Кіріспе

Гүл тозаңдары аймақтары – соңғы мұздық кезең мен голоценнің палеоклиматын гүл тозаңының сынамаларынан алынған деректерді пайдалана отырып, бөлуге арналған жүйе. Бұл реттілік геологтар, климатологтар, географтар және археологтар сияқты соңғы 15 000 жылдағы физикалық және мәдени ортаны зерттейтін көптеген ғалымдарға жаһандық хронологиялық құрылымды ұсынады.

Тарих

Жүйенің палинологиялық аспектілерін алғаш рет бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары швед палинологы Леннарт фон Пост жан-жақты зерттеді. Шөп шөгінділерінен алынған өсімдік тозаңдарын талдау арқылы фон Пост, әртүрлі өсімдік түрлерінің өзектің қабаттарында белгілі бір жолақтар түрінде кездесетінін байқады. Түрлердің әртүрлі болуы және бір түрдің мөлшерінің өзгеруі климаттың өзгеруіне байланысты. Фон Пост Блитт-Сернандер климаттық тізбегін растады, ол мыңдаған жылдар бойы жылы және суық кезеңдердің арасындағы ауытқуларды көрсетеді. Ол жергілікті торф тізбектерін варвелік мерзімдеумен үйлестіріп, Скандинавия үшін аймақтық климаттық хронологияны жасады. 1940 жылы Гарри Годвин фон Посттың әдістерін Британ аралдарынан алынған тозаң өзегіне қолдана бастады, нәтижесінде бүгінде қабылданған кеңейтілген еуропалық тізбек пайда болды. Бұл, негізінен, Блитт-Сернандерді кейінгі Плейстоценге дейін кеңейтіп, оның кейбір кезеңдерін жетілдірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл техника Америкаға тарады. Қазіргі таңда ғалымдар торф, мұз, көл және мұхит түбіндегі, сондай-ақ шөгінділердегі өзектік үлгілерді зерттеу үшін бірнеше әдістерді қолданып, бір ғана әдіспен мүмкін емес "жоғары ажыратымдылықтағы" мерзімдеуге қол жеткізуге тырысуда: радиокөміртекпен мерзімдеу, дендрохронология, бірқатар газдардың изотоптық арақатынастары, жәндіктер мен ұлулар туралы зерттеулер және тағы да басқалар. Олар өзгертілген Блитт-Сернандердің тиімділігіне күмән келтірсе де, оны одан әрі растап, кеңейте беруде.

Кезектілік кестесіне жазбалар

Қазіргі уақытта тоғыз негізгі тозаң аймағы, I–IX, 1954 жылы жарық көрген Дж. Иверсеннің еңбегіне негізделген. Бұл кестеде «биостратиграфиялық бөліністер» деп аталатын кезеңдер атауларымен сәйкес келеді, оларды Иверсен Дания үшін торф батпақтарының қабаттары негізінде анықтады. Олар торфтың климаттық және биологиялық аймақтарын көрсетеді. Басқа ғалымдар бұл атауларды әртүрлі мағынада қолданған, мысалы, 1974 жылғы Дж. Мангерудтың хронозоналары. Германия мен Швециядағы тізбек Даниядағыдан толыққанды сәйкес келмейді, бұл сол елдердегі ғалымдарды атауларды басқаша қолдануға немесе жаңа анықтамалар жасауға итермелейді. Сонымен қатар, атаулар мұздық, мұз аралық, стадиал, интерстадиал немесе құбылу кезеңдері үшін жиі алмастырылып қолданылады, бұл кейбір ғалымдарды жүйесіздікке наразы етеді. Төмендегі кестедегі жүйе шамамен б.з.д. 13 000 жылдан бастап қазіргі күнге дейінгі кезеңді қамтиды. Б.з.д. жылдары көрсетілген күндер негізінен калибрленбеген С14 күндері деп есептелуі керек, ал калибрленген кезде б.з.д. күндері әлдеқайда ертерек болады. Мысалы, Ежелгі Дриас кезеңінің 10 000 б.з.д. күні шамамен 12 000 BP калибрленбеген күніне сәйкес келеді. Калибрленгеннен кейін бұл 14 000 б.з.д. немесе 12 000 б.з.д. болады. Жедел, онлайн калибрлеу үшін CalPal қолданбасын пайдалануға болады. Кестедегі күндер ертерек кезеңдерге қатысты заманауи күндермен салыстырмалы түрде жақсы сәйкес келеді. Ірі айырмашылықтар Бореал кезеңінің соңында басталады. Әр кезеңнің уақытын анықтау туралы толық және заманауи мәліметтер әрбір кезеңге арналған мақалаларда келтірілген. Тізімделген археологиялық кезеңдер тек Солтүстік Еуропаға қатысты және шамамен солай. Мысалы, бүкіл әлемде қолданылатын немесе Солтүстік және Оңтүстік Еуропа арасында бірдей күндерге ие болатын бірыңғай хронозона, «бронза дәуірі» жоқ. Тізімделген геологиялық кезеңдер тек Британ аралдары үшін ғана анықталған. Ғалымдар Солтүстік Еуропа, Оңтүстік Еуропа және басқа да аймақтар үшін әртүрлі атауларды қолданады. Дегенмен, олар тізімделген мақалаларда өзара сәйкестендірілген. Мұздық кезеңдерден айырмашылығы, бұл тозаң аймақтары аздаған ерекшеліктермен бүкіл әлемде қолданылады. Мысалы, өзінде тозаңы жоқ Антарктиданың «Жас Дриас» кезеңін атауға болады. Бірақ кейбір ғалымдар мұндай қолданысқа қарсы.

Тізбелік кесте

+ Еуропалық тозаң аймақтары Аймағы Биостратиграфиялық бөлініс Мерзімі Басым өсімдік түрі Археологиялық кезеңдер Геологиялық кезең IX Суб-атлантикалық 500 б.ж.-дан қазіргі уақытқа дейін Шөптесіндердің және қарағай мен еменді орманның таралуы Темір дәуірінен бастап Фландриялық VIII Суб-бореальдық 3000–500 б.ж. Аралас еменді орман Қола дәуірі және Темір дәуірі Фландриялық VII Атлантикалық 5500–3000 б.ж. Аралас еменді орман Неолит және Қола дәуірі Фландриялық V және VI Бореальдық шамамен 7700–5500 б.ж. Қайың/қарағай орманы және аралас орманның өсуі Мезолит Фландриялық IV Пре-бореальдық шамамен 8300–7700 б.ж. Қайың орманы Жоғарғы палеолиттің соңы және ерте-орта мезолит Девенсия мұз басуы және Фландриялық III Жастарғы Дас шамамен 8800–8300 б.ж. Тундра Жоғарғы палеолиттің соңы Девенсия II Аллерёд тербелісі шамамен 9800–8800 б.ж. Тундра, Парк тундрасы және қайың орманы Жоғарғы палеолиттің соңы Девенсия Iс Ескі Дас шамамен 10 000–9800 б.ж. Тундра Жоғарғы палеолиттің соңы Девенсия Ib Бёллінг тербелісі шамамен 10 500–10 000 б.ж. Парк тундрасы Жоғарғы палеолиттің соңы Девенсия Ia Ең Ескі Дас шамамен 13 000–10 500 б.ж. Тундра Жоғарғы палеолиттің соңы Девенсиялық