Кіріспе

Британдық археология ғалымы Брайан Мюррей Фаган (1 тамыз 1936 жылы туған) – танымал археология кітаптарының британдық авторы және Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің зейнеткер профессор.

Өмірбаян

Фаган Англияда дүниеге келген, балалық шағында Регби мектебінде білім алған. Одан кейін Кембридждегі Пемброк колледжінде археология мен антропологияны оқыды (BA 1959, MA 1962, PhD 1965). Оның докторлық диссертациясы "Калмо мәдениетіне ерекше назар аудара отырып, Солтүстік Родезияның Оңтүстік провинциясының темір дәуіріндегі кейбір мәдениеттері" деп аталды. Ол алты жыл Замбиядағы Ливингстон мұражайында тарихқа дейінгі кезеңнің сақтаушысы болып жұмыс істеді және 1966 жылы АҚШ-қа көшіп кетті.

Академиялық мансап

Фаган 1966/67 жылдары Иллинойс университеті Урбана-Шампейнде антропологияның доценті болды, ал 1967 жылы Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде антропология профессоры болып тағайындалды. Фаган – археологиялық білімнің кең спектрін қамтитын маман, адамзаттың ежелгі тарихының негізгі мәселелерін зерттейді. Ол 46 кітаптың авторы немесе редакторы, оның ішінде жеті кеңінен қолданылатын университет оқулығы бар. Фаган көптеген ұлттық және халықаралық журналдарға 100-ден астам мақала жазды. Ол Archaeology Worldwide, American Archaeology және Discover Archaeology журналдарының редакторы, ал бұрын Archaeology Magazine журналында тұрақты рубрикасын жүргізді. Ол алты академиялық және танымал басылымдардың редакциялық кеңесіне мүше және Scientific American және Gentleman's Quarterly сияқты көптеген журналдарда жарияланды. Ғылыми-зерттеу университеттеріндегі көптеген ғалымдардан өзгеше, Фаган Санта-Барбара университетіндегі студенттерге археологияның кіріспе курсын үнемі оқыды. Дәстүрлі лекция форматынан бас тартып, ол 1970-ші жылдардың басынан бастап негізгі ақпаратты беру үшін технологияны пайдаланды, ал сабақ уақытын студенттерге қызықты тақырыптарды талқылауға арнады. Университетте оқытуға деген қызығушылығымен байланысты, Фаган 1972 жылдан бастап археология оқулықтарының кең ауқымды сериясын жаза бастады, олар алғашқы басылымдарынан кейін ондаған жылдар өткен соң да жаңа басылымдарымен қолжетімді. Оларға In the Beginning (13-басылым, 2013, Надя Дурранимен бірге), People of the Earth (15-басылым, 2018, Надя Дурранимен бірге), Ancient North America (5-басылым, 2019), Ancient Lives (7-басылым, 2020, Надя Дурранимен бірге), World Prehistory (9-басылым, 2016, Надя Дурранимен бірге), Ancient Civilizations (4-басылым, 2016, Крис Скарремен бірге) және Археология: қысқаша кіріспе (12-басылым, 2016, Надя Дурранимен бірге) кіреді. Фаган National Geographic Society, Time Life, Encyclopædia Britannica және Microsoft Encarta сияқты көптеген ұйымдарда археологиялық кеңесші болды. Ол археология және басқа да тақырыптар бойынша әлемнің көптеген орындарында, соның ішінде Кливленд табиғи тарих мұражайында, Ұлттық географиялық қоғамда, Сан-Франциско қалалық лекция бағдарламасында, Смитсонов институтында және Гетти консервация институтында лекция оқыды. Қоғамдық теледидар бағдарламаларын жасаудағы мол тәжірибесімен қатар, Фаган 1984–86 жылдары NPR сериясы Patterns of the Past бағдарламасын жасады және жазды. Ол BBC, RKO және көптеген Голливуд өндіріс компанияларының деректі фильмдері бойынша кеңесші ретінде жұмыс істеді. 1995 жылы ол Time Life Television-нің "Жоғалған өркениеттер" сериясының аға кеңесшісі болды. Фаган 1996 жылы "археологияны жұртшылық назарына әкелуге салған тырашаң еңбегі" үшін Археологиялық зерттеулер қоғамының "Құрметті қызметкер" сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ 1996 жылы Америка археология қоғамынан оқулықтар, жалпы жазу және БАҚ-тағы еңбегі үшін Президенттік сертификатын алды. 1997 жылы қоғамның алғашқы "Халыққа білім беру" сыйлығына ие болды. Фаган жылдар бойы археологиялық әдістер мен теориядағы соңғы жетістіктерді және әлемнің ежелгі тарихын дәл баяндайтын бірқатар танымал оқулықтар жазды. Олар жаңадан бастаушыларға арналған және осы деңгейде орынсыз болатын түсініксіз терминологиядан және күрделі теориялық талқылаулардан аулақ. Оның тәсілі дәстүрлі мәдени тарихты қазіргі заманғы тәсілдермен үйлестіреді, археологиялық деректерді және басқа ғылымдардан алынған мәліметтерді пайдалана отырып, тарихи баяндама жазуға баса назар аударады. Фаган археологиялық және тарихи тақырыптар бойынша көптеген лекциялар оқып, археолог емес аудиторияның да кең қызығушылығын тудырды. Ол қазіргі заманғы археологияны сынға алып, дәстүрлі емес тәсілдерді жақтады, сондай-ақ қазіргі қоғамдағы археологияның рөлі туралы көп жазды. Оның тәсілі – әр түрлі теориялық көзқарастардың бірігуі, ол адамзаттың тарихқа дейінгі және өткен кезеңдерінің негізгі мәселелеріне назар аударады. Ол климаттың өзгеруі сияқты мәселелерді зерттеуде көпсалалы тәсілдерді қолдаушы.

Жеке өмір

Бала кезінен теңізге бойұрған Фаган АҚШ-тың Тынық мұхитының жағалауындағы көптеген аймақтарға арналған теңіз саяхаты нұсқаулықтарын жазып, оларды жеке баспасында шығарды. Қазір ол UC Санта-Барбара университетінен зейнеткерлікке шыққан және Санта-Барбара аймағында әйелімен, қыздарының біреуімен және көптеген мысықтар мен қояндармен бірге тұрады.