Кіріспе

Американдық актер (1908–1990)

Джек Гилфорд (туған Джекоб Аарон Геллман; 25 шілде 1908 – 4 маусым 1990) – американдық Бродвей, кино және теледидар актері. Ол «Айғырды құтқару» (1973) фильмі үшін «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды.

Ерте өмір

Гилфорд Манхэттеннің төменгі шығыс жағында дүниеге келді және Бруклиндегі Уильямсбургте өсті. Оның ата-анасы Румынияда туған еврей иммигранттары – Софи "Суска" (қыздығы Джекнес), ол мейрамхананың иесі, және Аарон Геллман, тері сатушы. Гилфорд үш ұлдың екіншісі болды, одан үлкен ағасы Мюррей ("Моиша") және кіші інісі Натаниел ("Нэти") бар еді. Гилфордты дәріханада жұмыс істеп жүргенде Милтон Берл таныстырып, оның ұстазы болды. Әуесқой театр сахнасында ол басқа да дарынды жастармен, соның ішінде жас Джеки Глисонмен бәсекелесті. Ол түрлі адамдарды еліктеуге және мінез-құлқыларын қайталауға кірісті. Оның кинодағы алғашқы пайда болуы – "Түн ортасындағы мелодиялар" атты қысқа фильм болды, онда ол Джордж Джессел, Руди Валли және Гарри Лэнгдонды еліктеді. Гилфорд өзінің айрықша ерекшеліктерімен белгілі болды – ең танымалсы, тек бетін ғана пайдаланып, "ашулы қайнап тұрған бөлінген бұршақ сорпасы" бейнесін жасады. Ол сондай-ақ қараңғы бөлмеде жанған флуоресценттік шам, Джон Д. Рокфеллердің Джимми Дюрантты еліктеуі және жануарлардың мінез-құлқы сияқты ерекше бейнелерді ойлап тапты.

Мансап

1938 жылы Гилфорд Барни Джозефсонға тиесілі және басқаратын Нью-Йорктегі алғашқы орталықтағы интеграцияланған түнгі клуб, «Кафе-Сосиети» клубында рәсімдер шебері болып жұмыс істеді. Ол бұрынғы идиш театрының стилін, водевиль мен бурлескті бірегей үйлестіріп, кейін Ленни Брюс және Вуди Аллен сияқты комедия актерлері қолданған монология дәстүрін қалыптастырды. Ол көптеген салалық марапаттарға ие болды. Гилфорд «Форумға жол жүзінде болған қызық оқиға» (1963) спектакліндегі Гистериум рөлі үшін және «Кабаретте» (1966) спектакліндегі Герр Шульц рөлі үшін ең жақсы қосалқы актер номинациясымен бірнеше «Тони» сыйлығына ұсынылды. Ол 1973 жылы «Айғырды құтқару» фильміндегі Фил Грин рөлі үшін «Оскар» сыйлығының ең жақсы қосалқы актер номинациясына ұсынылды (оның әріптесі Джек Леммон ең жақсы актер сыйлығын жеңіп алды). Сэр Рудольф Бинг Гилфордты «Жатырқанат» опереттасындағы Фрош түрме бастығының комедиялық рөліне шақырды. Бұл рөлді ұнатып, Гилфорд 1950 мен 1964 жылдар аралығында 77 рет орындады. Гилфордтың білгірлігінің бірі – пантомима еді, және режиссер Джордж Эбботт осы қабілетін «Бір уақыттың шаңырағында» (1959, Бродвейден тыс) спектаклінде Гилфордты үнсіз король Секстимус рөліне тағайындағанда тиімді пайдаланды. Гилфорд осы қойылымда жас Кэрол Бернеттпен бірге сахнада болды және 1964 және 1972 жылдары шоудың екі теледидарлық нұсқасында онымен бірге ойнады. Гилфордтың мансабы 1950-жылдары және маккартизм кезінде біраз уақытқа тоқтап қалды. Ол әлеуметтік өзгерістер, интеграция және еңбек одақтары үшін күрескен белсенді адам болды. Ол әйелі Мадлен Ли сияқты солшыл идеяларды қолдап, әлеуметтік және саяси жағынан да белсенділік танытты. Жұбайлар 1949 жылы үйленді. Оның әйелі, Мадлен Ли Гилфорд, 2008 жылдың 15 сәуірінде себебі белгісіз аурудан қайтыс болды.

Финкстің өмірбаянындағы пьесасы

2008 жылдың шілдесінде Джош Раднор мен Дженнифер Уэстфельдт Гилфордтардың HUAC және Голливудтың қара тізімімен байланысты тәжірибесіне негізделген "Финкс" пьесасының премьерасында ойнады. Пьесаны олардың ұлы Джо Гилфорд жазды, ал Чарли Страттон сахналық және кинолық қойылымдарға режиссерлік етті. Бұл пьеса 2013 жылдың сәуірінде Нью-Йорктің Ensemble Studio Theatre-да Бродвейден тыс қойылды. "Нью-Йорк Таймс" газеті оны "жаңартылған пьеса" деп атап, "бұл тақырыпқа бұрын қызыққан болсаңыз да, ол сізді қызықтырады" деп жазды. "Финкс" пьесасы Drama Desk Award сыйлығының "Үздік пьеса" номинациясына ие болды, ал Мириам Сильверман "Үздік актриса" номинациясына ұсынылды.