Шарнокит – ортопироксен қортуы бар гранит түрі. Жоғары қысым мен температурада пайда болады, гранулит фациясында кездеседі. Геологиялық құрамы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортопироксинді қамтитын гранит түрі – Шарноккит (/tʃ/ɑr/n/ə/k/aɪ/t/). Бұл жоғары температура және қысым жағдайында пайда болған, ортопироксинді, кварцты және фельдшпатты құрамындағы тау жынысы. Көбінесе гранулиттік фациестердегі метаморфтық аймақтарда кездеседі, және қатаң мағынада Шарноккиттер тобының бір түрі болып саналады.
Type of granite containing orthopyroxene
Charnockite ('/tʃ//ɑr//n//ə//k//aɪ//t/) is any orthopyroxene bearing quartz feldspar rock formed at high temperature and pressure, commonly found in granulite facies’ metamorphic regions, sensu stricto as an endmember of the charnockite series.
Шарноккит сериясы
Шарноккит тобы немесе сериясы – гранофельдердің ең көп тараған түрі. Гранофельдер – салыстырмалы түрде жоғары температура мен қысымда қалыптасатын, жапырақты емес сияқты тау жыныстарының бірі. Мұндай жағдай тек Жер қыртысының терең қабаттарында, ірі масштабты тектоникалық күштердің әсерінен ғана туындайды, сондықтан гранофельдер – контактілік емес, аймақтық метаморфизмнің нәтижесі. Ол көбінесе гранит тобына жататын жыныстардан, немесе кейде толыққанды қайта құрылған саз және тақталы тастардан пайда болады. Бұл жыныс Үндістан, Шри-Ланка, Мадагаскар және Африкада кеңінен таралған және маңызды. Оны 1893 жылы геолог Т. Х. Холланд осы тау жынысынан жасалған, Үндістанның Калькутта қаласындағы Сент-Джон шіркеуіндегі Джоб Чарноктың қабір тасының құрметіне атады.
The charnockite suite or series is a particularly widespread form of granofels. Granofels are one of the few non foliated rocks to form under relatively high temperatures and pressures. This combination is generated only deep in the crust by tectonic forces that operate on a grand scale, so granofels is a product of regional, rather than contact, metamorphism. It is formed mostly from the granite clan of rocks, or occasionally from thoroughly reconstituted clays and shales. It is of wide distribution and great importance in India, Sri Lanka, Madagascar and Africa. It was named by geologist T. H. Holland in 1893 after the tombstone of Job Charnock, in St John's Church in Kolkata, India, which is made of this rock.
Құрамы
Чарноккит сериясына көптеген түрлі жыныстар кіреді, олардың кейбіреулері фелсикалық және кварц пен микроклинге бай, ал кейбіреулері мафикалық және пироксен мен оливинге толы, сондай-ақ минералогиялық құрамы бойынша нориттерге, кварц нориттеріне және диориттерге сәйкес келетін аралық түрлері де бар. Топтың көптеген мүшелерінде кездесетін ерекшелік – күшті плеохроизмді, қызғылт немесе жасыл түсті ортопироксеннің (бұрын гиперстен деп аталған ферроан энстатит) болуы. Топтағы сілтілі фельдспаттар көбінесе альбит және ортоклаз немесе микроклин араласқан пертиттер түрінде кездеседі, ал плагиоклаздар көбінесе антипертиттер болып табылады, сонымен қатар аралық мезопертиттер де ұшырасады. Чарноккит сериясының тау жыныстарын атау үшін ортопироксенді қалыпты магмалық номенклатураға қосу арқылы атауға болады (мысалы, ортопироксенді гранит), бірақ норит, манжерит, эндербит, жотунит, фарсунд, опдалит және шарноккит (қатаң мағынада) сияқты арнайы атаулар кеңінен қолданылады; габбро, монзонит, тоналит, монзодиорит, монзогранит, гранодиорит және граниттерге баламалы атаулар бар. Бұл жергілікті атауларды стандартты магмалық номенклатурамен алмастырады, алдынан «чарнокиттік» деген сөз қойылады. Осылайша, «чарнокит» «чарнокиттік гранит» болады, ал дәстүрлі атаулары «манжерит» және «эндербит» болған тау жыныстары тиісінше «чарнокиттік монзонит» және «чарнокиттік тоналит» болады.
The charnockite series includes rocks of many different types, some being felsic and rich in quartz and microcline, others mafic and full of pyroxene and olivine, while there are also intermediate varieties corresponding mineralogically to norites, quartz norites and diorites. A special feature, recurring in many members of the group, is the presence of a strongly pleochroic, reddish or green orthopyroxene (ferroan enstatite formerly known as hypersthene). The alkali feldspars in the group are generally perthites, with intergrowths of albite and orthoclase or microcline, while the plagioclases are generally antiperthites and intermediate mesoperthites occur too. Rocks of the charnockite series may be named by adding orthopyroxene to the normal igneous nomenclature (e. g. orthopyroxene granite), but specific names are in widespread use such as norite, mangerite, enderbite, jotunite, farsundite, opdalite and charnockite (in the strict sense); equivalents of gabbro, monzonite, tonalite, monzodiorite, monzogranite, granodiorite and granite. is unambiguous, replacing local names with standard igneous nomenclature prefixed by 'charnockitic'. Thus, 'charnockite' becomes 'charnockitic granite' and rocks with the traditional names 'mangerite' and 'enderbite' become 'charnockitic monzonite' and 'charnockitic tonalite' respectively.
Геология
Бір кезде барлық шарноккиттер магмалық деп есептелген, бірақ қазір олардың көпшілігі метаморфты екені анықталды, себебі жоғары температура мен қысымға қарамастан, бастапқы протолит толығымен балқымаған. Дегенмен, ерекше магмалық белгілері бар кейбір ортопироксенді граниттер де шарноккит анықтамасына сәйкес келеді. Бұл тау жыныстарының көптеген минералдары шиллерленген, себебі олардың құрамында белгілі бір кристаллографиялық жазықтықтарға немесе өстерге параллель орналасқан ұсақ жапырақ немесе таяқша тәрізді инклюзиялар бар. Осы инклюзиялардың бетінен жарық шағылысы минералдарға ерекше көрініс береді, мысалы, кварц көгілдір және опалесцентті, фельдшпар ай сәулесі сияқты сүтті жылтырлыққа ие, гиперстен қола түсті металдық жылтырлыққа ие. Көбінесе, осы тау жыныстарының түрлері тығыз байланыста кездеседі, бірінің жолақтары екіншісімен кезектеседі немесе оны кесіп өтетін тамырлар түзеді, ал бір фация пайда болса, екіншілері де әдетте табылады. Осылайша, «шарноккит» термині бұл жағдайда жеке тау жыныстың есімі емес, тау жыныстарының жиынтығын білдіреді. Бұл жиынтық бірдей ата-аналық магманың дифференциациялануы арқылы байланысты. Бұл тау жыныстарының дала жағдайында жиі кездесетін жолақты құрылымы көбінесе пластикалық деформацияға байланысты емес, көп жағдайда бастапқы болып табылады және сіркелі кристалдану кезіндегі магма ағынының нәтижесінде, әртүрлі химиялық және минералогиялық құрамға ие жолақтарға массаның дифференциациялануы немесе бөлінуі арқылы пайда болады. Әрине, кейіннен қатты тау жынысына әсер ететін жер сілкіністері және бастапқы жапырақтың бойымен немесе оған перпендикуляр бағытта дикелердің енгізілуі де болды.
All charnockites were once thought to be igneous, but it is now recognized that many are metamorphic, because, despite the high temperatures and pressures, the original protolith never actually melted. However, some orthopyroxene bearing granites with distinct igneous features exist, and these rocks also fall within the definition of charnockite. Many of the minerals of these rocks are schillerized, as they contain minute platy or rod shaped inclusions, disposed parallel to certain crystallographic planes or axes. The reflection of light from the surfaces of these inclusions gives the minerals often a peculiar appearance, e. g. the quartz is blue and opalescent, the feldspar has a milky shimmer like moonshine, the hypersthene has a bronzy metalloidal gleam. Very often the different rock types occur in close association as one set forms bands alternating with another set, or veins traversing it, and where one facies appears the others also usually are found. The term charnockite in this sense is consequently not the name of a rock, but of an assemblage of rock types. The assemblage is connected by origin, the differentiation of the same parent magma. The banded structure which these rocks commonly present in the field is only in a small measure due to plastic deformation, but is to a large extent original, and has been produced by flow in a viscous crystallizing intrusive magma, together with differentiation or segregation of the mass into bands of different chemical and mineralogical composition. There have also been, of course, earth movements acting on the solid rock at a later time and injection of dikes both parallel to and across the primary foliation.
Тарату
Шарноккиттер оңтүстік жарты шарда кеңінен таралған. Олар, немесе оларға өте ұқсас тау жыныстары Норвегияда, Францияда, Швецияда, Германияда, Шотландияда және Солтүстік Америкада да кездеседі, бірақ бұл елдерде олар көбінесе пироксин гранулиттері, пироксин гнейстері, анортозиттер немесе басқаша аталады. Олар әдетте протерозой дәуіріне жатады. Үндістанда олар Нилгири жоталарын, Шеварой жоталарын, Билигириранг жоталарын және Батыс Гаттардың бір бөлігін құрайды, оңтүстікке қарай Каньякумариге дейін созылып, Шри-Ланкада қайтадан табылады. Бразилияда "жасыл убатуба" деп аталатын коммерциялық сорт кездеседі.
The charnockites are widely distributed in the southern hemisphere. They, or rocks very similar to them, also occur in Norway, France, Sweden, Germany, Scotland and North America, though in these countries they have been mostly described as pyroxene granulites, pyroxene gneisses, anorthosites, or other names. They are typically of Proterozoic age. In India they form the Nilgiri Hills, the Shevaroys, the Biligirirangan Hills and part of the Western Ghats, extending southward to Kanyakumari and reappearing in Sri Lanka. A commercial variety called green ubatuba is found in Brazil.
Жасы
Нилгири, Шеварой, Мадрас (Ченнай) аймақтарында гранулитті фациесті метаморфизм 2,5 Га (миллиард жыл бұрын) дауырланған, ал Оңтүстік Үндістан гранулитті аймағының оңтүстік бөлігінде гранитикалық гнейстерді шарнокитке айналдырған гранулитті фациестік оқиға 550 млн жыл бұрын дауырланған. Олар, көбінесе магмалық гнейстер (немесе ортогонейстер) болғанымен, олармен бірге мынадай жыныстар да кездеседі: мәрмәр, скаполит тастары, корунд тастары, бұл жыныстар, әдетте, шөгінді текті болуы мүмкін.
While the granulite facies metamorphism is dated as 2.5 Ga (billion years ago) in Nilgiris, Shevaroys, Madras (Chennai) regions, the granulite facies event transforming the granitic gneisses into charnockite in the southern part of the South Indian granulite terrain is dated as 550 Ma (million years ago). Although they are certainly for the most part igneous gneisses (or orthogneisses), rocks occur along with them, such as marbles, scapolite limestones, and corundum rocks, which were probably of sedimentary origin.