Кіріспе

Watchdog – британдық тұтынушылардың мүддесін қорғайтын зерттеу журналистикасы бағдарламасы, ол 1985 жылдың 14 шілдесінен 2019 жылдың 17 қазанына дейін BBC One телеарнасында көрсетілді. Бағдарлама көрермендер мен тұтынушылардың Ұлыбританиядағы саудагерлермен, бөлшек саудамен және басқа компаниялармен байланысты проблемалық тәжірибелері, сондай-ақ тұтынушыларға көрсетілетін қызметтер, өнімдер, қауіпсіздік және алаяқтық/қылмыстық әрекеттер туралы шағымдарын және алаңдаушылықтарын зерттеуге бағытталған. Бағдарлама басталғаннан бері тұтынушылардың өздерінің сатып алу құқықтары туралы білуін арттыруға, компаниялар саясатын және тұтынушыларға қатысты заңнаманы өзгертуге үлкен үлес қосты, ал кейбір жағдайларда көптеген адамдарды наразы қалдырып, қаржылық шығынға ұшыратқан бизнестерді жабуға көмектесті. Бағдарламаның ұзақ жылдар бойы қолданылып келген слоганы – "Қалай болса да жіберіп алмауыңыз керек бағдарлама". Тарихы барысында Watchdog бірнеше туынды бағдарламалар жасады және оларды әртүрлі жүргізушілер ұсынды. 1985 жылы жеке бағдарламаға айналғанға дейін 1980 жылы Nationwide бағдарламасында пайда болды. 35 жылдық тарихында және 1000-нан астам эпизод көрсетілгеннен кейін, BBC 2020 жылдың ақпан айында Watchdog жеке бағдарлама ретінде тоқтатылатынын, ал Матт Оллрайт пен Никки Фокс ұсынған The One Show бағдарламасының бөлігіне айналатынын хабарлады.

Тарих

Watchdog алғаш рет 1980 жылдың 8 қыркүйегінде BBC1 жаңалық журналы Nationwide бағдарламасының алдын ала жазылған апталық бөлімі ретінде көрсетілді. Оның алғашқы жүргізушісі, Антиктер Роудшоуды жүргізуімен танымал Хью Скалли болды. Nationwide 1983 жылы аяқталғаннан кейін, Скалли 1984 жылы шоудың соңғы эпизодына дейін "60 минут" бағдарламасында жұмысын жалғастырды. Бір жылдан кейін BBC осы бөлімнің жеке нұсқасын жасауға шешім қабылдады, оның алғашқы эпизоды 1985 жылдың 14 шілдесінде эфирге шықты. Бағдарламаның алғашқы сериясы апта сайын жексенбі кештерінде көрсетіліп, Ник Росс пен Линн Фолдс Вуд жүргізді. Келесі жылы бағдарлама BBC-нің жаңа күндізгі қызметінің бөлігіне айналды. Ол әр апта сайын сағат 8.40-та он бес минут бойы көрсетілді, Росс орнына Фолдс Вудтың күйеуі Джон Стейплтон келді. Бағдарламаның жаңа кестесі 1986 жылы BBC1 бағдарлама бақылаушысы Майкл Грейдтің пікірінше, "телевизиялық тартылыс" заңдарын жеңуге көмектесіп, BBC Daytime бағдарламасының көрермендерін арттырды. 1987 жылдың күзінде BBC бағдарламаны жексенбі кештерінде апта сайынғы форматқа қайтарды, бірақ келесі күні күндіз қайталап көрсетілді. Бір жылдан кейін, 1988 жылы бағдарлама тағы бір рет қайта жоспарланды, ол дүйсенбі күндері күндізгі және ең жоғары рейтингті уақыт аралығында көрсетілді, бірақ форматына елеулі өзгерістер енгізілді. Бұрынғы жылдардан айырмашылығы, Watchdog тұтынушылардың мүддесін қорғау саласында күшті тәсіл қолдана бастады, ірі бизнес пен теріс әрекеттерді анықтауға бағытталған журналистикалық тергеулер жүргізді. Тергеулерге жасаған жаңа тәсілдері нәтижесінде көптеген компаниялардың өнімдері қайтарылып алынды, пакеттік саяхаттарда артық төленген жанармай үстеме ақысының 19 миллион фунт стерлингі қайтарылды, сондай-ақ клиенттерді алдаған ірі компаниялар да көрсетілді. 1989 жылдың қаңтарына қарай шоудың ең жоғары рейтингті уақыттағы көрермендері шамамен 6 миллионға жетті, нәтижесінде BBC күндізгі хабар таратуды тоқтатуға мәжбүр болды. Фолдс Вуд пен Стейплтон 90-шы жылдардың басына дейін бағдарламада жұмыс істеді, бірақ Фолдс Вуд ішек қатерлі ісігімен ауырғаннан кейін екеуі де бағдарламаны тастады. Ол емделгеннен және жазылғаннан кейін, Фолдс Вуд пен Стейплтон ITV-ның World in Action бағдарламасы үшін бірқатар журналистік тергеулер жүргізу үшін бағдарламаны тастады. 1993 жылғы серияда BBC Энн Робинсонды Watchdog-тың жаңа жүргізушісі етіп тағайындады. Бұл шешім Робинсонның жүргізу стиліне байланысты стильдік өзгерістерге әкелді, оның ішінде бағдарламадағы тергеулерге қатысты компаниялардың өкілдерімен сұхбаттасуға қатысты көзқарасы да өзгерді. Оның алғашқы сериясында ол Саймон Уолтонмен және Элис Биерменмен жұмыс істеді, соңғысы көмекші продюсер болғаннан кейін ко-жүргізуші ретінде тағайындалды, ол тұтынушылармен (бұрынғы жылдары телефон арқылы, ал кейінгі жылдары электрондық пошта арқылы) және бағдарламаның негізгі жүргізушісі арасында байланыс қызметін атқарды. Уолтон бірінші сериядан кейін кетіп қалды, ал Биер 1999 жылға дейін қалды, содан кейін оның орнына 2001 жылға дейін Шарлотта Хадсон келді. Оның жұмыс жүктемесі британдық және американдық нұсқаларын жүргізуді қажет еткендіктен, Робинсон сол жылы бағдарламаны тастады. Робинсонның кеткенінен кейін BBC оның орнына Никки Кэмпбеллді бағдарламаның негізгі жүргізушісі етіп тағайындады, ал бір жылдан кейін Пол Хайни оның командасының тұрақты ко-жүргізушісі болды; Кэмпбеллдің қызмет ету кезеңінде командадағы қосымша ко-жүргізушілер өзгертілді, оларға Эшли Блейк, Сайма Мохсин, Ник Лоуренс және Дэн Пентеадо кірді. 2001 және 2004 жылдар аралығында Кэмпбеллге бағдарламаның басқа негізгі жүргізушісі ретінде Кейт Гербо қосылды, ал 2005 және 2009 жылдар аралығында ол Джулия Брэдберимен жұмыс істеді, ол 2009 жылғы соңғы сериясында 6 ақпан мен 20 сәуір аралығында Анита Ранимен ауыстырылды; Рани Мұхсиннің орнын басты және репортер ретінде қалды. 2009 жылдың 10 мамырында BBC Watchdog форматын қайта іске қосу жоспарларын жариялады, оның ішінде Энн Робинсонды бағдарламаны жүргізуге қайтару және эпизодтардың ұзақтығын отыз минуттан бір сағатқа дейін ұзарту кірді. Бұл ұзартуды жүзеге асыру үшін тағы бір тұтынушылар бағдарламасының форматын енгізу туралы шешім қабылданды, Rogue Traders, сол есімді көп бөлімді сегмент ретінде, Мэтт Оллрайт Робинсон мен Анита Ранимен бірге жүргізушілер тобының бір бөлігі болды. Оның ко-жүргізушісі Дэн Пентеадо сақталды, бірақ негізінен жаңа сегмент үшін фильмдерде жұмыс істеді. Жаңа форматтағы Watchdog сериясы 2009 жылдың 10 қыркүйегінде эфирге шықты. 2010 жылы Рани бағдарламаны тастады, оның орнына Крис Холлинс келді. 2012 жылдың шілдесінде Дэн Пентеадо бағдарламадан шығарылды, себебі ол ко-жүргізуші ретінде жұмыс істеген кезеңде 25 000 фунт стерлингтік жәрдемақыны заңсыз алғаны анықталды, ол кейіннен Борнмут әкімшілік сотында жәрдемақыны заңсыз алуда айыпталды және 12 аптаға сотталды. 2012 жылдың 12 қарашасында BBC күндізгі серіктес бағдарламасын, Watchdog Daily деген атпен, апта ішіндегі таңертеңгі эфирде 4 апта ішінде көрсетті. 2014 жылдың наурызында BBC тағы бір күндізгі серіктес бағдарламасын іске қосты, ол Watchdog Test House деп аталды, оны Софи Роуорт жүргізді, ал бұрынғы жүргізуші Фолдс Вуд репортер ретінде көмектесті. 2015 жылдың 10 қыркүйегінде, бағдарламаны 15 жыл бойы жүргізгеннен кейін Робинсон BBC-нің Britain's Spending Secrets өндірісіне көмектесуге бағытталған міндеттемелеріне байланысты бағдарламаны тастады. Оның кеткенінен кейін Роуорт оның орнына жаңа жүргізуші болды, ал Мишель Акерли, Коллинз және Оллрайт оған қосылды. 2016 жылдың 22 маусымында Холлинс ко-жүргізуші қызметінен кетіп қалатынын жариялады, одан кейін Оллрайт Роуортпен бірге бағдарламаның негізгі жүргізушісі болды, ал Акерли ко-жүргізушіге төмендетілді, сонымен қатар Никки Фокс және Стеф Макговерн құрамға қосылды, сонымен қатар бағдарлама Dock10 студияларына, MediaCityUK-ке көшірілді. 2017 жылы Роуорт пен Акерли бағдарламаны тастады, нәтижесінде Макговерн Оллрайтпен бірге бағдарламаның негізгі жүргізушісі болды. 2017 жылғы серия үшін бағдарлама Dock10 студиясында тұрақты студия алды. 2020 жылдың 21 ақпанында BBC Watchdog бағдарламасы жеке бағдарлама ретінде тоқтатылатынын, бірақ оның орнына The One Show бағдарламасында көрсетілетінін жариялады. The One Show бағдарламасындағы сегментті Мэтт Оллрайт пен Никки Фокс жүргізеді.

Формат

Watchdog негізінен журналистік тергеулерге байланысты фильмдерден тұрады, онда көрермендер мен клиенттер бағдарламаның зерттеу тобына жеткізген тұтынушылардың шағымдары қарастырылады. Тергеудің басты мақсаты – ұсынылатын өнімдер мен қызметтерге, клиенттерге қызмет көрсету сапасына және соңғы кезде туындаған басқа да мәселелерге қатысты кәсіпорындар мен компанияларға қатысты мәселелерді, алаңдаушылықтарды және шағымдарды зерттеу болып табылады. Фильмдер әдетте зерттеу тобы жүргізетін бір немесе екі негізгі бөлімнен тұрады: сапа, ақшаға құн, қауіпсіздік, гигиена сияқты әртүрлі аспектілерге жасалған сынақтар; және тергеуге қатысты компаниямен/кәсіпорынмен байланысқан тұтынушылармен сұхбаттасу. Сұхбаттасушылар сатып алған өнім/қызмет туралы алаңдаушылықтары мен ойларын, сондай-ақ бизнес туралы жалпы пікірлерін білдіреді. Фильмді көрермендерге Watchdog бағдарламасының ағымдағы жүргізушісі немесе бағдарламаның тілшісі ұсынады, ол тергеліп жатқан мәселенің жалпы суретін береді және зардап шеккен тұтынушылармен сұхбаттасады. Фильмнің соңында қатысқан кәсіпорындардың (болған жағдайда) жауаптары беріледі, онда бағдарламаның қорытындыларына қатысты пікірлері, көтерілген мәселелердің шешілгені және бағдарламада көрсетілген тұтынушылардың шағымдарының қарастырылғаны туралы ақпараттар ұсынылады. Егер бағдарлама ұсынылатын өнімге/қызметке байланысты реттеуші органдарға, соның ішінде сауда стандарттарына өз қорытындыларын жіберсе, олар фильмде көрсетілген мәселелерге қатысты тұтынушыларға кеңес беруді қоса алғанда, олардың жауаптарын оқып береді. Кейбір тергеулерде зерттеу тобы құпия түрде жүргізетін зерттеудің нақты салаларын жазу үшін жасырын камералар қолданылады. Мысалы, зерттеушілер клиент болып, тергеліп жатқан бизнестің әртүрлі филиалдарына барып, қызметкерлермен кездейсоқ түрде әңгімелесіп, тұтынушылардың сұрақтарына (мысалы, "Егер біз қанағаттанбасақ, затты қайтару мерзімі қандай?") жауаптарын жасырын түрде жазады. Егер бірнеше компания/кәсіпорын бірдей аспектілер бойынша тергеліп жатса, зерттеушілер әдетте тергеліп жатқан әрбір бизнес/кәсіпорының бірнеше филиалдарында құпия сынақ жүргізеді. Олардың гигиена, қауіпсіздік, клиенттерге қызмет көрсету сияқты мәселелерге қатысты анықтамалары фильмде жарияланады, сондай-ақ зерттелген филиалдардың бір-бірімен салыстырылуы көрсетіледі. Кейбір жағдайларда компания өкілдері Watchdog зерттеген тұтынушылардың мәселелерін талқылауға шақырылады, бірақ көпшілігі ұсыныстан бас тартады. Дегенмен, көптеген компаниялар бұл мүмкіндікті пайдаланып, тергеу тақырыбына қатысты өз пікірлерін білдіреді, ал кейбіреулері зардап шеккен тұтынушыларға толық кешірім сұрап, ақшасын қайтарып беруге келіседі. 2000 жылдың басынан бері бағдарламаға қатысуға шақырылған сұхбаттасушыларға әдетте бұқаралық ақпарат құралдары кеңес береді.

Қосылған тығындар

1980 жылдардың аяғында Watchdog жүргізген тергеулер жаңа электр құралдарының электр шақыруы дұрыс қосылмағандықтан көптеген оқиғаларға себеп болғанын көрсетті. Сол кезде барлық жаңа электр тауарлары сымдары ашық күйде сатылатын және тұтынушылардың өзіне қосымшаларды орнатуы күтілді. Осы тергеулер нәтижесінде Ұлыбританияда электр өнімдерін сататын барлық өндірушілерге құралдарға алдын ала орнатылған шақыруларды қоса беруді талап ететін заң қабылданды.

Құбырсыз ұшулар

1992 және 1993 жылдары The Hoover Company «тегін билеттер» акциясын ұсынды, онда 100 фунт стерлингтен артық ақша жұмсаған әрбір клиентке Нью-Йорк қаласына екі тегін билет берілді, бұл шамамен 600 фунт стерлинг тұрады, бұл бюджеттік әуе компаниялары пайда болмас бұрынғы кезеңде болды. Көптеген адамдар билеттерін алмады және тегін ұшу мүмкіндігінен айырылды. «Watchdog» бағдарламасына жүздеген шағым түскеннен кейін, журналист Саймон Уолтонның жүргізген тергеуі, өтінімдерді өңдеуге жауапты компанияның өсіп келе жатқан шығындарды тоқтату мақсатында клиенттерге тегін билеттерден бас тартуға тырысқанын көрсетті. Бұл дереу жаңалықтардың басты тақырыбына айналды және Hoover компаниясы барлық клиенттерге билет беруге мәжбүр болды, бұл оларға шамамен 40 миллион фунт стерлинг шығын әкелді және барлық директорлардың жұмысынан айырылуына себеп болды.

Аукциондық әлем.tv

Аукцион әлемінің телеарнасы.tv 2000-жылдардың басында 27 000-нан астам тұтынушыға тауар жеткізбей, немесе ақшасын қайтармады. Реттеуші орган OFCOM оларға 450 000 фунт стерлинг айыппұл салды. Watchdog жүргізген тергеулердің нәтижесінде тұтынушыларға ақшасы қайтарылып берілді және арна жабылды. Тергеу иесінің Кипрде екенін анықтады, бірақ ол сұрақтарға жауап беруден бас тартты.

Авариялар тобы

Бұл компания "Watchdog" бағдарламасының құпия түсірілімдері арқылы жеке жарақаттарға өтемақы алу үшін жалған талаптар жасауға халықты итермелеп отырғаны анықталды. Осының салдарынан "The Accident Group" компаниясы банкротқа ұшырап, қызметкерлерін SMS-хабарламалар арқылы жұмыстан шығарды.

Тікелей асханалар, асханалар және кеспекеніштер

Direct Kitchens, Kitchens және Maple Industries – бұл Ұлы Манчестердегі Олдхэмдегі Maple Mill-де орналасқан немесе бұрын орналасқан, және даулы кәсіпкер Вэнс Миллер басқаратын компаниялар. Бұл компаниялар бірнеше рет Watchdog бағдарламасымен тергелді. Бірнеше елде қылмыстық жаза алған Миллер, бұқаралық ақпарат құралдарында "ас үй бандиті" деп аталды және жарнамаланған сипаттамаға сай келмейтін ас үйлерді тұрақты түрде жеткізгені үшін Ұлыбританияда Әділ сауда кеңсесінен (Office of Fair Trading) "Қазір тоқта" бұйрығын алған алғашқы адам болды.

Кларкс аяқ киімдері

Кларкс аяқ киімдері 2018 жылдың қараша айында Watchdog бағдарламасында көрсетілді, себебі көрермендерден жаңа болып сақталған, бірақ кейін материалдарының нашар сапасынан ыдырап кеткен аяқ киімдер туралы көптеген шағымдар түскен еді.