Кіріспе
Коммерциялық емес ұйым
Freecycle Network (TFN) – АҚШ-тың Аризона штатында тіркелген жеке, коммерциялық емес ұйым және Ұлыбританияда қайырымдылық қоры. TFN пайдаланылған заттарды қоқысқа тастаудан аулақ ету үшін "сыйлық беру" топтарының бүкіл әлемдік желісін үйлестіреді. Желі бүкіл әлемдік онлайн-тізілімді ұсынады, жеке тұлғалар мен коммерциялық емес ұйымдарға тегін заттарды қайта пайдалануға немесе қайта өңдеуге беруге, сондай-ақ сыйлық экономикасын дамытуға арналған жергілікті топтар мен форумдар құруды ұйымдастырады. Алайда, "көшме саудалар" мен "айырбас саудалары" да 3R (азайту, қайта пайдалану, қайта өңдеу) қағидаларына үлес қосса да, олар негізінен сыйлық беруден гөрі сатып алу-сату немесе айырбастаумен айналысады.
Тарих
TFN алғаш рет оның негізін қалаушы Дерон Бил, АҚШ-тың Аризона штатындағы Тусон қаласының орталық аймағында қайта өңдеу қызметтерін ұсынатын RISE атты шағын коммерциялық емес ұйыммен ынтымақтастық жасағанда құрылды. Команда жергілікті коммерциялық емес ұйымдарды іздестіріп, олардың өнімдерін пайдалану мүмкіндігін қарастырды, бірақ бұл көп нәтиже бермеді. Сондықтан, Бил онлайн пайдаланушылардың қайта өңдеумен айналысуына мүмкіндік беретін алғашқы Freecycle электрондық поштасын жасады. 2005 жылдың ақпан айында TFN веб-сайтты және желіні дамытуға көмектесу үшін Waste Management компаниясынан 130 000 доллар алды. Уақыт өте келе, бұл идея 110-нан астам елге таралып, мыңдаған жергілікті топтар мен миллиондаған мүшелерді біріктірді. Ұйым бастапқыда Yahoo! Groups тобынан freecycle.org сайтына сілтемелер арқылы байланысты. Ол freecycle.org сайтындағы барлық топтар үшін веб-қоғамдастық платформасына айналды, осы топтарды жергілікті еріктілер басқарады. TFN жаңа топтар құруға ынталандырады, бірақ олар аймақтық мақұлдаушылардың келісімінен өтуі керек. TFN мақұлдаған топтар веб-сайтта тізімделеді, TFN атауын және логотипін пайдалана алады және жаһандық және аймақтық топтарға көмек көрсету желісімен сақталынатын ережелерге бағынады. 2009 жылдың наурызынан бастап барлық жаңа топтар freecycle.org-тың жаңа топтар жүйесіне қосылуға міндетті болды, ол жергілікті ерікті модераторларға Freecycle-ға тән құралдарды ұсынады және TFN-ге жеке топтарды бақылау мүмкіндігін береді. 2015 жылдан бастап барлық жергілікті топтар freecycle.org сайтында тізімделген.
Мүшелік
Мүшелік барлық мүшелерге толығымен тегін, ал веб-сайтта жарияланған барлық материал тегін, заңды және жасына қарамастан, барлығына лайықты болуы тиіс. Бүгінде TFN – 4000-нан астам жергілікті бөлімшесі бар жаһандық ұйым. 2006 жылдың ақпан айында олардың мүшелерінің саны екі миллионға жетті. 2014 жылдың ақпанына қарай TFN әлем бойынша 5120 топта 6 880 991 мүшеге ие болды. 2023 жылдың желтоқсанында TFN әлем бойынша 5355 топта 11 022 137 мүшеге жетті.
Тауар таңбалары мәселелері
2006 жылдың қаңтар айында FreecycleSunnyvale компаниясы Freecycle Network-ке қарсы сотқа шағымдану туралы хабарлама жіберді. 2006 жылдың мамырында Тим Ойға TFN тауар таңбасын жамандағандығы үшін сотқа шағым түсті. 2006 жылдың шілдесінде бұл шешім күшін жойды, ал 2007 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Апелляциялық соты оны толық жойды. 2006 жылы TFN өзінің тауар таңбасын қорғау мақсатында "freecycle" сөзін қолданған немесе "оған ұқсас, шатастыруға мүмкіндік беретін туындыларын" жасаған басқа да тегін қайта өңдеу ұйымдарын іздестірді. Сөз бостандығын қолдайтындар, оның ішінде Electronic Frontier Foundation және 38 заң профессоры, TFN компаниясының Тим Ойға қарсы тауар таңбасын бұзу туралы ісіне қарсылық білдіріп, amicus brief құжатын ұсынды. Қарсылықтың негізі Оейдің Бірінші түзетудегі құқықтарының бұзылуы болды. Лоуренс Лессиг және Джимми Уэйлс сияқты басқа заң профессорлары да Оейді қолдап, екінші amicus brief ұсынды. 2007 жылы АҚШ-тың 9-шы округтік соты "freecycle" сөзін қолдануға рұқсат берді. 2010 жылдың 24 қарашасында TFN "Freecycle" тауар таңбасы мен оның логотипіне қатысты Тоғызыншы апелляциялық округтік соттағы талаптарын жоғалтты. Сот судьясы Консуэло Мария Каллахан өз шешімінде: "Бил «freecycle» сөзін ойлап тапқан жоқ және TFN тегін қайта өңдеуді насихаттаған алғашқы ұйым емес. Тіпті TFN үшін ең қолайлы жағдайларда қарағанда да, олар ашық лицензиялаумен айналысты және нәтижесінде тауар таңбаларын тастап кетті", - деп жазды. 2012 жылдың 25 қыркүйегінде TFN АҚШ-та Freecycle.org үшін тіркелген тауар таңбасын алды (тіркеу нөмірі 4215094), бұл АҚШ-тың патент және тауар таңбалары кеңсесінен алынған. TFN сол күні тіркелген ұжымдық мүшелік тауар таңбасын да алды (тіркеу нөмірі 4215095). TFN Еуропалық Одақта, Жаңа Зеландияда, Австралияда және Канадада қосымша тіркелген тауар таңбаларын сақтайды.
Ұлыбританияның бөлініп кетуі
2009 жылы Ұлыбританиядағы TFN модераторларының тәуелсіз қауымдастығы мен ұйымның негізін қалаушылар арасында Ұлыбританиядағы TFN топтарының жергілікті бастамаларды және мүмкіндіктерді дамытуға деген еркіндігінің жетіспеуі, сондай-ақ ерікті топ иелері мен модераторларға қатысты қарауы туралы даулар туды. Бұл кем дегенде 20 жергілікті топ иесі мен модератордың жұмыстан босатылуына әкелді, олардың орнына жаңа TFN еріктілері келді. Ұлыбританиядағы TFN топтарының көптеген иелері Freegle деген жаңа тәуелсіз қауымдастық құрды. TFN Ұлыбританияда өз қызметін жалғастырды, көптеген аймақтарда екі топ та қатысты. 2015 жылдың ақпан айында TFN UK 592 топқа және 4,345,095 мүшеге ие екенін хабарлады.
Құрылтайшыға төленетін төлем
Freecycle негізін қалаушы жылына 120 000 фунт стерлингтен астам төлем алады, ал тізімдегі басқа лауазымды тұлғалар ешқандай төлемақы алмайды. Бұл Freecycle.org-тың жалпы кірісінің 1/3-тен асады. Freecycle.org соңғы 2016 жылғы 990 нысанын ұсынғаннан бері ешқандай жаңа 990 нысанын жарияламады.