Кіріспе

Румын саясаткері және бизнесмені Дэн Войкулеску (; 1946 жылдың 25 қыркүйегінде туған), сондай-ақ "Варанул" немесе "Феликс Войкулеску" деп те белгілі, – румын саясаткері және бизнесмені. Ол Румыниялық Гуманистік партияның (РГП) негізін қалаушы және бұрынғы президенті, кейін Консервативтік партия (КП) деп аталды. 2004 жылдан 2012 жылы отставкаға кеткенге дейін сенатор болды. Capital журналы 2009 жылдың қазан айында жариялаған "Румынияның ең бай 300 адамы" тізімі бойынша Дан Войкулескудың байлығы 1,5–1,6 миллиард евроға бағаланып, Румынияның ең бай адамдарының бірі болды. Дэн Войкулеску құрған Intact Media Group құрамына бірнеше ірі телеарна (оның ішінде Antena 1 және Antena 3), радиостанциялар, сондай-ақ танымал газеттер мен журналдар (әсіресе Jurnalul Naţional және Gazeta Sporturilor) кіреді. Capital компаниясының Top 300 тізімінде көрсетілгендей, теледидарды дамыту, GSP TV және ZU радиостанциясын іске қосу, сондай-ақ баспа басылымдарын күшейту 2008 жылы компанияның негізгі қызметтерінің бірі болды.

Ерте өмір

Войкулеску Бухарестте, қарапайым отбасында дүниеге келді, олар Бариера Вергулуи ауданында тұрды. Орта білімін алу үшін Эмиль Раковице атындағы лицейде оқыды. 1969 жылдан бастап Бухаресттегі Экономикалық зерттеулер академиясында (ASE) оқып, 1974 жылы бакалавр, ал 1977 жылы доктор ғылымын қорғады. 1991 жылы Гавайи штатының Гонолулу қаласында орналасқан, аккредиттелмеген Тынық мұхиты Батыс университетінен экономика ғылымдарының докторы ғылымын алып, ASE-де профессор болды. Алайда, ПК Еуропалық халық партиясына қосылмады. ПК, сол кезде PUR деп аталған, 2000 жылдан 2004 жылға дейін Социал-демократиялық партия (PSD) басқаратын үкіметті қолдады және 2004 жылғы парламенттік және президенттік сайлауларда PSD-мен коалиция құрды. ПК сондай-ақ, желтоқсан 2004 жылдан бастап премьер-министр Калин Попеску Тăричану басқарған үкіметтік коалицияның құрамында болды, бірақ 2006 жылы партия коалициядан шықты. Freedom House мәліметінше, Попеску Тăричану үкіметіне халықтың тек 2 пайызы қолдау көрсеткен шағын ПК партиясын енгізудің себебі Войкулеску отбасының Antenna 1 телеарнасының күштілігімен байланысты болды. Брэдфорд университетінің Румыния бойынша маманы Том Галлахер 2005 жылдың қаңтар айында ПК үкіметке кіргеннен кейін Войкулескудің "егер үкімет мемлекеттік активтерді күмәнді сату арқылы пайда тапқан мүдделерге қарсы тұратын заң қабылдауды шешсе, үлкен мәселе туындауы мүмкін" екенін мәлімдеді. ПК 2008 жылғы парламенттік сайлауда PSD-мен коалиция құрды, ал Войкулеску Бухарест округінен сенатор болып сайланды. Румыния Сенатының мүшесі ретінде Войкулеску Румыния президенті Траян Бэсескуге қарсы күресті, ол конституциялық шекарадан асып, билікті теріс пайдаланды деп мәлімдеді. 2007 жылдың наурызында ол Бэсескудің президент ретіндегі әрекеттерін тергеу үшін Парламент ішінде арнайы комиссия құрды және Бэсескудің қызметінде қалуы туралы ұлттық референдум өткізуге әкелген Парламенттегі заңнаманы демеушілік етті. Войкулеску бұрынғы Әділет министрі Моника Маковейге де қарсы болды. 2007 жылдың сәуірінде сенатор Дэн Войкулеску басқарған Парламенттік комиссия революциядан кейінгі Румынияда алғаш рет президентті қызметтен шеттетуге қол жеткізді. "Войкулеску комитеті" дайындаған есеп Румыния Парламентімен 322 дауыспен "жақтас" және 108 дауыспен "қарсы" қабылданды; Президент Траян Бэсеску қызметінен уақытша шеттетілді. Войкулеску Әділет министрі Моника Маковей ұсынған және Еуропалық комиссия қолдаған, депутаттар мен жоғары лауазымды шенеуніктердің мүліктік декларацияларын тексеру үшін арнайы агенттік құру туралы заң жобасына қарсы болды. Кейін ол халықаралық БАҚ "суытылған" деп сипаттаған нұсқаны қолдады. 2007 жылдың қыркүйегінде Дэн Войкулеску Румыния Парламентінде маңызды әлеуметтік заңдарды тоқтатуға наразылық білдіре отырып, сенаторлық қызметінен кетті. Бұл заңдар мемлекеттік үйлердің жалға алушыларының келісімшарттарын ұзарту, азық-түлікке ҚҚС-ты төмендету, зейнеткерлерге арналған қосымша қаражат, қайта инвестицияланған табысқа салық салуды болдырмау, төмен кірісті зейнеткерлерге көбірек ақша әкелу, негізгі азық-түлік бағасын төмендету немесе компанияларға табыстарын қайта инвестициялауға көмектесу мақсатын көздеді. 2008 жылдың қарашасында көпшілік жүйеде өткен алғашқы сайлауда Дэн Войкулеску Румыния Парламентіне оралды, Бухаресттегі 8-ші сайлау округінде 21 708 дауыс жинады, ал 2008 жылдың желтоқсанында ол 83 дауыспен және 2 қарсы дауыспен Румыния Сенатының вице-президенті болып сайланды.

Воикулеску заңы

Войкулеску коммунизм кезінде ұлттандырылған ғимараттарда тұратын жалдама тұрғындарға сол ғимараттарда қалуға мүмкіндік беретін, ал бұрынғы иелеріне тек қаржылық өтемақы төленетін заң жобасын ұсынды, қазір бұл заң оның атымен аталады. Ұзақ сонар заңнамалық және конституциялық күрестен кейін президент Бэсеску 2009 жылы оған қол қойды, оған қарсы болғанына қарамастан. Бірақ Эмиль Бок үкіметі оны іске қоспады, соның салдарынан жалдама тұрғындардың бірлестіктері үкіметке сот шараларын қолданды.

Құпия полицияның қатысуы

Ол бірнеше жыл бойы оны мойындамаса да, 2006 жылы Войкулеску Румынияның коммунистік дәуіріндегі ішкі барлау қызметі Securitate-пен ынтымақтасқандығын мойындады, бұл туралы ақпарат Румынияның Securitate мұрағаттарын зерттеу жөніндегі Ұлттық кеңесі (CNSAS) жариялағаннан кейін болды. Сол кезде Войкулеску Попеску Тăричану үкіметінде вице-премьер лауазымына тағайындалды, бірақ коммунистік құпия полициямен байланысы болғандықтан, ақырында бұл лауазымға орналасуына рұқсат берілмеді. CNSAS Войкулескудың "Felix" және "Mircea" аттарымен Securitate үшін хабаршы ретінде әрекет еткенін көрсетті. Кейіннен ол экономикалық тыңшылық үшін "екі-үш рет" қана ынтымақтасқандығын және коммунистік кезеңде "барлық румындар сияқты" Securitate-мен бірлескенін мәлімдеді. Бұл соңғы мәлімдеме журналист Кристиан Тюдор Попескудің сынына ұшырады, ол "Мырза Войкулеску Securitate-пен ешқандай қатысы болмаған және оған жұмыс істеуден бас тартқан миллиондаған румындардың бар екенін жақсы біледі" деп жазды. Алайда Войкулеску Securitate-нің ресми қызметкері (жазбаша келісімшарт бойынша) немесе офицері болғанын жоққа шығарды және CNSAS-тың осыған қатысты шешіміне шағымдануда. Егер сот үкімі апелляциялық шағымда өзгертілмесе, Сенаттан кететінін айтты. Ол өзіне қарсы алғашқы тұжырымдарды Басескуге жүктеді, ол Войкулескудің сөзінше, оны әлсірету мақсатында науқан ұйымдастырды. Том Галлахер 2004 жылғы мақаласында Дан Войкулескуның Румыниядағы 1989 жылғы коммунизмге қарсы төңкеріске дейін барлау қызметінде генерал шеніне ие болғаны болжанып жүргенін, бірақ қазірге дейін ештеңе дәлелденбегенін жазды. Ziua газеті егер Войкулеску "жасырын генерал" болса, бұл фактіні дәлелдеудің өте қиын екенін атап өтті; ресми құжаттар Войкулескудің резервтегі армияның кіші лейтенанты болғанын көрсетеді. 2006 жылдың шілдесінде Jurnalul Naţional газетінің иесі Камелия Войкулеску, редакторы Дорин Тюдоранның Securitate-мен бұрынғы байланысы үшін әкесі Дэн Войкулескуді сынаған редакторлық мақаладан кейін отставкаға кетуін сұрады. Алайда, сот заң бойынша бұл шешімді растамады. Іс қаралып жатыр. 2010 жылдың 5 наурызында Апелляциялық сот Дэн Войкулескудың коммунистік режим кезінде "Феликс" атты конспиративтік есіммен Securitate-мен ынтымақтасқандығын растады. Бұл шешімге Жоғарғы Сотқа шағым түсірілді, ол Апелляциялық соттың шешімін күшінде қалдырды.

Сыбайлас жемқорлық туралы тергеу

Румынияның Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы департаменті (DNA) 2007 жылдың 3 сәуірінде Войкулеску, оның қызы және бірнеше бизнес серіктестерін ұлттық лотерея арқылы алынған қаражатты жылыстату фактісі бойынша тергеп жатқанын мәлімдеді. Войкулеску барлық айыптауларды жоққа шығарып, тергеудің саяси себептермен жүргізілгенін және транзакциялардың заңды болғанын мәлімдеді. Войкулеску басқа да сыбайлас жемқорлық оқиғаларына қатысты айыптауларға да ұшырады, соның ішінде оның меншігіндегі Grivco компаниясы мемлекеттік бақылаудағы Rovinari кешенінен электр энергиясын сатып алып, оны тағы бір мемлекеттік компания – Electrica-ға үлкен пайдамен қайта сатқан деген күдік бар. Өкілі арқылы Войкулеску 2004 жылдың желтоқсанында келісімшартқа қол қойылған кезде Grivco-ның әкімшісі емес, тек акционері болғандықтан, осы мәселе бойынша пікір білдіруден бас тартты. Румыния Сенатының вице-президенті Дан Войкулеску Ұлттық салық әкімшілігі агенттігі (ANAF) жүргізген тексеруден өтті, нәтижесінде ANAF сенатор Дан Войкулескуға қатысты айыптаулардың негізсіз екені анықталды. 2013 жылдың 26 қыркүйегінде Дан Войкулеску кінәлі деп танылып, 5 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның саяси байланыстарын пайдаланып, Азық-түлік зерттеу институтын Grivco компаниясына – оның үлесі бар компанияға сатуға ықпал еткені дәлелденді. Сот процесі Дан Войкулеску бірнеше рет Румыния Парламентінен отставкаға кеткендіктен бірнеше жылға кейінге шегерілді. 2014 жылдың 8 тамызында Дан Войкулеску ақша жылыстау қылмысы үшін кінәлі деп танылып, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Мемлекеттік шығындарды өтеу үшін ақша, жер учаскесі және үй тәркіленді. 2017 жылдың 10 шілдесінде ол түрмеден босатылды.

Сын

Президент Басеску Воикулескуді өзінің медиа-тобын саяси күрес үшін пайдаланатын "медиа-магнат" деп айыптады. Ол сондай-ақ Воикулескуді БАҚ арқылы ел саясатын бақылауға тырысып жатыр деп айыптады. 2007 жылдың мамырында Басеску: "Олигархтарды бизнес-қоғаммен шатастыруға болмайды. Олар – үкімет тарапынан берілген мүмкіндіктер арқасында қалтасы толған, зор байлыққа ие болып, қазір саясаткерлерге бұйрық беретін, олигархтардың қаржылық қолдауына сүйенген және Воикулеску, [Ромпетрол иесі Дину] Патричу сияқты белгілі бір бизнесмендердің құлықтарына айналған адамдар" деді. Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының 2009 жылғы президенттік сайлау туралы баяндамасында Воикулеску отбасына тиесілі Jurnalul Naţional газеті мен Antena 1 телеарнасының қазіргі президент Басескуға қарсы бағытталғаны анықталды. Соңғы жылдары Воикулеску интернет арқылы өзінің бейнесін жаңартпақ болды. Ол жеке блог ашып, өзінің көңілді жағын көрсетті, тіпті өзінің медиа-империясымен байланысы жоқ онлайн журналдарға сатирикалық мақалалар жаза бастады.