Кіріспе

Римдік генерал, мемлекет қайраткері және Юлий Цезарды өлтірген Гай Требоний (шамамен б.з.д. 92 ж. - б.з.д. 43 қаңтары) – Рим Республикасының соңғы кезеңіндегі әскери қолбасшы және саясаткер, б.з.д. 45 ж. консул қызметін атқарған. Ол Юлий Цезардың жақтасы болды, оның легаты ретінде қызмет етті және азамат соғысында оның жағында шайқасты, сондай-ақ диктаторды өлтіргендердің бірі болды.

Ерте мансап

92 ж. шамамен туған Требонийдің әкесі экус болған, бірақ магистрат болған жоқ, ал ұлы "жаңа адам" (novus homo) саналған, Цезарьдің шеңберіндегі көптегендердің бірі. Ол шамамен б.з.д. 60 жылы квестор болып қызмет етті, сол кезде триумвирлердің қалауына қарсы Публий Клодий Пулхердің плебей отбасына қабылдануына кедергі келтіруге тырысты. Бірақ, Требоний б.з.д. 55 жылы плебей трибуны болып сайланған кезде, олардың қолдаушыларының біріне айналды. Сол жылы Требоний тайпалық жиналысқа "Лекс Требония" заң жобасын ұсынды, онда консулдар Помпей мен Красс Сирия, Испания Цитериор және Испания Ультериор провинцияларын алады. Сондай-ақ, олардың өкілеттіктері бес жылға созылады және проконсулдар өздерінің қалауынша соғыс немесе бейбітшілік жариялау құқығына ие болады. Помпейдің белгілі қарсыласы Катон бұл заң жобасына қарсы сөйлеп, оны кешіктіруге тырысты, соның салдарынан Требоний оны алдымен Форумнан қуды, кейін түрмеге қамауға бұйырды. Алайда, Катонды ертіп келген көпшілік халық Требонийді ойын өзгертуге мәжбүр етіп, оны босатуға бұйырды. Ақырында заң қабылданды, Помпейге бес жылдық өкілеттіктермен екі испан провинциясы берілді, ал Марк Лициний Красс Сирияны алды.

Рим патшасының елшісі

Триумвирлерге көрсеткен қызметінің сыйақысы ретінде б.з.д. 54 жылы ол Юлий Цезардың легаттарының біріне тағайындалды, және келесі бес жыл бойы Цезардың Галлиядағы жорықтарында қызмет етті, сол жылдары Цезар оның еңбегін жоғары бағалады. Б.з.д. 54 жылы ол Цезармен бірге Британияға екінші жорыққа қатысты, онда Кассивеллаун күштерінің бірлескен шабуылын сәтті жеңген үш легионға басшылық етті. Цезарь Галлияға оралғаннан кейін Требоний бір легионмен бірге Самаробривада Бельгтермен бірге қыстады. Осы жерден ол Цезармен бірге Галлиядағы римдік үстемдікке қарсы көтерілістің бастапқы кезеңінде қоршауға алынған Квинт Цицеронға көмектесуге аттанды. Б.з.д. 53 жылы Требонийге эбурондықтарға қарсы арнайы тапсырма берілді, атап айтқанда, Хуй маңындағы аймақты мазалауға. Амбиорикс жеңілгеннен кейін ол Цезарға қызмет етуін жалғастырды; б.з.д. 50 жылы ол Бельгия Галлиясындағы қысқы жайлаудың басшысы болды, Цезар Равеннада болғанда төрт легионға қолбасшылық етті, Помпей мен Сенаттағы оның жақтастарына қарсы тұруға дайындалды. Консул Гай Клавдий Марцеллдің Помпейден Цезарға қарсы мемлекетті қорғауын сұрағанын естігенде, Цезар б.з.д. 50 жылы 20 қазанда Требонийге үш легионды алып, Матискоға көшуді бұйырды, онда ол одан әрі нұсқауларды күтуі керек еді. Бұл нұсқаулар б.з.д. 49 жылы сәуір айында келді, онда Цезар оған Массилияға барып, Солтүстік Италиядан жаңадан жиналған үш легионға басшылық етуді және Массилияны қоршауға алуды тапсырды. Б.з.д. 49 жылы 3 сәуірде келген Требоний Цезардың бақылауымен қоршауға дайындала бастады, содан кейін 14 сәуірде ол құрлықтағы шабуылдарға жауапты қалдырылды, ал Децим Брут Альбин теңіз күштеріне қолбасшылық етті. Қоршауды бастамас бұрын Требоний провинциядан жұмысшылар мен мал жинады, суғару жұмыстарына жарамды ағаш пен бұталар әкелуді бұйырды, содан кейін басты террасаны салуға кірісті. Қоршау б.з.д. 19 сәуірден 6 қыркүйекке дейін созылды, Требоний қаланы құрлықтан қоршау үшін қарсы қоршау салды. Ол сондай-ақ қабырғаларға тікелей шабуыл жасау үшін террасалар салдырды және қабырғаларды бұзуға тырысу үшін тарау тақталары мен миналарды қолданды. Ақырында, шілде айының басында Требонийдің әскері қабырғаны бұзып өтті, ал массилиоттар Требонийге жақындап, Цезарь келгенше операцияларды тоқтатуды өтінді, сонда олар оған бағынуға келіседі. Требоний өз әріптестерімен кеңескеннен кейін шабуылды тоқтатуға келісті, өйткені Цезарь оған ешқандай жағдайда қалаға шабуыл жасамауын ескерткен еді. Бұл оның әскерлерінің наразылығына әкелді, өйткені олар қаланы тонауға үміттенген еді және шабуылды тоқтату үшін Требонийді кінәлады, оларды бақылауда ұстау қиын болды. Тамыз айының соңында Требоний массилиоттардың қаладан шығып, күзетшілердің жетіспеушілігін пайдаланып, қабырғаны бұзған қоршау құралдарын жойғанына таң қалды. Сондықтан Требоний қоршауды қайта бастады және олардың қорғанысын әлсіретті. Массилиоттар Цезарьдің Испаниядағы жеңістері туралы естіп, тағы да берілуді ұсынды және Требонийден Цезарьді күтуді өтінді. Ол келісті, бірақ бұл жолы қорғаушылар қаруларын, қазыналарын және кемелерін тапсыруын талап етті, осылайша қоршау аяқталды.

Кейінгі мансабы және Цезарьді өлтіруді жоспарлау

Цезарь Италияға кіргеннен кейін Требоний б.з.д. 48 жылы қалалық претор болып сайланды және Цезарьдің қарыз заңдарын басқару міндеті берілді. Осы ретте оған Марк Целий Руфтың, провинциялық претордың, амбицияларымен күресуге тура келді, ол Цезарьға қарсы болған, себебі қалалық претор лауазымын күткен. Цезарьдің қарыз заңдары оған үлкен қарыздарынан құтылу мүмкіндігін бермеді, сондықтан ол Требонийдің заңды басқаруына кедергі келтіруге және қарыздар тарапына шығып, халықтың құрметіне ие болуға тырысты. Ол өзінің креслосын Требонийдің жанына қойып, егер біреу Требонийдің алдап жатқанын сезінсе, ол олардың ісін жақсы тыңдайтынын ашық мәлімдеді. Ешкім оның ұсынысын қабылдамағанда, Руф барлық қарыздарды жоюды ұсынды және Требонийға шабуыл жасауға халықты қоздырып, оны трибунасынан қуды. Требоний Руфтың қарызды жеңілдету шараларына қарсылық көрсетіп, Руф Римнен қашқанға дейін солай істеді. Сол жылы Требоний Цицерон Италияға оралғаннан кейін де оған көмектесті. Жыл соңында оған проконсулдық өкілеттік беріліп, провинцияны дұрыс басқаруда айыпталған Квинт Кассий Лонгиннің орнына Хиспания Ультериорды басқаруға жіберілді. Ол б.з.д. 46 жылға дейін осы лауазымда болды, сол кезде ол бүлікші легиондармен және Помпейдің күштерінің қайта оянуымен бетпе-бет келді. 46 жылдың жазында олар оны провинциясынан қуды, ал сол жылдың соңында Требоний Цезарьмен бірге қайтып келді. Осы жылы Требоний Марк Антонийге барып, Цезарьді өлтіру туралы сөз қозғады, бірақ бұл жоспар орындалмады. Цицерон кейіннен Требоний мен Марк Антонийдің б.з.д. 45 жылы Цезарьді өлтіру үшін кісі жібергенін айтты. Цезарь Требонийді б.з.д. 45 жылдың 1 қаңтарында консул етіп тағайындады. Бірақ оның консулдығы мазаққа айналды, оны қызметтен босатып, Цезарьдің басқа бір адамы консул болып тағайындалды, ол мерзімінен бұрын қайтыс болды. Требоний оған қарсы құлық жасауын жалғастырып жатты. Цицеронның сөзіне қарағанда, Требоний Цезарьмен достығынан гөрі рим халқының бостандығын жоғары бағалаған. Б.з.д. 44 жылдың басында ол Сенат мүшелері Сенат оған берген құрмет туралы хабарлауға келгенде, Цезарь тұрудан бас тартқанына наразылық білдірді; Цезарь оған тіке қарап, ешқандай пікір білдірмеді. Б.з.д. 44 жылдың 15 наурызында, диктаторды өлтіру күні Требоний Марк Антонийді әңгімеге тартып, оны Помпей театрынан тыс ұстап тұрды, ал Цезарь пышақталды. Цезарь оны Азиядағы проконсул лауазымына тағайындағаннан кейін, ол б.з.д. 44 жылы провинцияға кетті. Ол Брут пен Кассийге ақша және әскер жинады. Сол жылы ол Кассийге Сирияға жол жүзінде де көмектесті. Кейіннен ол Азия арқылы өтетін Публий Корнелий Долабеллаға қажетті жабдықтарды ұсынып, оның қалаларға кіруіне кедергі келтіруге тырысты. Алайда Долабелла Кіші Азиядағы Смирнаны басып алды, онда ол Требонийді тұтқынға алды. Б.з.д. 43 жылдың қаңтарында Долабелла Требонийді мемлекетке опасыздық жасағаны үшін соттады, содан кейін оны азаптап, басын шапты.