Кіріспе

Сенегал тарихы көбінесе бірнеше кезеңге бөлінеді: тарихқа дейінгі заман, отарлауға дейінгі кезең, отаршылдық және қазіргі заман.

Палеолит дәуірі

Адам өмірінің ең ерте дәлелі оңтүстік-шығыстағы Фалеме аңғарында табылды. Төменгі палеолитке қатысты адамның болғаны 1938 жылы Теодор Монод Кап-Верт түбегіндегі Фанн төбесінде тапқан қол балталары және оңтүстік-шығыстағы кеспеағаштар сияқты ашеулдік мәдениетіне тән тас құралдарының табылуымен куәландырылады. Сонымен қатар, Орта палеолитке тән Леваллуа техникасымен өңделген тастар да кездесті. Моустериялық индустрия негізінен Кап-Верт түбегінде, сондай-ақ Сенегал және Фалеме өзендерінің төменгі және орта ағысындағы сыпырғыштар арқылы ұсынылған. Кейбір заттар аңшылықпен байланысты, мысалы, М’Бур қаласының жанындағы Тиэмассаста табылғандары. Бұл орынға қатысты пікірлер қарама-қайшы: біреулер оны Жоғарғы палеолитке жатқызады, ал екіншілері Неолит деп санайды.

Алғашқы тұрғындары

Бұл аймақта жазба дереккөздер мен монументальді қирандардың болмауына байланысты, қазіргі дәуірдің алғашқы ғасырларының тарихы негізінен археологиялық қазбаларға, ерте араб географтары мен саяхатшыларының жазбаларына және ауызша дәстүрден алынған мәліметтерге сүйенуі керек. Бұл мәліметтерді қоса қарастырғанда, Сенегалға алғашқы қоныстану солтүстік және шығыс бағыттарынан бірнеше көші-қон толқындары арқылы жүргені анықталады, соңғысы – бүгінде аймаққа басымдық жасайтын волофтар, фулани және серер тайпалары. Ауызша дәстүрлерде Сенегалдың солтүстігіндегі көптеген жерлердің алғашқы тұрғындары манде халқы болғаны айтылады, алайда археологиялық дәлелдері шектеулі. Африка тарихын зерттеуші Дональд Р. Райт Гамбия және Касаманс аймандарының жер-су аттары "алғашқы тұрғындардың бірнеше туысқан топтардың бірімен тығыз байланысты болғанын" көрсетеді. Бұл топтар – байнүк, касанга және беафада. Оларға Сенегал өзені аңғарынан бірінші мыңжылдықта оңтүстікке қарай көшіп келген серер тайпалары және одан кейін шығыстан келген манде тілдес халықтар қосылды. Дегенмен, ол қазіргі этникалық анықтамаларды жүздеген немесе мыңдаған жылдар бұрын өмір сүрген адамдарға қолдануға тырысудың ең жақсы жағдайда болжамды, ал ең нашар жағдайда зиянды болуы мүмкін екенін ескертеді.

Патшалықтар мен империялар

Сахельдің ортағасырлық тарихы қоныстардың ірі мемлекеттік құрылымдарға бірігуімен сипатталады – Гана империясы, Мали империясы және Сонгхай империясы. Бұл ірі империялардың негізгі аумақтары қазіргі Мали Республикасы шегінде орналасқан, сондықтан қазіргі Сенегал шеткерлеу позициясында болды. Бұл империялардың ең ертесі – Гана империясы, оны бірінші мыңжылдықта сонинкелер құрған болуы мүмкін. Оның анимистік халқы Сахара арқылы ауыл шаруашылығы және саудамен айналысып, өмір сүрді, оның ішінде алтын, тұз және мата саудасы да болды. Оның ықпалы баяу Сенегал және Нигер өзендері арасындағы аймақтарға тарады. Гананың вассалы ретінде, одан аз аумақты Текрр патшалығы да қатар өмір сүрді. Гана және Текрр Ислам дінін қабылдамас бұрын ұйымдасқан халықтар еді. Текррдің аумағы қазіргі Фута Тороға жақын. Оның 9 ғасырда болғанын араб қолжазбалары куәландырады. Мемлекет құрылуына шығыстан келген фуландардың Сенегал аңғарына қоныстануы себеп болуы мүмкін. Джон Доннели Фейдж Такрурдың Сахарадан келген берберлер мен «негр халқының» өзара әрекеттесуінен пайда болғанын айтады, олар «негізінен серер» болған, бірақ оның патшалары 1000 жылдан кейін сонинкелер (солтүстік манде) болуы мүмкін. Араб жазбаларынан алынған атау тукулер этносымен байланысты болуы мүмкін. Арабтармен сауда кеңінен дамыған. Патшалық жүн, мыс және інжу-маржан импорттаса, алтын мен құлдарды экспорттады. Шындығында, араб мұсылмандарының джихадтары арқылы құрылған алып империяның өсуі экономикалық және саяси мәселелерсіз болған жоқ және құл саудасының дамуына әкелді. Сахара арқылы жүрген құл саудасы Солтүстік және Сахара Африкасын құл еңбегімен қамтамасыз етті. Текрр халқы 1040 жылға дейін Ислам дінін қабылдаған алғашқылардың бірі болды. 13 және 14 ғасырларда Мали империясы және Жолоф империясы сияқты екі ірі саяси бірлестік құрылып, өркендеді. Жолоф империясы гүлденген кезеңінде Мали империясының вассалы болды. Мандинкалардың шапқыншылығынан бастау алған Мали империясы Сенегалдың шығысын, содан кейін қазіргі аумақтың барлығын қамтыды. 14 ғасырда Ваалоның серерлерінен шыққан Волоф басшысы Ндиадиан Ндиае (Ндиае – вольф және серер тайпаларында кездесетін тегі) оны құрды. Жолоф Сенегал өзенінің оңтүстігіндегі кішігірім биліктерге (Ваало, Кайор, Баол, Сине – Салум) үстемдік етіп, Сенегабияны біріктірді және оған діни және әлеуметтік бірлік сыйлады: 1550 жылы құлаған «Ұлы Жолоф». Жолоф империясы мемлекеттердің ерікті конфедерациясы ретінде құрылды; «империя» сөзінің мағынасына қарамастан, ол әскери жаулап алу арқылы құрылған империя емес еді. Ол өзінің атын Син патшасы Маисса Валиден алған. Ндиадиан және Маисса Валидің жырларында Маисса Вали осы империяның құрылуында маңызды рөл атқарғаны айқын көрінеді. Ол Ндиадиан Ндиаены тағайындап, басқа мемлекеттерді осы конфедерацияға қосылуға шақырды, олар да қосылды, ал Ндиадиан басқарған «империя» Жолоф қаласында орналасты. Сондықтан ғалымдар бұл империяның әскери жаулап алу арқылы құрылған империяға қарағанда ерікті конфедерацияға көбірек ұқсас деп санайды. Еуропалықтардың келуі Жолофтың ықпалындағы кішігірім патшалықтардың тәуелсіздігіне әкелді. Жаңа теңіз жолдарының арқасында Сахара арқылы жүргізілетін саудаға тәуелділік азайды, олар Жаңа әлеммен сауда жасауға көбірек бейімделді. Бұл патшалықтардың құлдырауы ішкі бәсекелестікпен, содан кейін Еуропалықтардың келуімен түсіндіріледі, олар Африка жастарын Жаңа әлемге жаппай көшіруді ұйымдастырды. Газиздер, соғыстар, эпидемиялар және ашаршылықтар халықты қинады, сонымен қатар Атлантикалық құл саудасы қару-жарақ пен өндіріс тауарларына айырбастау үшін жүрді. Ислам дінінің ықпалымен бұл патшалықтар өзгерді және марабтар үлкен рөл атқарды. Казамансада баинунк, манджак және диола жағалау аймағында тұрды, ал ішкі аймақты 13 ғасырда Каабу деген атпен біріктірген мандинголар басқарды. 15 ғасырда бір тайпаның патшасы Кассас осы аймаққа өзінің атын берді: Касса Манса (Кассас патшасы). Француздық интервенцияға дейін Касаманса ішкі бәсекелестікпен әлсіреген әртүрлі бірлестік болды.

Сауда орындары мен адам саудасының дәуірі

Бірнеше көне дереккөздерге сәйкес, оның ішінде Фердинанд Буйсонның 1887 жылғы "Педагогика және бастапқы білім туралы сөздігі" бойынша, Сенегалдағы алғашқы француз қонысы 14 ғасырда Диппе теңізшілерімен байланысты. Норман теңізшілеріне құрмет көрсеткен бұл аргумент, аймақта француздықтардың алғашқы болуы туралы идеяға да сенім ұялатады, бірақ оны кейінгі зерттеулер растамайды. 15 ғасырдың ортасында бірнеше еуропалық елдер Батыс Африка жағалауына жетіп, португалдар, голландтар, ағылшындар және француздар кезекпен немесе бірдей уақытта иеленді. Еуропалықтар алдымен жағалауға, өзендердің сағасындағы аралдарға, содан кейін өзен бойымен сәл ішкі жаққа орналасты. Олар сауда посттарын ашып, "саудамен" айналысты – бұл термин "Ескі тәртіп" кезінде кез келген тауар саудасын (бидай, бұрыш, піл сүйегі) білдіреді, міндетті түрде құл саудасын ғана емес. Дегенмен, 18 ғасырдың соңында "намыссыз сауда" деп аталған бұл құл саудасы, басымдық құқығы бар қуатты компаниялар бақылаған жаңа экономикалық жүйенің өзегінде болды.

Португалдық теңізшілер

Генрих Теңізшінің ынталандыруымен және Үндістанға жол іздеумен, алтын мен құлдарды естен шығармай, португалдық саяхатшылар Африка жағалауын зерттеді және одан да оңтүстікке қарай батыл жол тартты. 1444 жылы Диниш Диаш Сенегал өзенінің сағасынан аттанып, Африканың ең батыс нүктесіне жетті, ол жерді жасыл шөптеріне байланысты Кабо-Верде, яғни Жасыл мүйіс деп атады. Ол сондай-ақ, жергілікті тұрғындары Берзегуиш деп атаған, бірақ ол Пальма аралы деп атаған Горе аралына да жетті. Португалдықтар бұл жерге тұрақты қоныстанбады, бірақ оны қону үшін пайдаланып, аймақта сауда жасады. Олар 1481 жылы онда ғибадатхана салды. Португалдық сауда посттары Кайордағы Тангегетте құрылды, олар оны Фреско Рио (кейінірек Руфиск) деп атады, себебі оның бастаулары Баол Салиде (кейіннен теңіз жағалауындағы Сали қаласы) жаңарып тұрды, ал ол Портудал деп немесе Син Корольдігіндегі Жоал деп аталды. Олар төменгі Казамансаны да кезіп, 1645 жылы Зигуинчорды негіздеді. Осы кәсіптік кеңеюге христиан дінінің таралуы да ілесіп келді.

Голландияның Батыс Үндістан компаниясы

1581 жылы Ақталу туралы акт қабылданғаннан кейін Біріккен провинциялар Испания корольінің билігін мойындамады. Олар өсулерін теңіз саудасына негіздеп, Азия, Америка және Оңтүстік Африкадағы отарлық империяларын кеңейтті. Батыс Африкада қазіргі Сенегал, Гамбия, Гана және Анголаның кейбір аймақтарында сауда посттары ашылды. 1621 жылы құрылған Голландияның Батыс Үндістан компаниясы 1627 жылы Горе аралын сатып алды. Компания екі бекініс салды, олар бүгінде қираған: 1628 жылы Нассау шығанағының жағасында және 1639 жылы Нассаудағы төбеде, сондай-ақ материктегі сауда посттарына арналған тауар қоймаларын. Африка сипаттамасында (1668) голландиялық гуманист Ольферт Даппер отандастары берген Goe ree Goede Reede, яғни «жақсы бекет» деген атаудың этимологиясын келтіреді. Бұл атау Голландияның Зеландия провинциясындағы аралдың (бір бөлігінің) аты болып табылады. Голландиялықтар аралды шамамен жарты ғасыр бойы басып алып, балауыз, янтарь, алтын, азу тісімен сауда жасады және құл саудасына қатысты, бірақ жағалаудағы шетелдік сауда посттарынан алшақтап жүрді. Голландиялықтар бірнеше рет ығыстырылды: 1629 жылы португалдықтар, 1645 және 1659 жылдары француздықтар, ал 1663 жылы ағылшындар.

Ағылшын-француз бәсекелестік аясында

XVII ғасырда сауда және құл саудасы күшейді. Сенегалда француздар мен британдықтар негізінен екі мәселе бойынша бәсекелесті: Горе аралы және Сент-Луис. 1763 жылғы 10 ақпандағы Париж шартымен Жеті жылдық соғыс аяқталды және үш жылдық келіссөздерден кейін Франция, Ұлыбритания және Испания келісімге келді. Ұлыбритания Горе аралын Францияға қайтарды. Содан кейін Ұлыбритания Франциядан, көптеген басқа аумақтармен бірге, "Сенегал өзенін, Сент-Луис, Подор және Галам бекіністері мен сауда посттарын, сондай-ақ аталған Сенегал өзенінің барлық құқықтары мен тәуелділіктерін" алды. Людовик XIII және әсіресе Людовик XIV тұсында кейбір француздық кеме жүргізу компанияларына кеңінен артықшылықтар берілді, бірақ олар көптеген қиындықтарға тап болды. 1626 жылы Ришелье Сенегал және Гамбиядағы операцияларға жауапты Диппе және Руан саудагерлерінің бірлестігі – Норман компаниясын құрды. Ол 1658 жылы таратылды, ал оның активтерін Кабо-Вер және Сенегал компаниясы сатып алды, кейіннен 1664 жылы Кольбердің француздық Вест-Индия компаниясын құруынан кейін ол экспроприацияланды. Сенегал компаниясы Кольбердің 1673 жылғы құрылымы болды. Ол Сенегалдағы француз колониализмінің маңызды құралына айналды, бірақ қарызға батып, 1681 жылы таратылды және 1694 жылға дейін болған басқа компаниямен алмастырылды, сол күні Сенегалдың Корольдік компаниясы құрылды. Оның директоры Андре Брю Кайор Дамелі Лат Сукабе Фаллдан тұтқынға алынып, 1701 жылы құны төленген соң босатылды. 1709 жылы Сенегалдың үшінші компаниясы құрылды және 1718 жылға дейін жұмыс істеді. 1698 жылы Африкамен сауда монополиясы Ұлыбританияның Корольдік Африка компаниясына берілді. Людовик XIV теңіз соғысының бас қолбасшысы, адмирал Жан II д’Эстрее 1677 жылғы 1 қарашада Горені басып алды. Арал 1693 жылғы 4 ақпанда британдықтар басып алды, төрт айдан кейін француздар оны қайта басып алды. 1698 жылы Сенегал компаниясының директоры Андре Брю бекіністерді қалпына келтірді. Бірақ 1758 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде британдықтар Горені қайтадан басып алды. Алайда, 1763 жылғы Париж шартымен соғыс аяқталғанда, Сенегал британдықтарға берілсе де, Горе аралы Францияға қайтарылды. Сент-Луистің қолайлы орналасуы британдықтардың назарын аударды, олар оны үш рет басып алды: алғаш рет 1693 жылы бірнеше айға, екінші рет Жеті жылдық соғыс кезінде 1758 жылдан бастап, 1779 жылы Арман Луи де Гонто француздарға қайтарып бергенге дейін және соңғы рет 1809 жылдан 1816 жылға дейін Наполеон соғыстары кезінде. 1763 жылғы Париж шартынан кейін британдықтар Гамбия колониясын Сенегалмен біріктіріп, Сенегамбияны құрды. Британдықтар ағылшын-француз соғысы кезінде Горені қайта басып алды, бірақ британдықтардың Горені иеленуі қысқа болды. 1783 жылы Версаль шарты Сенегалды Францияға қайтарды, ал Сенегамбия енді болды. Француз коронінен сағыз акациясы монополиясын тоғыз компания кезекпен алды. Олардың жетісі банкротқа ұшырады. Олардың арасында Compagnie d’Afrique және Compagnie du Sénégal болды. Соңғысы – 1793 жылы құлаған Compagnie de la Gomme. 1785 жылы губернатор болып тағайындалған Шевальер Буффлерс екі жыл бойы колонияны жақсартуға жұмыстанды, сонымен қатар сигнерлермен арабика және алтынды контрабандалық жолмен тасыды. 1789 жылы Сент-Луис тұрғындары "Шағымдар тізімі" деп аталатын құжатты жазды. Сол жылы француздар Галамдағы (Гаджаага) және Галам Корольдігінің Сент-Джозеф бекінісінен қуылды.

Сауда экономикасы

Еуропалықтар кейде Батыс Африкада көбірек алтын табуға үміттенгендіктен көңілі қалды, бірақ Америкада, әсіресе Кариб бассейнінде, Бразилияда және АҚШ-тың оңтүстігінде плантациялар дамыған кезде, арзан еңбекке үлкен қажеттілік туындады, соның салдарынан бұл аймаққа көбірек назар аударылды. Папалық, кейде құлдыққа қарсы болғанымен, 17 ғасырдың соңына дейін оны ашық түрде айыптамады; шын мәнінде, шіркеудің өзі отарлық жүйеге мүдделі болды. "Қара терілі" адамдар саудасы – дәстүрлі түрде жеңілгендерді құлдыққа түсіретін жауынгерлер үшін маңызды мәселе болды. Кейбір адамдар құл саудасына маманданған, мысалы, Батыс Африкадағы Дюла тайпасы. Мемлекеттер мен патшалықтар, сондай-ақ үшбұрышты саудада зор байлыққа ие болған жеке саудагерлер бәсекелестікке түсті (бірақ кейбір тасымалдар нақты қаржылық апатқа әкелді). Аймақтағы саяси-әскери тұрақсыздық құл саудасымен одан әрі ушықты. 1685 жылы қабылданған "Қара кодекс" Америка колонияларындағы құл саудасын реттеді. Сенегалда Горе, Сент-Луи, Руфиск, Портудал және Жоалда сауда посттары құрылды, ал Сенегал өзенінің жоғарғы аңғары, оның ішінде Галам корольдігіндегі Форт-Сент-Джозеф, 18-шы ғасырда француз саудасының қозғалтқышы болды. Параллельдік түрде Сент-Луи мен Гореде аралас нәсілді қоғам дамыды. 1794 жылы Ұлттық конвент құлдықты жойды, бірақ 1802 жылы Бонапарт оны қайта орнатты. Британ империясы 1833 жылы құлдықты жойды; Францияда ол, Виктор Шолхердің басшылығымен, 1848 жылы Екінші Республикада толығымен жойылды.

Колонияның әлсіреуі

1815 жылы Вена конгресі құлдықты айыптады. Бірақ бұл африкалықтардың экономикалық жағдайына көп әсер етпеді. Губернатор Шмалцтың кеткеннен кейін (ол "Медуза" кемесінің апаттанғаннан кейін қызметке кірген еді), Роджер Барон ерекше жержаңғақты, "жер фисташкасын" дамытуға ынталанды, оның монокультурасы Сенегалдың ауыр экономикалық артта қалуына байланысты ұзаққа созылды. Баронның талпынысына қарамастан, компания сәтсіз аяқталды. Казаманс аймағының отарлануы да жалғасты. 1836 жылы Франция сатып алған Карабоне аралы 1849 және 1857 жылдар аралығында Нант кәсіпкері Эммануэль Бертран Боканде тарапынан түбегейлі өзгертілді.

Қазіргі заманғы отаршылдық

Түрлі еуропалық державалар – Португалия, Нидерланды және Англия – 15-шы ғасырдан бастап осы аймақта сауда үшін бәсекелесті, ал 1677 жылы Франция қазіргі Дакардың жанындағы атақты Горе аралына ие болды. 1758 жылы француз қонысы жеті жылдық соғыстың бір бөлігі ретінде британдық экспедициямен басып алынды, бірақ кейіннен Францияға қайтарылды. Тек 1850 жылдары француздар, губернатор Луи Файдербе басшылығымен, Сенегал құрлығындағы ықпалын кеңейте бастады, бұл жергілікті патшалықтардың есебінен болды. Сент-Луи, Дакар, Горе және Руфиск төрт коммунасы француз басқаруындағы Батыс Африкадағы ең көне отарлық қалалар болып табылды. 1848 жылы Францияның Екінші Республикасы олардың тұрғындарына толық француз азаматтығының құқықтарын берді. Бұл қалаларда туғандар техникалық түрде француз азаматтарының барлық құқықтарын пайдалана алғанымен, маңызды заңдық және әлеуметтік кедергілер осы құқықтарды толыққанды пайдалануға кедергі келтірді, әсіресе билік органдары толыққанды африкалықтар деп санайтындар үшін. Бұл қалалардың африкалық халқының көпшілігі "оригинарилер" деп аталды: коммунада туған, бірақ африкалық және/немесе ислам құқығына сүйену құқығын сақтап қалған африкалықтар ("жеке мәртебе" деп аталатын). Төрт коммунадан шыққан, жоғары білім алуға мүмкіндігі бар және заңдық қорғаныстан бас тартуға дайын болған аздаған африкалықтар "Эволюэ" ("Дамыған") деп танылып, номиналды түрде толық француз азаматтығына ие болды, соның ішінде дауыс беру құқығына да. Осы заңдық негіздемеге қарамастан, "Эволюэлер" Африкада да, Францияда да айтарлықтай кемсітушілікке ұшырады. 1848 жылдың 27 сәуірінде, Франциядағы ақпан революциясынан кейін, Парижде төрт коммунаға алғаш рет Франция Парламентіне депутат сайлауға мүмкіндік беретін заң қабылданды. 1852 жылдың 2 сәуірінде Наполеон III Сенегал үшін парламенттік орынды жойды. Францияның Екінші Империясы құлағаннан кейін төрт коммунаға қайтадан парламентте орын берілді, ол 1871 жылдың 1 ақпанында заңмен бекітілді. 1875 жылдың 30 желтоқсанында бұл орын қайтадан жойылды, бірақ ол 1879 жылдың 8 сәуірінде қалпына келтіріліп, бірнеше жылға ғана сақталды. 1940 жылы үшінші республика құлағанға дейін Сахарадан оңтүстік Африканың кез келген жеріндегі еуропалық заң шығарушы органдарындағы жалғыз парламенттік өкілдік осы орынға тиесілі болды. Тек 1916 жылы ғана "оригинарилерге" заңдық қорғауды сақтай отырып, толық дауыс беру құқығы берілді. Блез Диань, бұл өзгерістің басты жақтаушысы, 1914 жылы Франция Ұлттық Ассамблеясына сайланған алғашқы африкалық депутат болды. Сол кезден бастап 1960 жылы тәуелсіздікке дейін төрт коммунаның депутаттары әрқашан африкалықтардан құралды және отаршылдықтан арылу күресінің алдыңғы қатарында болды.

Тәуелсіздік

1959 жылдың қаңтарында Сенегал мен Француз Суданы бірігіп, Мали Федерациясын құрды, ол 1960 жылдың 20 маусымында толық тәуелсіздік алды. Франциямен билік беру туралы келісім 1960 жылдың 4 сәуірінде қол қойылды. Ішкі саяси қиындықтарға байланысты Федерация 1960 жылдың 20 тамызында тарады. Сенегал мен Судан (кейін Мали Республикасы деп аталды) тәуелсіздік жариялады. Халықаралық деңгейде танымал ақын, саясаткер және мемлекет қайраткері Леопольд Сенгор 1960 жылдың тамызында Сенегалдың тұңғыш президенті болып сайланды. 1960-жылдар мен 1970-жылдардың басында Португалия Гвинеясынан келген португал әскері Сенегал шекарасын үнемі бұзып келді. Оған жауап ретінде Сенегал 1963, 1965, 1969 (португал артиллериясының оқ жаудыруына байланысты), 1971 және соңында 1972 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне жүгінді. Мали Федерациясы тарағаннан кейін президент Сенгор мен премьер-министр Мамаду Диа парламенттік жүйе бойынша бірлесіп үкім етті. 1962 жылдың желтоқсанында олардың арасындағы саяси бәсекелестік премьер-министр Дианың төңкеріс жасау әрекетіне әкелді. Төңкеріс қан төгілмей тоқтатылып, Диа тұтқындалды және түрмеге қамалды. Сенегал президенттік билікті күшейтетін жаңа конституцияны қабылдады. Сенгор 1960-жылдардағы көптеген африкалық көшбасшыларға қарағанда оппозицияға көбірек төзімділік танытты. Дегенмен, саяси белсенділік біршама уақытқа шектелді. Сенгордың партиясы – Сенегалдық прогрессивті одақ (қазіргі Сенегалдың социалистік партиясы) 1965 жылдан 1975 жылға дейін заңды түрде жұмыс істеуге рұқсат етілген жалғыз партия болды. 1975 жылы Сенгор екі оппозициялық партияның құрылуына рұқсат берді, олар 1976 жылы қызметін бастады – марксистік партия (Африкалық тәуелсіздік партиясы) және либералдық партия (Сенегал демократиялық партиясы). 1980 жылы президент Сенгор саясаттан шығып, 1981 жылы билікті өзі таңдаған жаңа басшысы, премьер-министр Абду Диуфқа тапсырды.

1980 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Сенегал Гамбиямен 1982 жылдың 1 ақпанында Сенегамбияның номиналды конфедерациясын құрды. Алайда, екі елдің көздеген интеграциясы жүзеге аспады және одақ 1989 жылы таратылды. Бейбіт келіссөздерге қарамастан, Касаманс аймағындағы оңтүстік сепаратистік тобы 1982 жылдан бері үкімет күштерімен үнемі қақтығысқа түсіп келеді. Сенегалдың халықаралық бейбіт сақтау операцияларына қатысуының ұзақ тарихы бар. Абду Диуф 1981 жылдан 2000 жылға дейін президент болды. Диуф төрт мәрте президенттік лауазымды атқарды. 2000 жылғы президенттік сайлауда ол оппозиция жетекшісі Абдулай Уэйдке еркін және әділ сайлауда жеңілді. Сенегал биліктің екінші рет бейбіт түрде ауысуын және саяси партиядан саяси партияға алғашқы ауысуын бастан өткізді. 2004 жылдың 30 желтоқсанында президент Абдулай Уэйд Касаманс аймағындағы Касаманс Демократиялық Күштері Қозғалысының (MFDC) екі сепаратистік фракциясымен бейбіт келісімге қол қоятынын жариялады. Бұл Батыс Африкадағы ең ұзаққа созылған азаматтық қақтығысты аяқтауға тиіс. 2006 жылдың соңында бейбіт келісім күшінде болғандай көрінді, өйткені екі фракция да және Сенегал әскері келісімді сақтағандай болды. Бейбітшілікке үмітпен, көрші Гвинея-Бисаудан қашқындар өз үйлеріне қайта бастады. Алайда, 2007 жылдың басында қашқындар қайтадан қашуға мәжбүр болды, себебі Сенегал әскерлерінің пайда болуы сепаратистер мен үкімет арасындағы зорлық-зомбылықтың жаңадан басталуына қатысты қорқынышты ояды. Абдулай Уэйд 2012 жылғы сайлауда Маки Саллға жеңілгенін мойындады. 2019 жылдың ақпанында президент Маки Салл қайта сайланды және екінші мерзімге ие болды. Президенттік мерзім жеті жылдан бес жылға дейін қысқартылды. 2024 жылдың наурызында оппозициялық кандидат Бассиру Диомае Фай биліктегі коалицияның кандидатын жеңіп, Сенегал тарихындағы ең жас президент атанды.