Советтік "Бук" зениттік-ракеталық кешені

Кіріспе

Кеңес Одағының жер-әуе ракеталық жүйесі

"Бук" ("Бук"; "биік шырша" (ағаш), /b//ʊ//k/) – КСРО және оның мұрагері Ресей Федерациясы әзірлеген, крейсерлік ракеталарға, басқарылатын бомбаларға, қанатты және айналмалы қанатты ұшақтарға, сондай-ақ ұшқышсыз әуе шараптарына қарсы күресуге арналған, өздігінен қозғалатын, орташа қашықтықтағы жер-әуе ракеталық жүйелер отбасы. Ресейдің A2AD желісінде "Бук" жүйесі S-200/300/400 жүйелерінен жоғары, ал "Тор" және "Панцирь" типтес жақын қорғаныс жүйелерінен төмен орналасқан. Стандартты "Бук" батальонына командалық машина, нысананы табу радарі (ТАР) бар машина, алты көтеру-орнату және ұшыру қондырғысы және радар (TELAR) машинасы және үш көтеру-орнату ұшыру машинасы (TEL) кіреді. "Бук" зымыран батареясы екі TELAR (әрқайсысы төрт зымыраннан) және бір TEL машинасынан тұрады, жалпы саны 14 зымыранмен жабдықталады. "Бук" зымыран жүйесі NIIP/Vympel 2K12 "Куб" (НАТО коды SA-6 "Gainful") жүйесінің жалғасы болып табылады. Қызметке енгізілген "Бук" жүйесінің алғашқы нұсқасы GRAU белгісі 9K37 "Бук" деп аталды және Батыста НАТО коды "Gadfly", сондай-ақ АҚШ Қорғаныс министрлігінің (DoD) SA-11 белгісімен танылды. Жаңа зымыранды интеграциялаумен бірге "Бук М1-2" және "Бук М2" жүйелері НАТО-ның "Grizzly" және DoD-тың SA-17 жаңа кодтарын алды. 2013 жылдан бері ең соңғы "Бук М3" нұсқасы өндірісте және активті қызметте, DoD-тың SA-27 жаңа кодымен. Жүйенің теңіздік нұсқасы, MNIIRE "Altair" (қазіргі GSKB "Almaz Antey" құрамында) Ресей Теңіз күштері үшін әзірлеген, GRAU белгісі 3S90M алды және Jane's Missiles & Rockets хабарлауынша, НАТО коды "Gollum" және DoD коды SA-N 7C болады. Теңіздік жүйенің 2014 жылы жеткізілуі жоспарланған. "Малайзия Эйрлайнздің" 17 рейсін түсіру үшін "Бук" зымыраны қолданылды.

Даму

9К37 "Бук" қаруын әзірлеу 1972 жылғы 17 қаңтарда КОКП Орталық Комитетінің сұрауы бойынша басталды. Дамыту тобының құрамына бұрынғы 2K12 "Куб" (НАТО-ның "Gainful", SA 6 деп белгіленген) қаруын жасаған көптеген институттар кірді, оның ішінде Тихомиров атындағы ғылыми-зерттеу институты (NIIP) – жетекші конструктор, және зымыран қаруын әзірлеуге жауапты Novator конструкторлық бюросы. Құрлықта қолданылатын жүйеден өзге, Әскери-теңіз күштері үшін теңіздік жүйе де жасалуы тиіс болды: 3S90 "Ураган" ("Ураган"; дауыл), ол SA N 7 және "Gadfly" белгілерін де алып жүреді. "Бук" зымырандық кешені барлық параметрлер бойынша 2К12 "Куб"-тан асып түсуі тиіс еді, ал оның конструкторлары, бас конструктор Ардалион Растовты қоса, 1971 жылы "Куб" жұмыс істеп тұрғанын көру үшін Мысырға барды. "Куб" және "Бук" екеуі де Ардалион Растов жасаған өздігінен жүретін ұшыру-қондыру құралдарын (TEL) пайдаланды. Осы сапар нәтижесінде әзірлеушілер әрбір "Бук" ұшыру-қондыру құралының (TEL) жүйе үшін жалғыз орталық радарға тәуелді болмай, жеке отты басқару радарына ие болуы керек деген қорытындыға келді. 3S90, 9K37 сияқты 9M38 зымыранын қолданды, бірақ ұшыру және байланысты басқару радарлары теңіздік түрлерімен алмастырылды. 9С90 жүйесі 1974-1976 жылдары Кашин класындағы "Проворный" эсминінде сынақтан өткеннен кейін, 1983 жылы 956 жобасының "Современный" класындағы эсминдерге қабылданып, пайдалануға берілді. Бұл модификация жаңа зымыранды енгізді – 9М317, ол бұрынғы 9М38-ге қарағанда жоғары кинетикалық көрсеткіштерге ие болды, оны "Бук М1 2" де қолдануға болатын. Зымыранның ортақ болуы GRAU белгісінің 9K317-ге өзгеруіне әкелді, ол барлық келесі жүйелерде жеке қолданылды. 9K37 сериясының бұрынғы атауы, сондай-ақ "Бук" атауы сақталды. Жаңа зымыран, сондай-ақ басқа да модификациялар жүйеге баллистикалық зымырандарды және жер үстіндегі нысаналарды жоюға, сондай-ақ ұшақтар мен тікұшақтар сияқты дәстүрлі нысаналар үшін "өнімділік және соққы қабылдау аймағын" (әлеуетті шабуыл үшін қауіпті аймақ) кеңейтуге мүмкіндік берді. 9К37М1 2 жүйесін құрлық әскерлеріне енгізу жаңа теңіздік нұсқаның енгізілуін де білдірді: "Еж", ол НАТО-ның SA N 7B "Grizzly" (9M317 зымыраны) деп белгіленген. "Shtil" деген атпен экспортталды және Jane's каталогына сәйкес, "SA N 7C" "Gollum" (9M317E зымыраны) НАТО-ның есептік атауымен жабдықталған. Бұрынғы 9K317 "Бук М2" деп аталған, одан да жетілдірілген жүйеге негізделген "Бук М1 2" модернизациясы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін нашарлаған экономикалық жағдайға байланысты тоқтап қалды. Жүйе 2007 жылғы MAKS авиасалонында статикалық экспонат ретінде көрсетілді. 2007 жылдың қазан айында Ресейдің Құрлық әскерлерінің әуе қорғанысының бас қолбасшысы, Ресей генералы Николай Фролов армияға жаңа "Бук М3" кешені берілетінін мәлімдеді. Ол М3 жетілдірілген электрондық компоненттерге ие болады және 2009 жылы пайдалануға беріледі деп атап өтті. Жаңартылған "Бук М3" ТЕЛАР жеті роликті шассиге және ұшыру шахталарында 6 зымыранға ие болады.

Development of the 9K37 "Buk" started on 17 January 1972 at the request of the Central Committee of the CPSU. The development team included many of the same institutions that had developed the previous 2K12 "Kub" (NATO reporting name "Gainful", SA 6), including the Tikhomirov Scientific Research Institute of Instrument Design (NIIP) as the lead designer and the Novator design bureau, which was responsible for the development of the missile armament. In addition to the land based system, a marine system was to be produced for the Navy: the 3S90 "Uragan" ("Ураган"; hurricane) which also carries the SA N 7 and "Gadfly" designations. The Buk missile system was designed to surpass the 2K12 Kub in all parameters, and its designers, including its chief designer Ardalion Rastov, visited Egypt in 1971 to see Kub in operation. Both the Kub and Buk used self propelled launchers developed by Ardalion Rastov. As a result of this visit, the developers came to the conclusion that each Buk transporter erector launcher (TEL) should have its own fire control radar, rather than being reliant on one central radar for the whole system as in Kub. The 3S90 used the same 9M38 missile as the 9K37, though the launcher and associated guidance radars were exchanged for naval variants. After the 9S90 system was tested, between 1974 and 1976 on the Kashin class destroyer Provorny, it was accepted into service in 1983 on the Project 956 Sovremenny class destroyers. This modification introduced a new missile, the 9M317, which offered greater kinetic performance over the previous 9M38, which could still be used by the Buk M1 2. Such sharing of the missile type caused a transition to a different GRAU designation, 9K317, which has been used independently for all later systems. The previous 9K37 series name was also preserved for the complex, as was the "Buk" name. The new missile, as well as a variety of other modifications, allowed the system to shoot down ballistic missiles and surface targets, as well as enlarging the "performance and engagement envelope" (zone of danger for potential attack) for more traditional targets like aircraft and helicopters. The introduction of the 9K37M1 2 system for the land forces also marked the introduction of a new naval variant: the "Ezh", which carries the NATO reporting name SA N 7B 'Grizzly' (9M317 missile). was exported under the name "Shtil" and carries a NATO reporting name of SA N 7C 'Gollum' (9M317E missile), according to Jane's catalogue. The Buk M1 2 modernisation – based on a previous more advanced developmental system referred to as the 9K317 "Buk M2" This generation of Buk missile systems was stalled due to poor economic conditions after the fall of the Soviet Union. The system was presented as a static display at the 2007 MAKS Airshow. In October 2007, Russian General Nikolai Frolov, commander of the Russian Ground Forces air defense, declared that the army would receive the brand new Buk M3 to replace the Buk M1. He stipulated that the M3 would feature advanced electronic components and enter into service in 2009. The upgraded Buk M3 TELAR will have a seven rollers tracked chassis and 6 missiles in launch tubes.

Сипаттама

Стандартты "Бук" батальоны командалық машина, нысананы табу радиолокациялық (ТАР) машинасы, алты транспортер-эректор-пускорлық және радиолокациялық (TELAR) машинасы және үш транспортер-эректор-пускорлық (TEL) машинасынан тұрады. "Бук" зымыран батареясы екі TELAR және бір TEL машинасынан құралған. Buk M1 2 TELAR GM 569 шассиін пайдаланады, оны MMZ (Мытыщи) АҚ жобалап шығарады. TELAR құрылымы – алдыңғы жағында отты басқару радиолокаторы және үстінде төрт зымыранды дайын күйде ұстайтын пускорлық қондырғысы бар. Әрбір TELAR төрт адамнан тұратын экипаж басқарады және химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық (CBRN) қорғаныспен жабдықталған. Ол бір нысанаға үш зымыранға дейін бағыттауға қабілетті. Алғашқы "Бук" 9Sh38 күндізгі радарлық бақылау жүйесіне ие болса, қазіргі дизайны нысананы пассивті түрде бақылау үшін жылулық камера және лазерлік қашықтық өлшегішпен біріктірілген оптикалық бақылау жүйесімен жабдықталуы мүмкін. 9K37 жүйесі 3M9 "Куб" жүйесі сияқты 1S91 Straight Flush 25 кВт G/H жолақты үздіксіз толқынды радиолокаторды пайдалана алады. Бастапқы "Бук" TELAR 9S35 радары Cassegrain антенналық рефлекторының механикалық сканерін қолданады, ал "Бук М2" TELAR дизайны іздеу және зымыранды бағыттау үшін PESA-ны қолданады. 9K37 әр TELAR-ға орнатылған 9S18 "Трубалы қол" немесе 9S18M1 (НАТО-ның "Snow Drift" деп аталатын белгісі бар) (СОЦ 9C18 "Дөңгелек"; dome) нысананы табу радарымен, 9S35 немесе 9S35M1 "Өрт Дөңгелегі" H/I жолақты бақылау және ұрыс-керіс радарымен бірге қолданылады. "Snow Drift" нысананы табу радарынның максималды анықтау қашықтығы және 100 м (330 фут) биіктікте ұшатын ұшақты және одан да төмен ұшатын нысаналарды 10–20 км (6–12 миль) қашықтықта анықтай алады. "Бук" батареясының TEL қайта зарядтау машинасы TELAR-ға ұқсас, бірақ радардың орнына зымырандарды тиеуге арналған кран бар. Олар зымыранды тікелей іске қосуға қабілетті, бірақ зымыранды басқару үшін Fire Dome жабдықталған TELAR-дың ынтымақтастығы қажет. Қайта зарядтау машинасы зымырандарын TELAR-ға шамамен 13 минутта ауыстыра алады және өзінің қоймасынан 15 минут ішінде қайта зарядтай алады. Сонымен қатар, "Бук М2" TELAR сияқты жаңа машинаға ие болды, бірақ телескопиялық көтерудің үстінде және зымырандарсыз радармен, 9S36 нысананы табу радары (ТАР) деп аталды. Бұл машина екі TEL 9A316 машинасымен бірге орманды немесе таулы аймақтарда төрт нысанаға дейін шабуыл жасауға, зымыранды бағыттауға пайдаланылуы мүмкін. Мобильді "Бук M2E" тренажері 2013 жылғы МАКС көрмесінде көрсетілді. Мобильді платформаға негізделген JMA 9A317ET SAM "Бук M2E" өзі жүретін отты симулятор орнатылымы, жауынгерлік жағдайда нысаналарды анықтау, ұстау, бекіту ("ұстақтау") және жою үшін жауынгерлік экипажды оқыту және бағалау үшін жасалған. Компьютерлік ақпараттық жүйе экипаждың барлық әрекеттерін "қара жәшікке" толыққанды жазады, бұл экипаждың әрекеттері мен нәтижелерінің объективті бағалануын қамтамасыз етеді. "Бук М1" (Buk M1 2) зымырандық жүйесінің барлық машиналары Argon 15A компьютерін пайдаланады, сондай-ақ Zaslon радарын (Советтер Одағының бірінші әуедегі цифрлық компьютері, 1972 жылы Советтер Одағының Компьютерлік инженерлік ғылыми-зерттеу институты (NICEVT, қазіргі NII Argon) жасаған). Ол бастапқыда "КСРО-ның 50 жылы" деп аталған Кишинев зауытында шығарылады. "Бук М2" (Buk M2E) зымырандық жүйесінің машиналары "Аргон А15К" компьютерінің сәл жаңартылған нұсқасын пайдаланады. Бұл процессор сондай-ақ су астына қарсы қорғаныс "Коршун" және "Сова", МиГ 31 және МиГ 33 ұшақтарының радарлары, "Точка", "Ока" және "Волга" мобильді тактикалық зымыран жүйелері сияқты әскери жүйелерде де қолданылады. Қазіргі уақытта "Аргон" процессорлары НИИП-тің "Багет" сериялы процессорларымен жаңартылуда.

A standard Buk battalion consists of a command vehicle, target acquisition radar (TAR) vehicle, six transporter erector launcher and radar (TELAR) vehicles and three transporter erector launcher (TEL) vehicles. A Buk missile battery consists of two TELAR and one TEL vehicle. The Buk M1 2 TELAR uses the GM 569 chassis designed and produced by JSC MMZ (Mytishchi). The TELAR superstructure is a turret containing the fire control radar at the front and a launcher with four ready to fire missiles on top. Each TELAR is operated by a crew of four and is equipped with chemical, biological, radiological, and nuclear (CBRN) protection. It can guide up to three missiles against a single target. While the early Buk had a day radar tracking system 9Sh38 (similar to that used on Kub, Tor and Osa missile system), its current design can be fitted with a combined optical tracking system with a thermal camera and a laser rangefinder for passive tracking of the target. The 9K37 system can also use the same 1S91 Straight Flush 25 kW G/H band continuous wave radar as the 3M9 "Kub" system. The 9S35 radar of the original Buk TELAR uses a mechanical scan of a Cassegrain antenna reflector, where the Buk M2 TELAR design used a PESA, for tracking and missile guidance. The 9K37 uses the 9S18 "Tube Arm" or 9S18M1 (which carries the NATO reporting name "Snow Drift") (СОЦ 9C18 "Купол"; dome) target acquisition radar in combination with the 9S35 or 9S35M1 "Fire Dome" H/I band tracking and engagement radar which is mounted on each TELAR. The Snow Drift target acquisition radar has a maximum detection range of and can detect an aircraft flying at 100 m (330 ft) from away and even lower flying targets at ranges of around 10–20 km (6–12 mi). The TEL reload vehicle for the Buk battery resembles the TELAR, but instead of a radar they have a crane for the loading of missiles. They are capable of launching missiles directly but require the cooperation of a Fire Dome equipped TELAR for missile guidance. A reload vehicle can transfer its missiles to a TELAR in around 13 minutes and can reload itself from stores in around 15 minutes. Also, the Buk M2 featured a new vehicle like TELAR but with radar atop of a telescopic lift and without missiles, called a target acquisition radar (TAR) 9S36. This vehicle could be used together with two TELs 9A316 to attack up to four targets, missile guidance in forested or hilly regions. The mobile simulator SAM Buk M2E was shown at MAKS 2013. A self propelled fire simulator installation JMA 9A317ET SAM "Buk M2E", based on the mobile, is designed for training and evaluating the combat crew in the war environment to detect, capture, lock on to ("maintain") and defeat targets. A computer information system fully records all actions of the crew to a "black box" to allow objective assessment of the consistency of the crew's actions and results. All vehicles of the Buk M1 (Buk M1 2) missile system use an Argon 15A computer, as does the Zaslon radar (the first Soviet made airborne digital computer, designed in 1972 by the Soviet Research Institute of Computer Engineering (NICEVT, currently NII Argon). It is produced at a Chișinău plant originally named "50 Years of the USSR". The vehicles of Buk M2 (Buk M2E) missile system use a slightly upgraded version of Argon A15K. This processor is also used in such military systems as anti submarine defence Korshun and Sova, airborne radars for MiG 31 and MiG 33, mobile tactical missile systems Tochka, Oka and Volga. Currently, Argons are upgraded with the Baget series of processors by NIIP.

Операция

"Бук" – жылдамды қозғалатын, радармен басқарылатын жер-әуе ракетасы (ЖАРА) жүйесі, оның негізгі төрт құралы – нысананы табу және радарлар, басқару орталығы, ракета ұшырғыштары және логистикалық бөлім – гусеницалық шассиге орнатылған. Бұл жүйеге басқа әскери күштермен бірге жылжуға және орнын өзгертуге мүмкіндік береді, соның арқасында оны тұрақты ЖАРА жүйесінен табу қиынырақ. Нысананы табу радары (бірнеше нұсқаларының мүмкіндіктері әртүрлі) жүйеге таңдалған нысаналарды анықтауға, оларды қадағалауға және нысанаға алуға мүмкіндік береді. Басқару орталығының мақсаты – "достық" әскери ұшақтарды жаудан (IFF) ажырату, бірнеше нысанаға басымдық беру және радардан алынған нысана туралы ақпаратты ракета ұшырғыштарына жіберу. Ракета ұшырғыштары әртүрлі ракеталарды (төменде тізімделгендей) тасымалдай алады және бірнеше нысананы бір уақытта жоюға қабілетті болуы мүмкін. Логистикалық бөлім қосымша (қайта толықтауға арналған) ракеталарды, сондай-ақ жүйе мен операторларға қажетті жабдықтар мен бөлшектерді тасымалдайды. Жалпы алғанда, жүйе ықтимал нысаналарды анықтайды (радар), нақты нысананы таңдайды (басқару), нысанаға ракета атып жібереді (ұшырғыш) және жүйені қайта жабдықтайды (логистика). Ракетаға бастапқыда нысанаға бағыт беру үшін радарлық нысанаға кірісу қажет, содан кейін ракетадағы радар жүйесі соңғы түзетулерді жасайды. Ракетадағы жақындық қозғалтқышы оның қашан жарғанын анықтайды, соның арқасында нысананы жою үшін ракета бөліктері мен жарылғыш заттарының фрагменттері таралады. Жақындық қозғалтқышы ракета мен нысананың жақындасу жылдамдығын ескере отырып, "жою ықтималдығын" арттырады, ол секундына 100 метрден (немесе одан да жоғары) болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, басқару орталығы ракетаны қашықтан жарғызуға қабілетті, немесе ракетадағы тікелей соқтығыс қозғалтқышы жарылғыш затты жарытады. Ең қабілетті радар, егер көру сызығы болса (радар мен нысана арасында ешқандай жер болмаса), нысаналарды (өлшеміне байланысты) шамамен және дейін қадағалай алады. Ең қабілетті ракета нысаналарды биіктіктен дейін және одан да жоғары соға алады. "Бук" жүйесі 1970 жылдары пайда болғаннан бері оның құралымдарының мүмкіндіктері дамыды, нәтижесінде құралымдарының әртүрлі түрлеріне әртүрлі атаулар мен лақаптар берілді. Сонымен қатар, "Бук" теңіз кемелерінде де қолдануға бейімделген.

The Buk is a mobile, radar guided surface to air missile (SAM) missile system with all four main components – acquisition and targeting radars, a command element, missile launchers, and a logistics element – mounted on tracked vehicles. This allows the system to move with other military forces and relocate to make it a more difficult target to find than a fixed SAM system. The acquisition radar component (several variants have differing capabilities) allows the system to identify, track and target selected targets. The command component is intended to discern "friendly" military aircraft from foes (IFF), prioritise multiple targets, and pass radar targeting information to the missile launchers. The missile launcher component can carry a variety of missiles (as listed below) and may be able to engage more than one target simultaneously. The logistics component carries additional (reload) missiles and provides other supplies and parts for the system and the operators. In general, the system identifies potential targets (radar), selects a particular target (command), fires a missile (launcher) at the target, and resupplies the system (logistics). The missiles require a radar lock to initially steer the missile to the target until the missile's onboard radar system takes over to provide final course corrections. A proximity fuse aboard the missile determines when it will detonate, creating an expanding fragmentation pattern of missile components and warhead to intercept and destroy the target. A proximity fuse improves the "probability of kill" given the missile and target closure rates, which can be more than (or more than ). Alternatively, the command component may be able to remotely detonate the missile, or the onboard contact fuse will cause the warhead to detonate. The most capable radar, assuming it has a line of sight (no terrain between the radar and the target), can track targets (depending on size) as low as and as far as The most capable missile can hit targets as far as and more than in altitude. Since the introduction of the Buk in the 1970s, the capabilities of its system components have evolved, which has led to different nomenclature and nicknames for the components' variants. The Buk has also been adapted for use on naval vessels.

Жоғары деңгейдегі командалық бекеттермен біріктіру

"Бук" зымырандық жүйесінің негізгі басқару пункті – 9С510 (9K317 Buk M2), 9S470M1 2 (9K37M1 2 Buk M1 2) және 9S470 (Buk M1) машиналары, олар "Бук" жүйесін батарея ретінде ұйымдастырады. Ол жоғары деңгейдегі басқару пункттерімен (ЖЖКК) байланыс орнатуға қабілетті. Опция ретінде, ЖЖКК-ны пайдалану арқылы "Бук" зымырандық жүйесін 9S52 Polyana D4 жоғарғы деңгейдегі басқару пункті жүйесімен басқаруға болады, оны S 300V/S 300VM жүйелерімен бірге әуе қорғанысы бригадасына біріктіруге болады. Сондай-ақ, оны жоғары деңгейдегі басқару пункті жүйесі 73N6ME "Байкал 1ME" және 1–4 бірлік PPRU M1 (PPRU M1 2) бірге басқаруға болады, осы арқылы оны SA 19 "Грисон" (9K22 Тунгуска) (6–24 бірлік) әуе қорғанысы бригадасына, сондай-ақ SA 10/20, SA 5 Gammon, SA 2 Guideline, SA 3 Goa және Әуе күштерімен интеграциялауға болады. "Сенеж" – кез келген жүйелерді еркін үйлестіруге мүмкіндік беретін тағы бір опциялық басқару пункті. Олардың мүмкіндіктерін үйлестіруден басқа, "Сенеж" көмегімен әуе қорғанысы жүйелерінің әрқайсысы басқа әуе қорғанысы жүйесінің (ракеталық / радарлық / нысананы анықтау ақпараты) құрамына кіре алады. Жүйе автоматты түрде жұмыс істейді. Бірақ барлық функцияларды толыққанды іске асыру үшін, "Сенеж" басқару жүйесіне әуе қорғанысы және әуе күштері үшін қосымша бақылау жүйелері қажет. Әйтпесе, "Сенеж" жүйесі басқару орталығы ретінде жұмыс істейді, бірақ еркін бірлестік шеңберінде емес.

3S90 "Ураган" / М-22, немесе экспорт үшін "Штил"

3S90 "Ураган" (Ураган; дауыл) – 9K37 "Бук" жүйесінің теңіздік нұсқасы. НАТО коды "Gadfly", ал АҚШ Қорғаныс министрлігінің белгісі SA N 7, сондай-ақ M 22 деген таңбасы да бар. Бұл жүйенің экспорттық нұсқасы "Штиль" (Штиль; тыныш) деп аталады. 9М38 зымырандары 9К37 "Бук" жүйесінен 3S90 "Ураган" жүйесіне де қолданылады. Зымырандарды вертикальді түрде бір қолға орнатылатын, бұрылатын ұңғымаға тиеу жүйесі қолданылады, бұл ұңғыма 24 зымыранға арналған палуба астындағы қоймадан толтырылады, жүктеуге 12 секунд уақыт кетеді.

3S90 "Еж"

3S90-ның жаңартылған нұсқасы 9K37M1 2 (немесе 9K317E) "Ezh" болып табылады, ол НАТО коды бойынша "Grizzly" немесе SA N 12, ал экспорттық атауы "Shtil" деп белгіленген. Ол жаңа 9М317 зымырасын қолданады. 1997 жылы Үндістан 1135.6 жобасы бойынша үш фрегатқа "Shtil" жүйесін сатып алуға келісім жасады. Кейін, оны жаңа құрал-жарақтар мен зымырандармен жаңғырту туралы шешім қабылданған соң, атауы "Shtil 1" деп өзгертілді.

3S90M, немесе экспорт үшін "Shtil-1"

2004 жылы Долгопрудный ғылыми-өндірістік зауыты жаңа 9М317М (экспорттық 9М317МЕ) зымырасының алғашқы демонстрациялық модулін жаңартылған 3С90М / "Штил 1" әскери-теңіз зымырандық кешеніне (алтайрмен бірлесіп) ұсынды, ол негізінен әскери кемелерде қолдануға арналған. Ол екі типті шақыру құрылғысын (пулемет) қамтиды: бір рельсті шақыру құрылғысы және тік шақыру жүйесі. Бір рельсті шақыру құрылғысы үшін әрбір шақыру құрылғысы 24 зымыраннан тұрады және максимум 4 шақыру құрылғысын бірге қолдануға болады, ал тік шақыру жүйесі үшін әрбір шақыру құрылғысы 12 зымыраннан тұрады және максимум 12 шақыру құрылғысын бірге қолдануға болады. Ескі "Ураган", "Еж" және "Штил" кешендерін кемедегі шақыру модулін ауыстыру арқылы "Штил-1" жүйесіне жаңартуға болады. Оның рельсті шақыру үшін 32 км, ал тік шақыру үшін 50 км қашықтығы бар. Бір рельсті шақыру құрылғысы үшін реакция уақыты 10–19 секунд, ал тік шақыру жүйесі үшін 5–10 секундты құрайды, сондай-ақ екі шақыру стилі үшін зымыранның сипаттамаларында да айырмашылықтар бар. Көтерілу аралығы 2 секундтан кем. Ол қайықтарға, тікұшақтарға, ұшақтарға, кемеге қарсы зымырандарға қарсы қорғаныс үшін қолданылады. Алғашқы "Штил-1" жүйелері Үндістан мен Қытайға экспортталған кемелерге, атап айтқанда "Талвар" класты фрегаттарына және 052B типті эсминдерге орнатылды. Ол сондай-ақ Ресей теңіз күштерінде, атап айтқанда адмирал Григорович класты фрегаттарында да қолданылады.

Грузия

Абхаз билігі 2008 жылдың мамыр айының басында "Бук" әуе қорғаныс жүйесі Грузияның төрт дронын атып түсіру үшін қолданылған деп мәлімдеді. Грузияның "Бук" зымырандық жүйесінің табысы туралы алғашқы хабарларда 2008 жылғы Оңтүстік Осетия соғысында төрт ресейлік ұшақ – үш "Сухой Су-25" жақын қолдау ұшағы және бір "Туполев Ту-22М" стратегиялық бомбалаушысы атып түсірілгені айтылды. АҚШ ресми өкілдері грузиндік "Бук-1М" жүйесінің, әрине, "Ту-22М" ұшағының жоғалуына себеп болғанын және үш "Су-25" ұшағының жоғалуына әсер еткенін мәлімдеді. Кейбір сарапшылар пікірінше, Грузияның әскери күштерінің шағын болуына қарамастан, төрт ұшақтың жоғалуы таңқаларлық және Ресей үшін ауыр шығын болды. Сондай-ақ, кейбір сарапшылар Ресейдің электрондық қарсы шаралар жүйесінің қарсы жақ SAM-дарын кедергіге ұшыратып, басып тастай алмағанын, ал Ресейдің өзі жасаған зымыран жүйелеріне қарсы тиімді шаралар таба алмағанын атап өтті. "Мәскеу қорғанысы" басылымының мәліметінше, Грузия мәлімдеген сандардан гөрі алты ұшақ атып түсірілген (Грузия жоғары сандарды сақтайды), бірақ Ресей үш "Су-25" ұшағының достық оттан атып түсірілгенін мәлімдеді, сондай-ақ бұл соғыс кезінде Ресей Әуе күштері мен құрлықтағы күштерінің үйлестіруіндегі мәселені көрсетті.

Ресей-Украина соғысы

Бұл жүйе 2014 жылдың 17 шілдесінде Шығыс Украинада Малайзия әуе компаниясының Boeing 777 200ER рейсін 17 нөмірімен атып түсіру үшін қолданылған, нәтижесінде 298 адам қаза тапты. Дәлелдерге оқиға орнынан табылған зымыран сынықтары кірді, соның ішінде қирандыларға кіріп қалған жарылғыш бөліктері және зымыранның сериялық нөмірлері сақталған жарылмаған бөліктері. Ұшқыштар экипажының денелерінен де зымыран сынықтары табылды. 2014 жылдың 7 тамызында, Ресейшіл сепаратистер Енакиево қаласының жанында Украина әуе күштеріне тиесілі Микоян МиГ-29 ұшағын "Бук" типті жер-әуе зымыранымен атып түсірді. Ұшқыш парашютпен секіріп құтылуға үлкерді.

Таяу Шығыс

2018 жылдың 14 сәуірінде американдық, британдық және француздық күштер Сириядағы сегіз нысанға 105 әуеден жерге және крейсерлік зымырандардан шабуыл жасады. Ресей Қорғаныс министрлігі жауап ретінде ұшырылған 29 "Бук М2Е" зымыраны 24 зымыранды жойғанын мәлімдеді. Көптеген тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары сілтеме жасайтын SOHR мәліметінше, Сирияның әуе қорғанысы кем дегенде 65 зымыранды ұстап алып, атып түсірді. АҚШ Қорғаныс министрлігі ешқандай зымыран атып түсірілмегенін хабарлады. 2021 жылдың 19 шілдесінде Израиль әуе күштерінің төрт F-16 истребителі АҚШ бақылауындағы әл-Танф аймағы арқылы Сирияның әуе кеңістігіне кіріп, Алеппоның оңтүстік-шығысындағы аймаққа сегіз басқарылатын зымыран атқылады. Сириядағы тараптарды келісуге жеткізу жөніндегі Ресей орталығының басшысының орынбасары Вадим Кулит жеті зымыранның Сирия әуе қорғанысының ресейлік "Панцирь-С" және "Бук М2" жүйелерімен атып түсірілгенін айтты. "Бук М2E" қыркүйек айының басына дейін зымырандарды ұстауды жалғастырды.

2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі

Украинаның Кеңес дәуіріндегі "Бук" және "С-300" зымыран жүйелері орташа және ұзақ қашықтықта тиімділігін көрсетіп, ресейлік әуе шабуылдарын төменге түсіріп, оларды MANPADS және қысқа қашықтыққа ұшатын зымыран жүйелерінің қабылдауына жеткізді. Украина өз "Бук" зымыран жүйелерін "Sea Sparrow" зымырандарын пайдалануға бейімдеп жатыр. "Бук" зымыран жүйелері "ZALA Lancet" дрондарының нысанасы болды. Бұрынғыда Польшаның Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S. A. компаниясы экспорттық клиенттер үшін "Күб" зымыран шараларын "Sea Sparrow" зымырандарын іске қосуға бейімдеуді ұсынды, бұл НАТО стандартындағы зымырандарды кеңестік платформалармен интеграциялау мүмкіндігін көрсетті. "Бук" зымыраны 9М38 және "Sea Sparrow" екеуі де жартылай белсенді радиолокациялық басқару жүйесімен жабдықталған. Дегенмен, "Sea Sparrow" зымыранының қашықтығы 9М38 зымыранынан қысқа. АҚШ қорларында осы зымырандардың қосымша саны бар. "Sea Sparrow" зымыранының RIM 162 модификациясы әлі де өндірісте. Украиналық "Бук" батареясының командирі BBC тілшісіне жүйесі ресейліктер үшін "бірінші нысана" болғанымен, зымырандардан гөрі қосалқы бөлшектердің жетіспеушілігі көбірек маңызға ие екенін айтты, тіпті оның машинасы төрт емес, тек екі зымыранды тасымалдады.

9М38 және 9М38M1 зымырандары

9М38 бір сатылы X қанатты конструкцияны қолданады, оның сыртқы пішіні американдық "Тартар" және "Стандарт" зениттік-ракеталық кешендеріне ұқсас. Жобалау кезінде қатаң теңіздік өлшемдерінің шектеулері ескерілді, бұл ракетаны Кеңес теңіз күштері үшін M 22 зениттік-ракеталық жүйесіне бейімдеуге мүмкіндік берді. Әрбір ракетаның ұзындығы, салмағы бар және радарлық жақындық қозғалтқышымен іске қосылатын салыстырмалы түрде үлкен жарылғыш бөлігін тасымалдайды. Ракетаның алдыңғы бөлімінде жартылай активті бағыттағыш радар (9E50, 9Э50, 9Э50М1), автопилот жабдығы, қуат көзі және жарылғыш бөлік орналасқан. Бағыттау әдісі пропорционалды навигация деп таңдалды. Ракетаның кейбір элементтері "Куб" 3М9 кешенімен үйлесімді болды; мысалы, оның алдыңғы бөлігінің диаметрі артқы бөлігінен кіші болды. 9М38М1 жарылғыш бөлігінде 8000-ге жуық сынық элементтері бар, олардың әр төртіншісі көбелек пішіндес. 9М38 зениттік-ракетасы екі режимді қатты отынды ракеталық қозғалтқышты пайдаланады, оның толық жану уақыты шамамен 15 секундты құрайды; жану камерасы металлмен нығайтылған. Ұшу кезінде орталықтандырылған шашырауды азайту үшін жану камерасы ракетаның ортасына жақын орналасқан және ұзын газ түтігін қамтиды. 9М38 кемінде 10 жыл бойы тексерусіз дайын күйде болуға қабілетті. Ракета 9Я266 (9Я266) тасымалдау контейнерінде әскерге жеткізіледі.

9М317 зымыраны

9М317 зымыраны Ресейдің құрлықтық күштерінің әуе қорғанысы күштері (ПВО) үшін (Бук M1-2 қолданып), сондай-ақ Ресей теңіз флотының (Еж) кемеге орналасқан ПВО үшін бірнеше мақсатта қолданылатын зымыран ретінде әзірленді. Оның сыртқы пішіні Vympel R-37 әуеден-ауаға қарсы зымыранына ұқсас. Бірыңғай көп функциялы 9М317 (экспорттық белгісі 9М317E) құрлықтан да, теңізден де аэродинамикалық, баллистикалық, су үстіндегі және радиолокациялық контрасты бар нысаналарды жоюға қолданылады. Мысалдарға тактикалық баллистикалық зымырандар, стратегиялық крылаты зымырандар, кемеге қарсы зымырандар, тактикалық, стратегиялық және армиялық ұшақтар мен тікұшақтар жатады. Оны «Дolgoprudny» ғылыми-өндірістік зауыты (ДНПЗ) АҚ жобалаған. Мақсатты ұстаудың максималды жылдамдығы 3,49 Мах, ал үдеу күші 24G-қа дейін төзе алады. Ол алғаш рет құрлық әскерлерінің «Бук М1-2» және теңіз күштерінің «Штил-1» жүйелерімен қолданылды. 9М38М1-мен салыстырғанда, 9М317-нің жою аймағы үлкенірек – 45 км қашықтыққа, 25 км биіктікке және бүйірлік параметрге дейін, сондай-ақ нысаналарды жіктеу мүмкіндігі де жоғары. Сырттан 9М317, 9М38М1-ден кішірек қанатты профилімен ерекшеленеді. Ол пропорционалды навигация (PN) нысана алу әдісін қолдана отырып, инерциялық түзету басқару жүйесімен жартылай белсенді радарлық бағыттауды пайдаланады. Жартылай белсенді зымыранды бағыттаушы радар бас бөлігі (9E420, 9Э420), сондай-ақ 9M38M1 зымыраны үшін 9E50M1 (9E50 9M38) және «Куб» зымыраны үшін 1SB4 (1СБ4) MNII Agat (Жуковский) институтымен жобаланып, ММЗ зауытында (Иошкар-Ола) өндірілді. 9М317 зымыраны нысанаға жақындағанда белсенді бағыттауды қолданады.

9M317M және 9M317A зымырандары

Қазіргі уақытта 9М317М / 9М317МЕ және белсенді радарлық басқару (АРХ) зымырандары 9М317А / 9М317МАЕ сияқты бірнеше жаңартылған нұсқалары тапсырыс берілді. Бас дамытушы NIIP 2005 жылы Buk M1 2A "OKR Vskhod" (ағылшын тілінде "Sprout") аясында 9M317A зымыранының сынақтарын өткізгенін хабарлады. Зымыранның ұшу қашықтығы дейін, ең жоғары биіктігі шамамен 25 км (82 000 фут) және мақсаттың ең жоғары жылдамдығы шамамен 4 Мах құрайды. Зымыранның салмағы сәл өсіп, 720 кг (1587 фунт) жетті. "Бук М1 2А" үшін "Всход" дамыту бағдарламасы 2011 жылы аяқталды. Бұл зымыран горизонттан әрі қарайғы мақсаттарды жою мүмкіндігі арқасында "Бук М1 2А" жүйесінің өмірге жайлылығын және атыс тиімділігін арттыра алады. 2011 жылы Долгопрудный ғылыми-өндірістік кәсіпорны (НПП) бұрынғы зымырандар негізінде жасалған жаңа автономды мақсаттық зымыран жүйесі OKR Pensne (ағылшын тілінде "pince nez") бойынша алдын ала сынақтарды аяқтады.

Әскери нұсқаның жобалау ағашы

3S90/M 22 Uragan (SA N 7 "Gadfly") – 9M38/9M38M1 зымыранымен жабдықталған 9K37 Buk зымырандық кешенінің теңіздік нұсқасы. 3S90 Ezh (SA N 7B/SA N 12 "Grizzly") – 9M317 зымыранымен жабдықталған 9K37M1 2 әскери-теңіздік нұсқасы. 3S90 Shtil (SA N 7C "Gollum") – 9M317E зымыранымен жабдықталған 9K37M1 2 теңіздік экспорттық нұсқасы. 3S90E.1 "Shtil 1" (SA N 12 "Grizzly") – 9M317ME зымыранымен жабдықталған теңіздік экспорттық нұсқасы. 3S90M Smerch (SA N 12 "Grizzly") – 9M317M зымыранымен жабдықталған теңіздік нұсқасы.

Көшірмелері

Мамыр айында Минскіде өткен MILEX 2005 көрмесінде Беларусь 9K37 Buk-тің ерте модельдері үшін Buk MB деп аталған жеке цифрлық жаңарту жиынтығын ұсынды. 2013 жылдың 26 маусымында Бакудегі әскери шеруде Buk MB-нің экспорттық нұсқасы көрсетілді. Оған МЗКТ шассиіндегі жаңа 80К6М украиндық радары (ескі 9С18М1-дің орнына) және жаңа ресейлік 9М317 зымыраны (Buk M2 сияқты) кірді. Buk MB Әзірбайжанға сатылды. Ra'ad (Thunder) – Ta'er 2 зымыраларын қолданатын орта қашықтықтағы жер-әуе қорғаныс жүйесі. Оның құрылымы дөңгелекті Buk M2EK 9M317-ге өте ұқсас. Бұл жүйе 2012 жылғы әскери шеруде көрсетілді. Артем Луч Арсенал (Киев) конструкторлық бюросымен жобаланған М1 нұсқаларының советтік көшірмелері, Харьковтың ХАЗ және Днепрдің Южмаш зауыттарында жасалған, сондай-ақ Buk және S300P типтері арасындағы Днепр жер-әуе қорғаныс жүйесі жоспарланған.

HQ-16

Қытай Халық Республикасы әзірлеген орта қашықтықты, жартылай белсенді радарлық басқару жүйесі бар жер-әуе ракетасы – HQ 16. HQ 16 ракетасын жасау жұмысы 2005 жылы ресейлік Almaz Antey компаниясымен бірлесіп жүргізілді және ол ескі Buk M1 және Buk M2 жер-әуе ракеталық кешендерінің негізінде құрылған.

Бук-М3

9K317M "Buk M3" (9K37M3) – жаңа аппараттық базаға негізделген соңғы өндіріс үлгісі. Оның 36 нысана арнасы бар және озық электрондық компоненттермен жабдықталған. Техникалық сипаттамаларында нысананың ең жоғары жылдамдығы, биіктік және қашықтық диапазоны көрсетілген. Сынақтар 2015 жылы басталды, ал алғашқы жеткізілімдер 2016 жылға жоспарланған (2 дана 2016 жылы). Бір зымыранмен нысананы жою ықтималдығы: ұшақ – 0,95; тактикалық баллистикалық зымыран – 0,7; қанатты зымыран – 0,8. Бұл жүйе электрондық қарсы шараларға және маневр жасайтын нысаналарға қарсы тиімділігін арттырады. Олар ықшамдатылған, бұл TELAR-дың алты зымыранға дейін жүк көтеру қабілетін арттырады. Зымыранның жаңа күшті жарғыш фрагменттік оқ-дәрісі броняны оңай тесіп өтеді. Кешен жоғары жылдамдықты және әуе, жер және теңіз нысаналарына (мысалы, эсминецтерге) қарсы қолдануға арналған. Зымыранның жылдамдығы – , ал маневрлеу ауа рульдері және реактивтік рульдер арқылы жүзеге асырылады. Оқ ату аралығы кез келген бағытта бір секундты құрайды. Нысананы анықтау командалар арқылы немесе белсенді басқару, немесе олардың үйлесімі бойынша жүзеге асырылады. Жылулық радар кез келген ауа райында, кез келген уақытта кез келген нысананы анықтай алады. Ресейлік дереккөздер бұл жүйенің MGM 140 ATACMS-ты жоя алатынын мәлімдейді, бірақ бұл әзірге тәжірибеде сынақтан өтпеген. Радар, басқару және нысананы анықтау ±60° 9S36 диапазонында жұмыс істейді. 7–10 м биіктіктегі нысана 35 км қашықтықта, ал AGM 158A "JASSM" сияқты нысаналар 20 м биіктікте және 0,1 м-ден жоғары RCS 17–18 км қашықтықта анықталады. Радар 5 метр биіктіктегі нысаналарды көреді және тәжірибелік ату кезінде жүйе осы биіктікте ұшып бара жатқан кемеге қарсы зымырандарды жоюға қабілетті екенін көрсетті. Қазіргі кезде қолданыста бар. Зымыран белсенді басқаруды қолданады, жүйеде радио және жылулық басқару бар (кез келген ауа райы, күндіз/түнде), зымыран 1) команда бойынша басқаруды, 2) тек белсенді басқаруды, 3) аралас басқаруды қолданады. Зымыран бағытталған жарылыс қолданады, нысананың ең төменгі биіктігі 5 метр. 2018 жылдың сәуір айында "Рособоронэкспорт" экспортқа "Buk M3" "Viking" үлгісін ұсынуға ниеттенгенін хабарлады. Жүйені Антей 2500 кешенінің ұшыру құралдарымен интеграциялауға болады, бұл оның қашықтығын 65 км-ден 130 км-ге дейін арттырады. "Viking" автономды түрде де, басқа әуе қорғаныс жүйелерімен бірлесіп де жұмыс істей алады, нысананы анықтау үшін олардың радарлық деректерін пайдаланады және зымыранды тоқтату мен ұшыру арасында 20 секундтық үзіліс болады. Нысананы жою ықтималдығы 100%-ға жуық деп хабарланды. Бұл кешен тактикалық баллистикалық зымырандарға қарсы да тиімді екені хабарланды.

The 9K317M 'Buk M3' (9K37M3) is the latest production version, based on new hardware. It has 36 target channels and features advanced electronic components. Specifications include a maximum target speed of , an altitude range of and a distance range of Extensive trials began in 2015, with the first deliveries planned for 2016. (2 in 2016). The probability of hitting a target with one missile is: aircraft – 0.95; tactical ballistic missile – 0.7; cruise missile – 0.8. It offers increased efficiency against electronic countermeasures and manoeuvring targets. They are more compact, increasing the TELAR's carrying capacity to six missiles. The missile's new HE fragmentation warhead can more easily penetrate armor. The complex is highly mobile and designed against air, ground and sea targets (e. g. destroyers). The missile reaches a speed of , and manoeuvres by air rudders and reactive rudders. The interval between shots is one second in any direction. Targeting is by commands or active homing, or in combination. Thermal radar works on any target at any time in any weather. Russian sources claim the system can destroy the MGM 140 ATACMS, though this has never been actually attempted. Radar, guidance and target detection operates at a range of ±60° 9S36. A target at an altitude of 7–10 m can be detected at a distance of up to 35 km, targets like the AGM 158A "JASSM" at an altitude of 20 m, and RCS over 0.1 m at a distance of 17–18 km. The radar sees targets at an altitude of 5 meters and in practical shooting, the system demonstrated its ability to destroy anti ship missiles flying at that altitude. It is in active service. A missile uses active guidance, the system has radio and thermal guidance (any weather, day / night), the missile uses guidance 1) on commands, 2) only active homing, 3) mixed. The missile uses a directional explosion, Minimum target height 5 meters. In April 2018, Rosoboronexport announced that it would be promoting the Buk M3 "Viking" version for export. The system can be integrated with the launchers of the Antey 2500 complex, increasing its range from 65 to 130 km. The "Viking" is reported to be able to operate both autonomously and in cooperation with other air defence systems, using their radar data for targeting, and have a gap of 20 seconds between stopping and launching missiles. The probability of intercept is reported to be close to 100%. The complex is also reported to be effective against tactical ballistic missiles.

Бұрынғы операторлар

1996 жылы Финляндия Ресейден қарыз төлемі ретінде алған зымыран жүйелерін пайдалануға кірісті. Электрондық соғысқа осал болуына байланысты Финляндия бұл зымыран жүйесін NASAMS 2 жүйесімен алмастырды. Финляндия оны әлі де қолданады, көбінесе сақтауда. Соғыс уақытында қолдануға әлі де дайын және барлығы "толық жұмыс жағдайында". Мұрагер мемлекеттерге берілді.

Әлеуетті операторлар

Ресей Аргентина Әскери-әуе күштеріне "Бук М2Е" зениттік-ракеталық кешенін ұсынды.

Ұсынылған бағалар

1990 жылға дейін 9К37М1Е "Ганга" зымырандық жүйелері Варшава шартының қарулы күштеріне қабылдануы тиіс еді, бірақ Варшава шарты тарап кеткендіктен олар құрамына енбеді.

Видео

БУК және басқа әуе шабуылдан қорғаныс жүйелерінің бірлескен жұмысы, 9 минут.