Кіріспе
Суданның ежелгі Нубия астанасы – Керма ежелгі қаласы кем дегенде 5500 жыл бұрын қазіргі Судан аумағында орналасқан Керма мәдениетінің астанасы болды. Керма – ежелгі Нубияның ең ірі археологиялық орындарының бірі. Онда ондаған жылдар бойы жүргізілген қазба жұмыстары мен зерттеулер нәтижесінде мыңдаған қабірлер мен бейіттер, сондай-ақ Батыс/Төменгі Деффуфаны қоршап тұрған қаланың тұрғын аудандары табылды. Қазіргі Керма орнына алғаш рет мезолит дәуірінде, шамамен б.з.д. 8350 жылы көшпенділер қоныстанған. Б.з.д. 5550 және 5150 жылдар аралығында бұл жер көбінесе тасталып кеткен, мүмкін, осы кезеңде Ніл өзенінің суы азайғандықтан. Екінші үзіліс б.з.д. 4050 және 3450 жылдар аралығында болды, бұл Ақ Нілдің су ағынының азайғандығынан туындаған болуы мүмкін. Шамамен б.з.д. 3000 жылы ауыл шаруашылығы дамыды және Керма айналасында мәдени дәстүр қалыптасты. Керма кейіннен Батыс Деффуфа деп аталатын үлкен саздан жасалған ғибадатхананың төңірегіне салынған ірі қалалық орталыққа айналды. Астана және патшалардың жерленген орны ретінде Керма осы қоғамдағы күрделі әлеуметтік құрылымды жарыққа шығарады.
Kerma was the capital city of the Kerma culture, which was located in present day Sudan at least 5,500 years ago. Kerma is one of the largest archaeological sites in ancient Nubia. It has produced decades of extensive excavations and research, including thousands of graves and tombs and the residential quarters of the main city surrounding the Western/Lower Deffufa. The locale that is now Kerma was first settled by hunter gatherers around 8350 BC, during the Mesolithic. Between 5550 BC and 5150 BC, the site was mostly abandoned, possibly due to decreased Nile flow during this time interval. A second hiatus in occupation occurred between 4050 BC and 3450 BC, likely as a result of minimal flow from the White Nile. Around 3000 BC, agriculture developed and a cultural tradition began around Kerma. Kerma later developed into a large urban center that was built around a large adobe temple known as the Western Deffufa. As a capital city and location of royal burials, Kerma sheds light on the complex social structure present in this society.
Есеп айырысу кезеңдері
Кермаға дейінгі кезең (б.з.д. 3500–2500) С тобы мәдениетінің кезеңі жоқ
Ерте Керма (б.з.д. 2500–2050) С тобы кезеңі Ia–Ib
Орта Керма (б.з.д. 2050–1750) С тобы кезеңі Ib–IIa
Классикалық Керма (б.з.д. 1750–1580) С тобы кезеңі IIb–III
Соңғы Керма (б.з.д. 1580–1500) С тобы кезеңі IIb–III
Кейінгі Керма – «Жаңа патшалық» (б.з.д. 1500–1100?) «Жаңа патшалық»
Early Kerma (c. 2500–2050 BC) C Group Phase Ia–Ib
Middle Kerma (c. 2050–1750 BC) C Group Phase Ib–IIa
Classic Kerma (c. 1750–1580 BC) C Group Phase IIb–III
Final Kerma (c. 1580–1500 BC) C Group Phase IIb–III
Late Kerma – 'New Kingdom' (c. 1500–1100? BC) 'New Kingdom'
Керма және оның артефакттері
Б.з.д. 1700 жылға қарай Кермада кемінде 10 000 адам тұрды. Ежелгі Мысырдан тақырып және құрамы жағынан өзгешеленетін Керма артефактілері көк фаянспен көптеп жасалғандығымен, сонымен қатар Керма халқы Мысырдан тәуелсіз түрде оны өңдеу технологияларын дамытқандығымен, сондай-ақ жылтыратылған кварцит және сәулеттік инкрустациялармен жұмыс істегендігімен сипатталады.
Керма зираты мен патша қабірлері
Кермада 30 000-нан астам қабір бар зират орналасқан. Зираттың жалпы бейнесі әлеуметтік жіктелуді көрсететін, кішірек қабірлермен ораңдалған ірі қабірлерден тұрады. Қазандықтың оңтүстік шекарасында төрт дөңгелек қабір бар. Бұл қаладағы соңғы патшалардың қабірлері деп саналады, олардың кейбіреулерінде Хорус сияқты египет құдайларын бейнелейтін өрнектер мен суреттер кездеседі. Жалпы, египеттің ықпалы көптеген жерлеулерде байқалады, әсіресе керамика және қабірлік заттар сияқты материалдық мәліметтерде. Мысалы, Керма жерлеулерінде Аварис қаласынан табылған Тель-эль-Яхудие керамикасы сияқты Екінші аралық кезеңнің египет керамикасы табылды. Сонымен қатар, скарабей мөрлері мен амулеттер көптеп кездеседі, бұл ежелгі Египетпен кең ауқымды сауда-саттық және мәдени идеялар алмасуын көрсетеді. Бұл аймақтағы алғашқы қазбалардың бірі ретінде, Керма және Рейснердің аймақтың археологиясына қосқан үлесі маңызды. Рейснердің 1913-1916 жылдарғы Гарвард-Бостон экспедициясының жұмысына негізделген Керма мәдениетінің негізгі мерзімдемесі жасалды, бұл аймақтағы барлық басқа да жаңалықтарға негіз болды. Рейснердің мұқият қазба әдістері, есептері және басқа да жарияланымдары оның нәтижелерін кейіннен қайта қарауға мүмкіндік берді. Төменгі/Батыс Деффуфа (үлкен қабір құрылысы) өзенге жақын жерде (19°36'2"N, 30°24'37"E) табылды, ал Жоғарғы/Шығыс Деффуфа өзеннен бірнеше шақырым қашықтықтағы зиратта (19°36'15"N, 30°26'41"E) орналасқан. Көптеген қабірлерде денелер жартылай иілген күйде, бүйірлерімен жатқан. Рейснер архитектуралық техникалар және Төменгі/Батыс Деффуфаның негізінің өлшемдері (52,3 м × 26,7 м, немесе 150 × 100 египеттік құлашы) арқылы ежелгі египеттік мәдениетпен көптеген байланыстарды анықтады. Ол бұл мәліметтерді ежелгі египеттік жерлеу салты туралы біліміне сүйене отырып түсіндірді, және табылған қабірлік заттардың көпшілігі египеттік болғандықтан, басқаша ойлауға себеп болған жоқ. Джордж А. Рейснер бұл археологиялық жаңалықтарды Нил бойындағы ежелгі өмір туралы түсінігімен байланыстырып, Керманың ежелгі египеттіктердің серік қаласы болғанын болжады. Бірақ тек 20 ғасырдың соңында Шарль Бонне және Женева университетінің қазбалары бұл дұрыс емес екенін растады. Олардың орнына, ғасырлар бойы үшінші шатқақтың көп бөлігін басқарған үлкен тәуелсіз қалалық кешенді ашты.
XX ғасырдың аяғынан қазіргі уақытқа дейін
Рейснердің қазбаларынан кейін ондаған жылдар өткен соң, Бонеттің бұл жерді Мысырдың қарастырылатын қаласы емес екенін дәлелдеуі қабылданды. "Боннет пен оның әріптестерінің қажырлы және ұқыпты жұмысы көптеген үйлердің, шеберханалардың және сарайлардың негіздерін ашты, бұл Керманың б.з.д. 2000 жылға дейін ірі қалалық орталық болғанын, болжам бойынша, Куш патшаларының астанасы және бейіт орны болғанын көрсетті". 1977 жылдан 2003 жылға дейін Бонет және халықаралық ғалымдар тобы Кермада қазба жұмыстарын жүргізді. Бонеттің швейцариялық тобы Кермадағы келесі типтегі нысандарды қазып шығарды: ежелгі қала, ханзадалардың қабірі, ғибадатхана, тұрғын/әкімшілік ғимараттар, Напаталық ғимараттар, Напаталық қыш құмырашысының шеберханасы, Мероиттік зираттар, бекіністер және неолиттік астық шұңқырлары мен үйлер. Көптеген ерекше жаңалықтардың ішінде, Бонет Керманың басты қаласында қола құю шеберханасын тапты. "Бұл шеберхана діни орталықтың қабырғаларында салынды. Шеберханада бірнеше пештер болды және шеберлердің техникасы өте күрделі болған сияқты. Мұндай жаңалық Мысыр мен Суданнан осы қалдықтарды түсіндіруге көмектесетіндей табылған жоқ". 2003 жылы Чарльз Бонет және оның археологиялық тобы Керманың жанында Мысырдың жиырма бесінші династиясының перғауындарының қара гранит мүсіндерін тапты. Мүсіндер Керма мұражайында қойылған.
In 2003, black granite statues of pharaohs of the Twenty fifth Dynasty of Egypt were discovered near Kerma by Charles Bonnet and his archaeological team. The statues are displayed on site in the Kerma Museum.