased Uelzener linen, earthenware pitchers were offered for sale and brewery business flourished. On 21 October 1470, Uelzen was the venue for a Hanseatic League Convention. This was a special honor, as these annual resolutions of the association of cities usually took place in Lübeck. The town became part of the Electorate of Hanover in 1708, the Kingdom of Westphalia in 1807, the Kingdom of Hanover in 1814, and the Prussian Province of Hanover in 1866. Uelzen was the site of a Nazi concentration camp that operated in Uelzen until 17 April 1945. The camp was a subcamp of the Neuengamme concentration camp. Uelzen was hit by five air raids during World War II, on 18 April 1944, 10 November 1944, 27 November 1944, 22 February 1945 and 7 April 1945. Across these raids, 1362 buildings were destroyed or damaged. The heaviest raid was on 22 February 1945 when 149 people lost their lives and 95 houses were completely destroyed. On 7 April 1944, three civilians were killed and 153 houses were destroyed or damaged. Estimates indicate up to 27% of the town was destroyed at some point during the war.
Басқару
Уэльзен Бундестагтың Celle Uelzen сайлау округіне жатады. 2009 жылы Хеннинг Отте (CDU) тікелей сайланды, ол 2005 жылдан бері штаттық тізімде (19-орын) болған. Кирстен Люхманн (SPD) 2009 жылы штаттық тізім арқылы сайланды. 1998, 2002 және 2005 жылдары Пётр Штрук (SPD), бұрынғы қорғаныс министрі және Германия Бундестагындағы СДП партиясының төрағасы, тікелей сайланды.
Uelzen belongs to the Bundestag constituency of Celle Uelzen. In 2009 Henning Otte (CDU) was directly elected, having been on the state list (place 19) since 2005. Kirsten Lühmann (SPD) was elected in 2009 via the state list. In the years 1998, 2002 and 2005 Peter Struck (SPD), former defense minister and chairman of the SPD party in the German Bundestag, was directly elected.
Мэр
Юрген Марквардт (тәуелсіз) 2014 жылдан бері Уэльзен қаласының әкімі болып табылады, ол дауыс берудің 64,4% -ын алды. Әкім орынбасарлары – Карстен Якель (ХДС) және Ариан Шмешке (Жасылдар). 1913–1946: Иоганн Мария Фарина. 1946: Доктор Хайнц Люкке (ХДС). 1946–1948: Адольф Хохграфе (СПД). 1948–1950: Доктор Хайнц Люкке. 1950–1952: Адольф Хохграфе. 1952–1961: Доктор Хайнц Люкке. 1961–1963: Адольф Хохграфе. 1963–1964: Доктор Хайнц Люкке. 1964–1972: Альфред Крюгер (ХДС). 1972–1979: Руди Шрёдтер (СПД). 1979–1981: Ханс Александр Дрекслер (СПД). 1981–1991: Рудольф Фройн (ХДС). 1991–1997: Гюнтер Лайферт (СПД). 1997–2001: Гюнтер Лайферт (толық уақытты). 2001–2014: Отто Лукат (СПД). 2014: Юрген Марквардт (тәуелсіз).
Jürgen Markwardt (independent) has been the mayor of Uelzen since 2014, when he was elected with 64.4% of the vote. The deputy mayors are Karsten Jäkel (CDU) and Ariane Schmäschke (The Greens). 1913–1946: Johann Maria Farina. 1946: Dr. Heinz Lücke (CDU). 1946–1948: Adolf Hochgraefe (SPD). 1948–1950: Dr. Heinz Lücke. 1950–1952: Adolf Hochgraefe. 1952–1961: Dr. Heinz Lücke. 1961–1963: Adolf Hochgraefe. 1963–1964: Dr. Heinz Lücke. 1964–1972: Alfred Krüger (CDU). 1972–1979: Rudi Schrödter (SPD). 1979–1981: Hans Alexander Drechsler (SPD). 1981–1991: Rudolf Froin (CDU). 1991–1997: Günter Leifert (SPD). 1997–2001: Günter Leifert (hauptamtlich). 2001–2014: Otto Lukat (SPD). 2014: Jürgen Markwardt (independent).
Театр
Уэльзенде бірнеше театр бар, олардың ішінде Ильменау өзені жанындағы театр, Ябельман іс-шаралар залы және Розенмауэрдегі тәжірибелік театр.
Uelzen contains a number of theaters,including the theatre on the Ilmenau, the Jabelmann Events Hall, and the fringe theatre on the Rosenmauer.
Мұражайлар
Айта кетерлігі, Холденштедт сарай-мұражайы – қаланың жергілікті тарих мұражайы. Тұрақты көрмелерге орта ғасырлық жиһаз, әйнек коллекциясы, суретші Георг Вольфтің туындылары және жергілікті жерден табылған археологиялық жәдігерлер кіреді.
Worthy of mention is the Holdenstedt Castle Museum which is the town's local history museum. Permanent exhibitions include furniture from the Middle Ages, a glass collection, artwork by painter Georg Wolf, and archaeological finds from the local area.
Экономика
Nordzucker тобындағы ең ірі қант қызылшасын өңдеу зауыты Уэльзен қаласында орналасқан. Ол күніне шамамен 20 000 тонна қант қызылшасын өңдейді. Қаланың ірі жұмыс берушілерінің арасында Nestlé Schöller және сүт өнімдерін өндіруші Uelzena компаниялары бар. 1872 жылдан бері Уэльзенде C. Hasse & Sohn компаниясы битумды төбелік материалдар мен жылу оқшаулағыштарды өндіріп келеді.
The largest sugar beet refinery in the Nordzucker group is in Uelzen. It processes approximately 20,000 tons of sugar beet per day. Other large employers in the town are Nestlé Schöller or the dairy manufacturer Uelzena. Bituminous roofing felts and insulation material has been manufactured in Uelzen by C. Hasse & Sohn since 1872.
Темір жол станциясы
Хундертвасербанхоф – Төменгі Саксонияның солтүстік-шығысындағы Люнебург Хит табиғи паркінің шығыс шетіндегі Уэльзен қаласындағы теміржол станциясы. Осы станциядан теміржол арқылы тікелей барып жететін қалалар: Гамбург, Ганновер, Люнебург, Цель, Брауншвейг, Бремен және Берлин. Бастапқы станция 2000 жылғы ЭКСПО көрмесіне орай австриялық суретші және сәулетші Фриденсрайх Хундертвассердің жобалары бойынша жаңартылды. "Экологиялық және мәдени бағытталған" станция сәулетшінің құрметіне "Hundertwasser Station, Uelzen" деп аталды. Бүгінде ол қаланың танымал туристік орталықтарының бірі.
The Hundertwasserbahnhof is a railway station in Uelzen at the eastern edge of the Lüneburg Heath Nature Park in northeastern Lower Saxony. Cities directly reachable by rail from this hub are Hamburg, Hannover, Lüneburg, Celle, Braunschweig, Bremen and Berlin. The original station was renovated for Expo 2000 following plans by the Austrian artist and architect Friedensreich Hundertwasser. An "environmentally, culturally oriented" station, the station was renamed after the architect as 'Hundertwasser Station, Uelzen'. Today it is one of the town's popular tourist attractions.
Соттар
Уэльзенде округтік сот (Amtsgericht) бар, ол Люнебург мемлекеттік сотының аймағына және Цельльдің Жоғары мемлекеттік сотының (Oberlandesgericht) аймағына қарайды.
Uelzen has a district court (Amtsgericht), which belongs to the state court region of Lüneburg and the Oberlandesgericht (High State Court) region of Celle.
Білім
Уэльзендегі мектептер қатарында Герцог Эрнст гимназиясы, Лессинг гимназиясы, Обершюль Уэльзен мектебі, Лукас Бекмейстер мектебі, Стерншюль мектебі, I және II кәсіптік-техникалық училищенің және 6 бастауыш мектеп бар.
Schools in Uelzen include the Herzog Ernst Gymnasium, Lessing Gymnasium, Oberschule Uelzen, Lucas Backmeister Schule, Sternschule, Berufsbildene Schulen I and II and 6 elementary schools.
Денсаулық сақтау және медицина
Уэльзенде бір аурухана (HELIOS Klinikum), әртүрлі салаларға мамандандырылған екі клиника (Klinik Veerßen және Psychiatrische Klinik Uelzen) және бірнеше дәріхана мен тіс дәрігерлері бар.
Uelzen has one hospital (HELIOS Klinikum), two clinics that specialise in different areas (Klinik Veerßen and Psychiatrische Klinik Uelzen) and some pharmacies and dentists.