Ботсвана тарихының даму жолы

Кіріспе

Ботсвананың тарихи дамуы

Батсвана – Ботсвананың барлық азаматтарын білдіретін термин, елдің басты этникалық тобын (Оңтүстік Африкада Цвана деп аталады) көрсетеді. Еуропалықтармен байланыс орнағанға дейін батсваналар тайпалық билік астында мал өсіруші және егіншілікпен айналысқан.

Ерте тарих

Қазіргі Ботсванада пайда болған алғашқы гоминидтер 186 000 жыл бұрын, аймақтағы ерте гоминидтер ашеулдық құралдарды қолданған кезде келген деп есептеледі. Тас дәуіріндегі Оңтүстік Африканы зерттеу шектеулі болды. Бұл аймақты мекендеген ең алғашқы қазіргі заманғы адамдар Сан халқы болды. Ауыл шаруашылығы мен керамика аймаққа алғаш рет шамамен 2300 жыл бұрын енгізілді, ал жануарларды үйрету шамамен 2000–2200 жыл бұрын басталды. Алғашқы егістердің арасында перл жусаны, саусақ жусаны, сорго, бамбара жаңғағы, бұршақ және бақша дақылдары болды. Ең алғашқы мал шаруашылығында қой, ешкі және ірі қара мал болды, олардың барлығы осы кезеңде аймаққа әкелінді. Бұл тәжірибелерді Шығыс Африкадан келген халықтар алып келді. Олардың ұрпақтары Сан халқымен араласқаннан кейін Хое халқына айналды. Кгалагади халқы қазіргі Ботсванаға қоныстанған банту халықтарының алғашқысы болды, олар біздің заманымыздың 200 жылында келді. Алғашқы Цвана халқы (бірлік Моцвана, көпшесі Батсвана) біздің заманымыздың 400 жылында келген деп есептеледі. Бұл банту халықтары аймаққа темір және мыс құрал-саймандарды әкеліп, тұрақты су жолдары бойында қоныстанды. Уақыт өте келе, Цвана халқы өздерін жеке тайпаларға ұйымдастырды, оларды морафе (көпшесі merafe) деп атады, әрқайсысын kgosi (көпшесі dikgosi) деп аталатын басшы басқарды. Бұл жүйе аймақтағы басқаларға қарағанда иерархиялық үкімет құрды. Мал шаруашылығы осы аймақтағы қоғамның маңызды бөлігіне айналды, ал мал иелігі адамның мәртебесін көрсететін белгі болды. Цвана халқының ертедегі тарихы көбінесе белгісіз болып қалады, себебі археологиялық деректердің аз бөлігі ғана қалды. Таукоме халқы қазіргі Ботсванаға 7 ғасырда келді, ал олардың шыны мұныздарының болуы Үнді мұхиты саудасымен ерте байланысын көрсетеді. Х ғасырда Үнді мұхиты саудасына қол жеткізу кеңейді. Тоуцве халқы 11-ші және 12-ші ғасырларда ірі қара мал иелігі арқылы байып, қазіргі Ботсвананың басым халқына айналды. Осы кезеңде спекулярит кенін өндіру кеңінен таралды. Қазіргі Ботсвананың көршілері 11 және 12 ғасырларда Мапунгубве патшалығын құрған және бүкіл аймаққа ықпал еткен Леопард Копье халқы болды. Олардың ықпалы 13 ғасырда азайып, олардың орнын Ұлы Зимбабве иеленді, өйткені алтын саудасы аймақтың экономикасының қозғаушы күшіне айналды. Ұлы Зимбабве құлағаннан кейін 15 ғасырда бірнеше басқа мемлекеттер пайда болды. Каланга халықтары құрған Бутуа патшалығы қазіргі Ботсвана – Зимбабве шекарасында құрылды. Ботсвана арқылы Цвана халқының көші-қоны келесі ғасырларда оңтүстіктегі жергілікті және отарлаушы халықтардың ығыстыруынан туды. 15 және 16 ғасырларда Каланга және сото-цвана халықтарының қазіргі Ботсванаға үлкен көшіп-қонуы болды. 1600 жылға қарай Цвана халқы қазіргі Ботсвананың барлық жерінде өмір сүрді. Цвана тайпалары аймақтың негізгі байлығы – ірі қара малдың оңай тасымалдануына байланысты бір-бірінен бөлініп, дербес құрыла алды. Алғашқы Цвана мемлекетін Нгвакеце халқы 18-ші ғасырдың ортасында құрды. Кейінгі онжылдықтарда Квин, Нгавато және Тавана халықтары мемлекеттер құрды.

The first hominins to appear in present day Botswana are estimated to have arrived over 186,000 years ago, when Acheulean tools were used by early hominins in the region. Study of southern Africa in the Stone Age has been limited. The earliest modern humans to inhabit the area were the San people. Agriculture and ceramics were first introduced to the region approximately 2,300 years ago, and domestication of animals first took place approximately 2,000–2,200 years ago. Among the earliest crops were pearl millet, finger millet, sorghum, Bambara groundnuts, cowpeas, and cucurbits. The earliest livestock included sheep, goats, and cattle, all of which were introduced to the region during this period. These practices were brought by peoples from East Africa migrating to the region. Their descendants, intermarrying with the San people, became the Khoe people. The Kgalagadi people were the first of the Bantu peoples to settle in present day Botswana, arriving c. 200 CE. The first Tswana people (singular Motswana, plural Batswana) are estimated to have arrived c. 400 CE. These Bantu peoples brought iron and copper tools to the region and settled along permanent waterways. Over time, the Tswana people organised themselves into separate tribes, called a morafe (plural merafe), each led by a chief called a kgosi (plural dikgosi). This system produced a more hierarchical government relative to others in the region. Cattle became a central part of society in the region, and ownership of cattle denoted one's status. The early history of the Tswana people remains largely unknown because little archaeological evidence has been left. The Taukome people arrived in present day Botswana by the 7th century, and their possession of glass beads indicates early connection to Indian Ocean trade. Access to the Indian Ocean trade expanded in the region during the 10th century. The Toutswe people became the predominant group in present day Botswana during the 11th and 12th centuries as they became wealthier through ownership of cattle. Specularite mining became widespread during this period. Neighbouring present day Botswana during the 11th and 12th centuries were the people of Leopard's Kopje, who formed the Kingdom of Mapungubwe and projected influence throughout the region. Their influence declined by the 13th century, and they were replaced as the regional power by Great Zimbabwe as the gold trade became a driving factor in the region's economy. After the fall of Great Zimbabwe in the 15th century, several other states developed. The Kingdom of Butua, formed by the Kalanga peoples, was established on the present day Botswana–Zimbabwe border. Migration of Tswana peoples through present day Botswana occurred over the following centuries as they were displaced by native and colonial populations in the south. Large migrations of Kalanga and Sotho–Tswana peoples into present day Botswana occurred during the 15th and 16th centuries. The Tswana people had a presence throughout present day Botswana by 1600. Different Tswana tribes were able to separate and form independently from one another as the region's primary asset, cattle, is easily transported. The first Tswana state was formed by the Ngwaketse people in the mid 18th century. Subsequent states were formed by the Kwena people, the Ngwato people, and the Tawana people over the following decades.

19 ғасыр

Дифакан – Оңтүстік Африкада 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында болған қақтығыстар, көші-қон және қоныс аудару кезеңі. Бұл Цвана тайпаларының кеңірек таралуына және қазіргі Ботсвана аумағындағы беделінің артуына себеп болды. Олар негізінен қазіргі Ботсвананың шығыс бөлігін құрайтын қатты далаға қоныстанды. Квена және Нгвакетсе халықтары Трансваальден құмды далаға көшіп келді. Еуропалық миссионерлер алғаш рет 1816 жылы Лондондық миссионерлік қоғам арқылы қазіргі Ботсванаға келді. Олар және басқа миссионерлік ұйымдар дикогосилерді христиан дініне өткізу және миссионерлік мектептер салу үшін жұмыс істеді. 1830 жылдары британ саудагерлері келіп, дикогосилермен сауда жасады. Квена халқының дикогоси Сечеле I жаңа сауда жолдарын пайдаланып, тайпасы үшін британ саудасын бақылауға алды. Мерафе 1840 жылдары әрқайсысы түрлі өлшемдегі бірнеше қалалар мен ауылдар құрғанда өз ұлттық мемлекеттерін қайта құрды. Басқару кготла негізінде жүргізілді, ол – дикогоси немесе аймақтық басшының барлық ер азаматтардың мәселелерін тыңдап, шешім қабылдауға дейін кеңесетін жиын. Қазіргі Ботсванаға алғаш қоныстанған Кгатла халқы – Мманаана халқы, 19-шы ғасырдың басында Оңтүстік Африкадан көшіп, Мошупа мен Тамагаға қоныс тепті. 19-шы ғасырдағы Цвана халқы Оңтүстік Африкада сирек кездесетін несие, қызмет көрсету шарты және байлардың жұмыс күшінің орнына кедейлерге мал қарызға беру жүйесі – мафиса сияқты бірнеше экономикалық идеяларды қолданды. Сонымен қатар, 19-шы ғасырдың ортасында жеке меншік туралы түсінік қалыптасты, және ерлі-әйелдердің екеуі де жерге ие болу құқығына ие болды. Әдетте, ерлер мал өсірсе, әйелдер егін шаруашылығымен айналысты. Сорго 19-шы ғасырда аймақта ең көп өсірілетін дақыл болды. Жер жеткілікті болғанымен, құрғақшылықтар егін шаруашылығының тұрақтылығын нашарлатты. Жақын жердегі еуропалық қоныс аударушылардың келуі Цвана тайпаларына әлемдік экономикаға енуге мүмкіндік берді. Сечеле I 1853 жылы аймақтық қақтығыстарды тоқтату үшін британдық протекторат сұрады, бірақ одан бас тартты. 1860 жылдары аймақтан көші-қон көбейді, себебі Батсвана еркектері Оңтүстік Африканың кен орындарында жұмыс істеуге кетті. 1868 жылы Тати алтын кен орындарының табылуы Оңтүстік Африканың алғашқы еуропалық алтын асығушылығын тудырды. 1870 жылдары барлық маңызды дикогосилер христиан дінін қабылдады. Онжылдықтың соңында Нгвато халқының дикогоси Хама III Квена халқынан британ саудасын тартып алды.

The Difaqane, a period of conflict, migration, and displacement in southern Africa, took place during the late 18th and early 19th centuries. This caused the Tswana tribes to more thoroughly spread and establish a stronger presence throughout the territory of present Day Botswana. They settled primarily in the hardveld that makes up the eastern region of present day Botswana. The Kwena and Ngwaketse peoples migrated from Transvaal to the sandveld. European missionaries first arrived in present day Botswana in 1816 through the London Missionary Society. This and other missionary groups worked to convert the dikgosi to Christianity and to build missionary schools. British traders arrived in the 1830s and engaged in transactions with the dikgosi. Kgosi Sechele I of the Kwena people took advantage of the new trading routes, securing control of British trade for his tribe. The merafe reestablished their nation states in the 1840s as each established several towns and villages of varying sizes. Governance was based around the kgotla, a deliberative forum in which the kgosi or a regional leader heard the concerns of all male citizens before making decisions. The first Kgatla people to settle in present day Botswana, the Mmanaana people, migrated from South Africa in the early 19th century before settling in Moshupa and Thamaga. The 19th century Tswana people used several economic ideas that were rare in southern Africa, including credit, service contracts, and the mafisa system of the rich loaning cattle to the poor in exchange for labour. They also had a conception of private property by the mid 19th century, and both married men and married women were entitled to land rights. The men typically herded cattle while the women grew crops. Sorghum was the region's most commonly grown crop in the 19th century. Land was widely available, but droughts meant that farming was inconsistent. The influx of European settlers nearby allowed the Tswana tribes to incorporate themselves into the global economy. Sechele I requested a British protectorate in 1853 to end regional conflicts, but he was denied. By the 1860s, migration out of the region increased as Batswana men travelled to work in South African mines. The discovery of the Tati Goldfields triggered the first European gold rush of Southern Africa in 1868. The major dikgosi were all Christians by the 1870s. By the end of the decade, kgosi Khama III of the Ngwato people seized control of British trade from the Kwena people.

Протектораттың құрылуы

Ұлыбритания қазіргі Ботсвана аумағына өз билігін жариялап, оны Бечуаналенд протектораты деп атады. Ол мұны Германияның Шығыс Африка құрғаннан кейін германдық колониялардың кеңеюінен сескеніп жасады. Британдықтар Тсвана тайпаларына ықпалын сақтап қалуды қалады, себебі олар Оңтүстік және Орталық Африканы байланыстырып тұрды. Дикгосилер отаршылдық колониализмнің баламасынан қашып, көршілерден қорғанысқа кепілдік алу үшін протекторат құруға келісті. Кгафела халқы 1887 жылы Мочудиге қоныстанды. Бұл Кгатла тобы аймақта тез арада ықпалды болды және оның аты Кгатламен бірдей мағынаға ие болды. Британдықтар протекторат құрылған кезде сегіз мерафені мойындады. Ең ірі төрт руға – Квена, Нгвакетсе, Нгвато және Тавана руларына – резерваттар берілді. Сондай-ақ, үш кішкентай ру да мойындалды: Кгатла, Тлоква және Малете. Сегізінші ру – Тшиди де мойындалып, протекторат пен Оңтүстік Африка шекарасын кесіп өтетін резерват алды. Тсвана емес азшылықтардың мүшелеріне Тсвана қоғамы мен басқаруға қатысуға рұқсат берілсе де, оларға өздерінің рулық резерваттары берілмеді. Рулық резерваттардың енгізілуі Тсвана басқаруының мәнін өзгертті, себебі бұрын мерафелер нашар анықталған және кеңеюге немесе өзгеріске ұшырауға бейім болған. Аумақтар рулық юрисдикцияларға бөлінгеннен кейін бацваналықтар енді оңайлықпен мерафеден кетуге мүмкіншілік алмайды. Протекторат бастапқыда Нгватоға дейін созылды, бірақ 1890 жылы Чобе өзеніне дейін кеңейтілді. Басқа Тсвана халықтары протектораттың оңтүстігінде тұрды және кейіннен Оңтүстік Африкаға қосылды. Протектораттың үкіметі 1891 жылы ресми түрде анықталды және комиссар басшылыққа тағайындалды. Комиссарға бұрынғы ру заңын құрметтеген жағдайда протекторатқа қатысты кең өкілеттіктер берілді. Оның астанасы Оңтүстік Африканың Врибург қаласы болды, яғни отаршылдық билеушілер протекторатта тұрмады және оның істеріне тікелей араласпады. Британ үкіметі Бечуаналенд протекторатын уақытша деп есептеді және оның жақын арада британдық колонияға қосылатынын күтті. Сол уақытта өзін-өзі қамтамасыз ететін протекторатты ұстап тұру арзан болады деп сенді. Дикгосилер осы мәселелерден пайда көріп, өздерін күшейтіп, байыта алды; олар кең ауқымды автономияны сақтап қалды, бірақ отаршылдық қолдау олардың билікті ұстап тұру үшін мерафелердің келісіміне мұқтаж емес екенін білдірді.

The United Kingdom declared its jurisdiction over the territory of present day Botswana, naming it the Bechuanaland Protectorate. It did so in apprehension of the expansion of German colonies after the creation of German East Africa. The British wished to preserve its influence over the Tswana tribes, as they provided a connection between southern and central Africa. The dikgosi likewise accepted the creation of a protectorate to avoid the alternative of settler colonialism, and to guarantee defence from neighbours. The Kgafela people settled in Mochudi in 1887. This Kgatla group quickly became influential in the region and its name became synonymous with Kgatla. Eight merafe were recognised by the British upon the creation of the protectorate. The largest four were given tribal reserves: the Kwena, the Ngwaketse, the Ngwato, and the Tawana. Three smaller ones were also recognised: the Kgatla the Tlokwa, and the Malete. An eighth, the Tshidi, were also recognised and given a reserve crossing the border between the protectorate and South Africa. While members of non Tswana minorities were allowed to participate in Tswana society and governance, they were given no tribal reserves of their own. The introduction of tribal reserves altered the nature of Tswana governance, as merafe had previously been less defined and subject to expansion or shifting. With territories divided into tribal jurisdictions, Batswana were no longer able to easily leave a merafe. The protectorate initially extended to the Ngwato, but it was extended to reach the Chobe River in 1890. Other Tswana peoples lived to the south of the protectorate and were later absorbed into South Africa. The protectorate's government was formally defined in 1891, and a commissioner was appointed as its head. The commissioner was given broad powers over the protectorate, so long as he respected previously established tribal law. Its capital was the South African city of Vryburg, meaning that the colonial rulers did not reside in the protectorate and had little direct involvement in its affairs. The British government believed the Bechuanaland Protectorate to be only a temporary entity and expected that it would soon be absorbed by a British colony. In the meantime, it believed that a self sufficient protectorate would cost less to maintain. The dikgosi benefited from these affairs and were able to empower and enrich themselves; they retained broad autonomy, but colonial backing meant that they no longer needed the consent of the merafe to maintain rule.

Протектораттың алғашқы жылдары

Британдықтар Бечуаналэнд протекторатын Оңтүстік Африка Одағына қосуды жоспарлаған. Протекторат құрылғаннан кейінгі жылдары Ұлыбритания оны Британдық Оңтүстік Африка компаниясына қосу үшін Сесил Родспен келіссөздер жүргізді. Оған жауап ретінде, ең беделді үш дикгоси – Нгватоның Хама III, Квенаның Себеле I және Нгвакетсенің Батуен I 1895 жылы Ұлыбританияға дипломатиялық сапар жасап, үкіметті келісімді аяқтамауға көндірді. Бұл дикгосилердің британдықтармен біртұтас топ ретінде өзара әрекеттесуінің үлгісі болды және осы үш тұлғаны Боцвананың тәуелсіз мемлекет ретіндегі тарихындағы алғашқы тұлғалар ретінде бекітті. Сондай-ақ 1895 жылы астана Врибургтен Оңтүстік Африканың тағы бір қаласы – Мафекингке көшірілді. Ұлыбритания Ндебеле халқына қарсы соғыс үшін Пионерлер колоннасын құрғанда, Нгватоның Хама III әскер жіберіп көмектесті. Кейін Кгатла тайпасы Бур соғысына қатысып, британдық армиямен бірге шайқасты. Бечуаналэнд протекторатының алғашқы отаршылдық экономикасы отаршылдыққа дейінгі экономикадан көп ерекшеленбеді. Ұлыбритания протекторатты негізінен жұмыс күшімен қамтамасыз ету үшін пайдаланды, оңтүстікке, кендерде жұмыс істеу үшін көшіп келген батсваналарға жоғары жалақы ұсынды. Салықтар да енгізілді, 1899 жылы үй салығынан басталып, 1909 жылы жеке салыққа алмастырылды. Бечуаналэнд протекторатындағы отаршылдық салықтар көршілес колониялардағылардан жоғары болды. Бұл факторлар оңтүстікке жаппай қоныс аударуға себеп болды, ал дикгосилер азаматтарды қалуға ынталандыру үшін билікті олармен кеңінен бөлісуге рұқсат берді. 1910 жылға қарай барлық мерафе христиан дінін қабылдады. Бечуаналэнд Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армияға көмектесу үшін бірнеше жүз сарбаз жіберді. Отаршылдық әкімшілік 1920 жылы Дикгосилер мен протектораттың басқа да беделді тұлғаларының жылдық кеңесі – Тумаданды кеңесін құрды. Бұл британ үкіметіне тайпаларды жеке-жеке емес, ұжымдық түрде тыңдауға және басқаруға мүмкіндік берді. Себеле II 1918 жылы әкесі Сечеле II-нің орнына Квенаның дикгосиі болды. Сечеле II Лондон миссионерлік қоғамымен келіспеушілікке түсіп, англикандықтардың болуына жол берді және көп әйел алу, жаңбыр шақыру және богвера сияқты дәстүрлі әдеттердің көптеген түрлерін қайта жаңғыртты. Себеле II британ үкіметінің наразылығына қарамастан, әкесінің Лондон миссионерлік қоғамына қарсы күресін жалғастырды. Нгвато халқының арасында Сегкома II үш жыл дикгоси болды, содан кейін 1926 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Серетсе Хама әлі нәресте болғандықтан, Чекеди Хама регент болды. Чекеди барлық Тсвана тайпаларының өкілі ретінде танылды.

The British planned to eventually incorporate the Bechuanaland Protectorate into the Union of South Africa. In the years after the protectorate's creation, the United Kingdom entered talks with Cecil Rhodes to absorb it into the British South Africa Company. In response, three of the most influential dikgosi—Khama III of the Ngwato, Sebele I of the Kwena, and Bathoen I of the Ngwaketse—made a diplomatic trip to the United Kingdom in 1895 and convinced the government not to complete the deal. This set a precedent of dikgosi interacting with the British as a unified group and enshrined these three figures as early figures in Botswana's history as an independent nation. Also in 1895, the capital was moved from Vryburg to another South African city, Mafeking. When the United Kingdom raised the Pioneer Column to go to war with the Ndebele people, Khama III of the Ngwato assisted by sending soldiers. The Kgatla tribe was later part of the Boer War, fighting alongside the British Army. The early colonial economy of the Bechuanaland Protectorate remained much the same as the pre colonial economy. The United Kingdom primarily used the protectorate as a supply of labour, offering high wages to Batswana who migrated south to work in mines. Taxes were also imposed, beginning with a hut tax in 1899, which was then replaced by a poll tax in 1909. Colonial taxes in the Bechuanaland Protectorate were higher than those in neighboring colonies. These factors caused mass exodus to the south, and the dikgosi allowed more generous power sharing with citizens to incentivise them to stay. By 1910, all merafe had adopted Christianity. Bechuanaland sent several hundred soldiers to assist the British Army during World War I. The colonial administration established the Native Advisory Council, an annual meeting of the dikgosi and other influential people in the protectorate, in 1920. This allowed the British government to hear from and manage the tribes collectively instead of individually. Sebele II became kgosi of the Kwena in 1918, succeeding his father, Sechele II. Sechele II had conflicted with the dominant London Missionary Society, permitting an Anglican presence and reinstating many traditional practices such as polygyny, rainmaking, and bogwera. Sebele II continued his father's challenge to the London Missionary Society, to the grievance of the British government. Among the Ngwato people, Sekgoma II was the kgosi for three years until his death in 1926. His son, Seretse Khama, was still an infant, so Tshekedi Khama became regent. Tshekedi came to be recognised as a representative for all of the Tswana tribes.

Даму және ағылшын ықпалының артуы

1920 жылдары Кгатла халқының басшысы Исанг Пилане Бечуаналенд протекторатының алғашқы ірі су дамыту жобасын басқарды, онда он алты бұрғылау ұңғысы салынды, олардың жетісі табысты сумен қамтамасыз етті. Келесі онжылдықтарда британ үкіметі протекторат экономикасын кеңейтуге қызығушылық танытқандықтан, мұндай ұңғылар көбейді. 1930 жылдары Исанг Пилане мен Жергілікті Кеңес ұңғыларды жекешелендірді, себебі олардың ұжымдық меншікте ұсталуына тиіс күтім болған жоқ. 1930 жылдардың басында қатты құрғақшылық болды, нәтижесінде протектораттың 60% астам мал жануарлары қырылды. 1930 жылдан бастап британ үкіметі протектораттың басқаруына белсенді қатысты. Сол жылы ол протекторатқа тікелей қаржылық көмек көрсетуді бастады. Чарльз Рей Бечуаналенд протекторатының Резидент комиссары болып тағайындалды және ол мал экспорттауға бағытталған экономиканы қайта ұйымдастыруға жауапты болды. Протекторатты кен өндіру және коммерциялық егіншілік дамытуға бағытталған реформаларға тырысылды, бірақ дикгосилер қарсылық көрсетті. Резидент комиссар Рей дикгоси Себеле II-мен қақтығысқа түсіп, 1931 жылы оны елден қуды. Себеле II-нің орнына оның інісі Кгари келді. 1934 жылы британ үкіметі Себеле II биліктен құлатылғаннан кейін дикгосилердің тежелмес билігін шектеу үшін тағы да бірқатар шаралар қолданды. Бұл шаралар дикгосилер кеңесетін міндетті кеңесші кеңестерді құруды және британ үкіметіне сот істеріне қол жеткізу құқығын беруді талап етті. Нгвакеце дикгоси Батуен II және Нгвато регенті Чхекеди Хама осы шараларға қарсы заңдық шағымдануға тырысты. Британдық сот шағымды қабылдамаса да, жаңа саясат толыққанды жүзеге асырылмады. 1936 жылы жаңа резидент комиссар Чарльз Арден Кларк тағайындалды және ол дикгосилермен тығыз байланыс орнатып жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдары

Бечуаналанда Германия шабуылынан болған қауіп Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін күшейді, себебі бұл аймақ Африкадағы Ұлыбританияның орталық және оңтүстік колониялары арасында стратегиялық тұрғыдан маңызды жерде орналасқан болатын. Соғыс жариялануға 11 күн қалғанда, британ үкіметі протекторатты дайындыққа келтіруді ескертті және әскери күштер ұйымдастырылды. Ұлыбритания Германияға соғыс жариялағаннан кейін төрт күн өткен соң, резидент комиссар Арден Кларк дикогосилермен кездесу өткізді, олар соғысқа толық қолдау көрсетуге уәде берді. Келесі күні жоғары комиссия протектораттағы қоғамдық өмірге толық бақылау беретін төтенше жағдай туралы жарлық шығарды, бірақ дикогосилерге құқық қорғау және бейбітшілікті сақтаудың көп бөлігі олардың жауапкершілігінде болатыны хабарланды. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдары Бечуаналанд халқына көп әсер етпеді, көптеген адамдар соғыс бар екеніне тіпті толыққанды түсініксіз болды. Британ армиясына көптеген ақ нәсілді тұрғындар қатысқандықтан, отарлық әкімшілік қысқарды. Қалғандары, егер Оңтүстік Африка соғыстың тағы бір майданына айналса, қауіпсіздікті жоспарлауға назар аударды. Дикогосилердің қарсылығына қарамастан, отарлық әкімшілік британ армиясында қызмет етуге ниет білдірген батсваналарды Оңтүстік Африканың туысқан әскери корпусына қатысуға шақырды. Шамамен 700 батсвана еркегі бұл корпустың құрамына кірді. Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бечуаналанд протекторатын сақтау Ұлыбритания үшін басымдыққа ие болмады, сондықтан протекторат соғыс кезінде Ұлыбританиядан қаржылық көмек алмады. Британ империясы Бечуаналандқа басқа аумақтармен салыстырғанда аз бақылау жасады, және протектораттағы соғыс уақытындағы өндірісті бақылауға жасаған британдық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Соғыс барысында протектораттың экономикасы күрт өзгерді, тапшылықтар, нормалау және бағаның өсуіне әкелді. Пайдакөрушілік пен бағаны көтеру кең таралды, ал отарлық әкімшілік бағаны бақылауға қабілетсіз болғандықтан саудагерлермен келісімдер жасауға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда империядан қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізу үшін салықтар көтерілді және Колониалдық даму қорының жобалары қысқартылды. 1940 жылғы №1 Мал шаруашылығын бақылау туралы жарлық қабылданды, ол протектораттың негізгі саласы – малға салық салуды көздеді, бірақ бұл батсваналар мен Еуропалық кеңес тарапынан күшті қарсылыққа ұшырады. Бечуаналанда соғыс қоры жұмыс істеді, және Ұлыбританияның қайырымдылықтың ерікті болуын күткенімен, дикогосилер өз тайпаларына билігін қолданып, қайырымдылық жасауды міндеттеді. 1941 жылы ол алыммен ауыстырылды, бірақ бұл жағдай азырақ танымал болды және оны жүзеге асыру қиынға соқты.

Fears of German attack in Bechuanaland grew in the lead up to World War II due to its strategic position between Britain's central and southern colonies in Africa. 11 days before war was declared, the British government warned the protectorate to be on standby, and military forces were organised. Four days after Britain declared war on Germany, Resident Commissioner Arden Clarke held a meeting with the dikgosi where they pledged full support for the war effort. The next day, the high commission issued a proclamation of emergency powers that gave it total control over public activity in the protectorate, but the dikgosi were informed that they would be responsible for most enforcement and peacekeeping. The earliest years of World War II had almost no effect on the people of Bechuanaland, and many only had a vague idea that the war existed. The colonial administration shrank as large numbers of white residents enlisted in the British Army. Those who remained were focused on security planning in case southern Africa became another front in the war. Against the wishes of the dikgosi, the colonial administration encouraged Batswana who wished to serve with the British Army to enlist with the South African Native Military Corps. About 700 Batswana men enlisted with the group. Maintaining the Bechuanaland Protectorate became a low priority for the United Kingdom during the Great Depression and World War II, and the protectorate received no funding from the United Kingdom during the war. The British Empire had relatively little control over Bechuanaland compared to its other territories, and British efforts to control wartime production in the protectorate were unsuccessful. The war drastically altered the protectorate's economy as it went on, introducing shortages, rationing, and higher prices. Profiteering and price gouging were common, and the colonial administration, unable to enforce price controls, resorted to gentlemen's agreements with traders. Taxes were raised and Colonial Development Fund projects were curtailed at the onset of World War II to establish financial independence from the empire. The Control of Livestock Industry Proclamation No. 1 of 1940 was passed to tax cattle, the protectorate's main industry, but it met overwhelming resistance from Batswana and the European Advisory Council. A war fund operated in Bechuanaland, and although the United Kingdom expected that donations be voluntary, dikgosi invoked their authority over their tribes to enforce donations. It was replaced by a levy in 1941, but this was less popular and proved difficult to enforce.

Бетсвананың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы

Бечуаналанда әскери шақыру 1941 жылы басталды. Алғашқы алты айда шамамен 5500 адам дайындалып, соғысқа жіберілді. 1942 жылы тағы 5000 батсвана азаматы соғысқа қосылды. Барлығы, Бечуаналандан шамамен 11 000 сарбаз британ армиясымен бірге соғысты. Олардың 10 000-нан астамы британ армиясының Африкалық көмекші пионерлік корпусында қызмет етті. Дигосилер дәстүрлі түрде әскерге шақыру құқығына ие болды және олар отарлық үкіметтің әскери қызмет толығымен ерікті болуы керек деген тілегін елемеді. Нгавато регенті Тшекеди Хама әскери міндеттемені басқару құралы ретінде пайдаланып, өзін танымал емес етті, оны сыншылар мен саяси қарсыластарды үнсіздендіру үшін қару ретінде қолданды. Әскерге шақырудан қашуға ниеттенген ер адамдар кейде Оңтүстік Африкаға немесе Окаванго дельтасының батпақтары мен Кгалагади бұталары сияқты шалғай аймақтарға қашып кетті. Басқалары, мысалы, рекрутерлер келген кезде шұңқыр қазу сияқты, дереу шаралар қолданды. Дигосилер соғыстағы қатысуларын Британ империясы шеңберінде қосымша құқықтар алу үшін пайдалануды көздеді және британдықтардың жеңіліске ұшырауы оларды Германияның немесе Оңтүстік Африканың азаматтарына айналдырады деп қорқытты, олар мұндай тағдырдан қашуға тырысты. Соғыс күш-жігері Оңтүстік Африкаға кен жұмысына көшіп келген цвана азаматтарын қайтаруға мүмкіндік берді; дигосилер бұл әдеттен құтылуды қалады және олар әскери жұмыс ұсынып, мұны істей алатындарын сезінді. Кейбір әскери жалақы сарбаздардың отбасыларына кейінге шегерілді, соғыс кезінде экспортқа қойылған шектеулер алынып тасталды, нәтижесінде Бечуаналанда ақша ағыны пайда болды. Британ империясындағы басқа елдермен салыстырғанда, Бечуаналанд халқы соғысты жақсы қабылдады. Көптеген батсваналар империяға адалдық сезімін білдірді немесе олардың мүдделерінің сәйкес келетініне сенді. Кейбір дигосилер, мысалы, Кгари Сечеле II (Квена) және Молефи Пилане (Кгатла) жеке өзі әскерге жазылды. Олар бас сержанттар болып қызмет етті, бұл батсваналарға қол жетімді ең жоғары шен болды. Жоғары комиссариаттар корпусы 1946 жылдан 1949 жылға дейін Таяу Шығыста орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен қоғамда күрт өзгерістер болды. Дигосилер әлеуметтік құрылым үшін бұрынғыдай маңызды болмай қалды, көптегендері рулық малға қатысты өздерінің жалпыға бірдей құқықтарынан бас тартты. Жер және еңбек сияқты басқа да мемлекеттік ресурстар жекешелендіріліп, тауарға айналдырылды. 1946 жылға қарай халықтың барлық 2% ғана ауыл шаруашылығы мен қызметтен басқа салаларда жұмыс істеді. Протекторат екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары 20-ғасырдың ортасындағы туудың өсуіне және өмір сүру ұзақтығының артуына куә болды. Британдықтар протекторатты Оңтүстік Африкаға қосуды күтіп тұрған еді, бірақ апартеид басталғаннан кейін бұл жоспардан бас тартты. Протектораттың болашағы үшін жаңа бағытты әзірлеу жұмыстары басталды.

Military recruitment began in Bechuanaland in 1941. About 5,500 men were trained and sent to war within the first six months. Another 5,000 Batswana men joined the war in 1942. In total, approximately 11,000 soldiers from Bechuanaland fought alongside the British Army during the war. Over 10,000 of these served in the British Army's African Auxiliary Pioneer Corps. The dikgosi traditionally had the right to conscript soldiers, and they ignored the colonial government's wishes that military service should be entirely voluntary. Regent Tshekedi Khama of Ngwato made himself unpopular by using military conscription as a tool for control, weaponizing it to silence critics and political opponents. Men who wished to avoid conscription sometimes fled to South Africa or to remote areas like the Okavango Delta swamps and the Kgalagadi bush. Others used more immediate precautions, such as digging holes when recruiters visited. The dikgosi wished to leverage their participation in the war for additional rights within the British Empire, and they feared that British defeat would make them subjects of Germany or South Africa, a fate they wished to avoid. The war effort was also an opportunity to reclaim Tswana men who had migrated to South Africa for mining jobs; the dikgosi wished to end this practice and felt they could do so by offering military jobs. Some military pay was deferred to the families of soldiers, and limitations on exports were lifted during the war, causing an influx of money into Bechuanaland. Relative to other nations in the British Empire, the people of Beschuanaland approved of the war. Many Batswana held a sense of loyalty to the empire or felt that their interests were aligned. Some dikgosi, such as Kgari Sechele II of the Kwena and Molefi Pilane of the Kgatla, personally enlisted. They served as regimental sergeant majors, the highest rank available to Batswana. The High Commissions Territories Corps was stationed in the Middle East from 1946 to 1949. The end of World War II came with drastic social change. The digosi came to be seen as less essential to social structure, and many gave up their universal claims over tribal cattle. Other public resources, such as land and labour, were privatised and commodified. By 1946, only 2% of the population had employment outside of agriculture and services. The protectorate saw a major increase in birth rates as part of the mid 20th century baby boom in the years after World War II, accompanied by an increase in life expectancy. The British, still expecting to merge the protectorate into South Africa, finally scrapped this plan after the beginning of Apartheid. Efforts began to develop a new path for the protectorate's future.

Тәуелсіздік қозғалысы

Когда Сереце Хама достиг совершеннолетия, регент Тшекеди Хама попытался удержать власть. Сереце женился на белой женщине, Рут Уильямс, во время учебы в Соединенном Королевстве, что вызвало скандал в королевской семье Нгавато. Хотя общественность первоначально выступала против брака, непопулярность Тшекеди изменила ситуацию в пользу Сереце. Этот вопрос был поднят в котле в 1949 году, и правление Тшекеди было решительно отвергнуто тысячами присутствующих. Тшекеди и его сторонники бежали к Квена в изгнании. Британское правительство не одобряло брак Сереце с белой женщиной. В попытке умиротворить правительство апартеида Южной Африки, оно выслало пару из протектората в 1950 году. Это спровоцировало зарождающееся националистическое движение среди сторонников Сереце в протекторате, которое полностью оформилось в 1952 году. Во время отсутствия Сереце Соединенное Королевство назначило окружного комиссара руководить в течение четырех лет, прежде чем назначить Расеболая Кгамане, сторонника Тшекеди, регентом. Племя Нгавато восстало против изгнания Сереце. Его сторонники подали петицию о его возвращении, и вспыхнули беспорядки, когда им было отказано. В конечном итоге Сереце было разрешено вернуться в 1956 году. На протяжении всего этого периода власть перешла от вождества к избирательным органам. Тшекеди и Сереце помирились после возвращения Сереце, и Сереце стал фактическим лидером Нгавато, хотя Соединенное Королевство запретило ему быть официальным кгóси. При поддержке Великобритании племя Нгавато создало племенной совет, в который вошли как Сереце, так и Тшекеди. Другие племена затем создали аналогичные племенные советы, которые служили сдерживающим фактором для власти дикгоси. Между двумя мужчинами сохранялась некоторая враждебность: Тшекеди хотел сохранить племенное правительство и власть дикгоси, а Сереце представлял себе представительную демократию и более слабых дикгоси. Объем власти, предоставленной дикгоси, стал самым спорным вопросом в зарождающемся движении за независимость, особенно среди народа Нгавато и семьи Хама. Бечуаналендская федеральная партия была первой политической партией, образованной в протекторате, когда она была создана лидером профсоюза Нгавато Литиле Дисангом Радитлади в 1959 году. Состоящая в основном из элиты и интеллектуалов, она выступала за объединение племен Цвана. Партия не смогла получить поддержку и просуществовала недолго. В следующем году была создана Бечуаналендская народная партия (БНП, ныне Ботсванская народная партия) как более радикальная партия, выступающая против традиционного племенного правления и завоевавшая популярность среди мигрантов. БНП, созданная как моцванский аналог Африканского национального конгресса Южной Африки, поддерживала немедленную независимость и полную отмену вождества. Опасаясь, что БНП подорвет существующее правительство и спровоцирует напряженность с правительством апартеида Южной Африки, дикгоси и британское правительство ограничили ее возможность проводить встречи. Племена протектората коллективно сформировали законодательный совет в 1961 году. Народ Квена оказался под управлением регента Нила Сечеле в 1963 году, что означало, что у них было мало политического влияния по мере развития движения за независимость. План развития Бечуаналенда на 1963/1968 год был разработан в результате консультативного процесса в 1963 году, создав основу для независимости страны. Поскольку население в целом было политически неактивным, Соединенное Королевство стало одной из ведущих сил в движении за независимость. Опасаясь, что БНП слишком радикальна, Соединенное Королевство поощряло своего предпочтительного лидера, Сереце Хама, к созданию политической партии. Хотя он соглашался с антирасистскими и республиканскими ценностями БНП, он возражал против ее догматического подхода к политике и принятия социализма. Хама согласился отказаться от своих притязаний на народ Нгавато, чтобы служить политиком, сформировав Бечуаналендскую демократическую партию (БДП, ныне Ботсванская демократическая партия) в 1962 году. БДП заявила о себе как о «партии вождей» и приняла идеи, связанные с доколониальным племенным правлением. Соединенное Королевство поддержало БДП, понимая, что она сохранит торговлю скотом эпохи колониализма. К 1963 году кгóси Кгатла Линчве был единственным кгóси, который выступал против БДП и имел политическое влияние, но народ Кгатла поддерживал БДП, поэтому он оставался аполитичным. В 1963 году была проведена конференция для надзора за созданием новой конституции. Внутренняя борьба внутри БНП означала, что БДП оказала наибольшее влияние на этот процесс. К этому времени Тшекеди Хама умер, поэтому Батуен II стал лидером фракции, выступающей за федерализацию, полагая, что это сохранит власть в руках дикгоси. Соединенное Королевство и ботсванские политики одобрили унитарное национальное правительство, поскольку Ботсвана была слишком бедна, чтобы разделять свои ресурсы, и отсутствие централизации сделало бы ее уязвимой для нападений со стороны других стран. Федерализация оказалась политически невозможной, поэтому был достигнут компромисс, согласно которому дикгоси сформируют Нтло я Дикгоси, консультативный орган в парламенте Ботсваны. Вожди все еще выступали против этой договоренности, и под руководством Батуена Нтло я Дикгоси вынес вотум недоверия новому правительству, но отсутствие политической власти помешало ему добиться значимых реформ. Габороне был построен в 1965 году и объявлен новой столицей. Его местоположение было выбрано как нейтральное место между основными мерафе. Конституция была принята в том же году. С ее вступлением в силу Соединенное Королевство предоставило протекторату самоуправление. В 1965 году также было создано государственное Национальное развитие банка. БДП провела масштабную кампанию во время первых всеобщих выборов. Возглавляемые Сереце Хама и Кветтом Масире, партия агитировала почти в каждой деревне протектората. В отличие от других политических деятелей в Бечуаналенде, Сереце Хама пользовался популярностью среди разных племен. Впоследствии БДП была избрана для руководства первым правительством. После своего формирования Нтло я Дикгоси вынес вотум недоверия конституции в 1966 году, что привело к национальной кампании в поддержку конституции, которая получила достаточную поддержку для того, чтобы дикгоси прекратили свои усилия по ее оспариванию. Протекторат получил независимость как Республика Ботсвана в 1966 году.

When Seretse Khama came of age, regent Tshekedi Khama attempted to hold on to power. Seretse had married a white woman, Ruth Williams, while studying in the United Kingdom, causing scandal in the Ngwato royal family. Though the public initially opposed the marriage, Tshekedi's unpopularity shifted the issue in Seretse's favour. The issue was raised in the kgotla in 1949, and Tshekedi's rule was overwhelmingly rejected by thousands in attendance. Tshekedi and his supporters fled to the Kwena in exile. The British government was less tolerant of Seretse's marriage to a white woman. In an attempt to appease the Apartheid government of South Africa, it banished the couple from the protectorate in 1950. This provoked a burgeoning nationalist movement among Seretse's supporters in the protectorate, which fully emerged in 1952. During Seretse's absence, the United Kingdom placed the district commissioner in charge for four years before appointing Rasebolai Kgamane, a supporter of Tshekedi, as regent. The Ngwato tribe rebelled against Seretse's banishment. His supporters petitioned for his return, and riots broke out when they were denied. Seretse was eventually allowed to return in 1956. Throughout this ordeal, power shifted away from the chiefdomship and toward electoral bodies. Tshekedi and Seretse made peace upon Seretse's return, and Seretse became the de facto leader of the Ngwato, though the United Kingdom forbade him from being the official kgosi. With British support, the Ngwato tribe developed a tribal council, of which both Seretse and Tshekedi were members. Other tribes then established similar tribal councils, which served as checks on the power of the dikgosi. Some animosity remained between the two men: Tshekedi wished to retain the tribal government and the power of the dikgosi, while Seretse envisioned a representative democracy and weaker dikgosi. The amount of power invested in the dikgosi became the most contentious issue in the burgeoning independence movement, especially among the Ngwato people and the Khama family. The Bechuanaland Protectorate Federal Party was the first political party formed in the protectorate when it was created by the Ngwato union leader Leetile Disang Raditladi in 1959. Comprised primarily of elites and intellectuals, it advocated a unification of the Tswana tribes. The party failed to gain support and was short lived. The following year, the Bechuanaland People's Party (BPP, now the Botswana People's Party) was created as a more radical party, objecting to traditional tribal government and gaining appeal among migrant workers. The BPP, created as a Motswana counterpart to the African National Congress party of South Africa, it supported immediate independence and the total abolition of chiefdom. Fearing that the BPP would undermine the existing government and ignite tensions with the Apartheid government of South Africa, the dikgosi and the British government restricted its ability to meet. The protectorate's tribes collectively formed a legislative council in 1961. The Kwena people found themselves under a regent, Neale Sechele, in 1963, meaning that they had little political influence as the independence movement developed. The Bechuanaland Protectorate Development Plan 1963/1968 was drafted through a deliberative process in 1963, creating an outline for the nation's independence. As the population was politically inactive overall, the United Kingdom came to be one of the leading forces toward independence. Worrying that the BPP was too radical, the United Kingdom encouraged its preferred leader, Seretse Khama, to form a political party. Though he agreed with the BPP's antiracist and republican values, he opposed its dogmatic approach to politics and its acceptance of socialism. Khama agreed to give up his claim over the Ngwato people to serve as a politician, forming the Bechuanaland Democratic Party (BDP, now the Botswana Democratic Party) in 1962. The BDP established itself as the "party of chiefs", and it adopted ideas associated with pre colonial tribal rule. The United Kingdom supported the BDP, understanding that it would maintain the colonial era livestock trade. By 1963, the Kgatla kgosi Linchwe was the only kgosi who opposed the BDP and had political influence, but the Kgatla people were in favor of the BDP, so he remained apolitical. A conference was held in 1963 to oversee the creation of a new constitution. Internal strife within the BPP meant that the BDP had the most influence over the process. Tshekedi Khama had died by this time, so Bathoen II became the leader of the pro federalisation faction, believing it would keep power in the hands of the dikgosi. The United Kingdom and the Batswana politicians endorsed a unitary national government because Botswana was too poor to divide its resources and because a lack of centralization would make it vulnerable to attacks from other nations. Federalisation proved politically unviable, so a compromise was made that the dikgosi would form the Ntlo ya Dikgosi, an advisory body within the Parliament of Botswana. The chiefs still opposed this arrangement, and in a movement led by Bathoen, the Ntlo ya Dikgosi passed a vote of no confidence in the new government, but its lack of political power prevented it from leveraging meaningful reform. Gaborone was built in 1965 and declared the new capital. Its location was chosen as a neutral setting between the major merafe. The constitution was implemented the same year. With this in effect, the United Kingdom granted the protectorate self governance. 1965 also saw the establishment of the state owned National Development Bank. The BDP ran an extensive campaign during the first general election. Led by Seretse Khama and Quett Masire, the party campaigned in almost every village in the protectorate. Unlike other political figures in Bechuanaland, Seretse Khama had appeal across the different tribes. The BDP was subsequently elected to lead the first government. After its formation, the Ntlo ya Dikgosi delivered a vote of no confidence in the constitution in 1966, leading to a national campaign in support of the constitution that garnered enough support for the dikgosi to end their efforts to challenge it. The protectorate was granted independence as the Republic of Botswana in 1966.

Ботсвана 1966 жылы

Сереце Хама Ботсвананың бірінші премьер-министрі және бірінші президенті болып сайланды. Тәуелсіздік алғаннан кейін ел көптеген отарлық алдындағы тайпалық институттарын сақтап қалды. Бұл Цвана тайпаларымен байланысты күшті орталық үкіметтің және британ үкіметінің отарлық кезеңдегі салыстырмалы түрде шектеулі араласуының салдары болды. Елдің тәуелсіздікке дейін және кейін саясатының ашық сипаты, тәуелсіздік алғаннан кейін авторитарлыққа ұшыраған көптеген африкалық елдерден ерекшеленді. Жаңа үкімет бокгосиді жоюдың орнына, оны заң жүйесіне біріктірді, дикогосиге сот арқылы сот билігін берді, бірақ жоғары соттардың қадағалауында. Билікке адалу дәстүрі, бұрын дикогосиге көрсетілген, президенттікке ауысты. Ұлыбритания Ботсвананың алғашқы бес жылында қаржыландыруды жалғастырды. Тәуелсіздік алған кезде Ботсвана Африкадағы көптеген елдерге қарағанда өте кедей болды. Білімді жұмыс күші болмады, бар болғаны 40 азаматы университет бітірген, ал елді қолдауға қажетті табиғи ресурстар жоқ еді. Ботсвана әлемдік қауымдастыққа қол жеткізу үшін Оңтүстік Африкадағы апартеид режиміне тәуелді болды, ал Ботсвана жұмысшыларының көп бөлігі Оңтүстік Африкадағы мигрант жұмысшылар еді. Ұлыбританияның шектеулі қатысуы отарлаудан кейін дамудың аз болғанын білдірді. Сауаттылық деңгейі 25% болды және тек 10 шақырым асфальтталған жол болды. Халықтың шамамен 90% өте кедейлікте өмір сүрді, ал халықтың көп бөлігі мал шаруашылығымен немесе қарапайым шаруалар болып күн көріп жатты. Тәуелсіздік алғаннан кейін болған құрғақшылық мал басының 30-50% өлуіне әкелді. Басқа елдер Ботсванадан аз үміт күтті, ал Африкада оны апартеидтік бантустан деп қарады. Ботсвананың алғашқы басшылығын биліктегі тайпалық отбасылар және аз ғана білімді мемлекеттік қызметкерлер құрады. Батуен басшы лауазымын тастап саясатқа қатысса да, көптеген дикогосилер жаңа үкіметтегі өздерінің саяси билігінің төмендеуін қабылдады. Жаңа құрылған африкалық елдердің көпшілігінен айырмашылығы, басшылықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығы қауымдастығынан шықты, яғни олардың мүдделері көпшіліктің мүдделерімен сәйкес келді. Бұл жаңа үкіметті мал өсірушілерге пайда әкелген отарлық дәуірдегі саясатты сақтауға итермеледі. БДП-ның барлық тайпалыққа шақыруы және тәуелсіздікке өзара қызығушылық жаңа үкіметті көпшіліктің мүддесін қорғауға ынталандырды. Босвананың дамуында маңызды рөл атқаратын болғанымен, тәуелсіздік алғаннан кейін минералдық құқықтарға басымдық берілмеді, ал 1967 жылы мерафе оларды орталық үкіметке берді.

Seretse Khama was elected to serve as the first prime minister and first president of Botswana. The country retained much of its pre colonial tribal institutions after independence. This was an effect of both the strong centralised government associated with the Tswana tribes and the relatively limited intervention of the British government in colonial times. The deliberative nature of the nation's politics before and after independence was an exception to many other African nations that became authoritarian after independence. Instead of abolishing the bokgosi, the new government incorporated it into the legal system, giving the dikgosi judicial powers through the kgotla, subject to appellate courts. A tradition of subservience to leadership, once given to the dikgosi, shifted to the presidency. The United Kingdom continued funding Botswana for the first five years of its existence. At the time of independence, Botswana was an extremely poor nation, more so than most others in Africa. It did not have an educated workforce, with only 40 citizens having university degrees, and there were no known natural resource supplies to support the nation. Botswana was dependent on the Apartheid regime in South Africa for access to the global community, and the majority of Botswana's labourers were migrant workers in South Africa. Limited British involvement meant that little development had taken place since colonization. Literacy was at 25%, and only 10 kilometres of paved road existed. Approximately 90% of the population was in abject poverty, and of the population were cattle farmers or subsistence farmers. As the nation achieved independence, a severe drought eliminated 30–50% of the cattle population. Other nations had low expectations for Botswana, and throughout Africa it was seen as an Apartheid Bantustan. The early leadership of Botswana was dominated by the ruling tribal families as well as a small number of highly educated public servants. Though Bathoen left his position as chief to pursue politics, most other dikgosi accepted their reduced political power in the new government. Unlike most newly formed African nations, much of the leadership came from the agricultural community, meaning that their interests aligned with the majority. This encouraged the new government to retain colonial era policies that benefited cattle farmers. The BDP's pan tribal appeal and the mutual interest in establishing independence further incentivized the new government to act in the interest of the majority. Though they would later be crucial in Botswana's development, mineral rights were given low priority upon independence, and the merafe transferred them to the central government in 1967.

Серетсе Хаманың төрағалығы

1967 жылы Ботсванада Оңтүстік Африканың «Де Бирс» алмаз компаниясы алмаздар тапты, көп ұзамай кен өндіру жұмыстары басталды. Үкімет 1969 жылы Оңтүстік Африка Кедендік Одағының жаңадан келісілген шарттары бойынша аймақтағы экономикалық ықпалын күрт арттыруға қатысты. Сол жылы ол «De Beers» компаниясымен серіктестік құрып, ірі кен өндіру операцияларын жүзеге асырды. Хама және оның үкіметі инфрақұрылым мен қоғамдық игіліктерді, әсіресе жолдарды салуға бағытталған саясатты жүзеге асырды. Сонымен қатар, халықтың әл-ауқатын арттыру бағдарламалары да құрылды. Алмаздың табылуы осы бағдарламалардың жеткілікті қаржымен қамтамасыз етілуін қамтамасыз етті. Осы инвестициялар және мемлекеттік шығындарға сақтықпен қарау, басқа ресурстары мол Африка елдерін қиратқан «голландиялық ауру» синдромын болдырмады. Мемлекеттік қызмет және сот жүйесі құрылды, ал үкімет басқа жаңа африкалық елдерден өзгеше, шетелдік сарапшыларды пайдалану арқылы тұрақтылығын нығайтты, себебі олар көбінесе оларды елден қуғынға салды. Бұл лайықтылық негізінде жоғарылау жүйесін және технократиялық бюрократия құруға мүмкіндік берді. Білім беру жүйесі бүкіл елде кеңейтілді, ал суана тілі басқа тілдер есебінен ағылшын тілімен қатар стандартталды. Кетт Масире, Сереце Хаманың вице-президенті және БДП бас хатшысы ретінде, Ұлттық Ассамблея мен Министрлер кабинетінің Экономикалық комитетінің бекітуімен бірқатар Ұлттық даму жоспарларын жасау арқылы елдің бюджетін және шығындарын бақылауға алды. 1968 жылы Су туралы заң мен Тайпалық жер туралы заң қабылданды, осылайша Су бөлу кеңесі және он екі жер бөлу кеңесі құрылды. Олар мемлекет тарапынан су және жер құқықтарын бөлуді, әрбір морафенің меншігі арқылы емес, қадағалады. 1975 жылы мал жайылымдарының тым көп пайдаланылуын болдырмау үшін «Тайпалық жайылымдар саясаты» енгізілді, бірақ ол тиімсіз болып шықты. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы сайлау 1969 жылы өтті. Кеннет Команың құрған Ботсвана Ұлттық Фронты (BNF) БДП-ға негізгі оппозициялық партияға айналды. Ботсвананың саясаты дамыған сайын БПП-ның маңызы төмендеді. 1970 жылы Ботсвананың мемлекеттік даму корпорациясы құрылды. 1973 жылы алмаз Ботсвананың ЖІӨ-нің 10% құрады, ал 1970 жылдардың соңында кен өндіру елдің ең ірі саласы болды. Алмаз экономикасы дамып, елге инвестициялар қайтарылған кезде Ботсвана кедейліктен құтылып, колониядан кейінгі Сахарадан оңтүстікке қарай Африканың басқа елдері арасында сәтті ел ретінде танылды. Осы дамулар Ботсвананы әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан экономикаға айналдырды. 1974 жылы ең төменгі жалақы енгізілді, ал 1976 жылы ел өзінің ұлттық валютасын – Ботсвана пуласын шығара бастады. Тәуелсіздік алғаннан кейін он жыл ішінде ол Үшінші әлемдегі ең бай елдердің біріне айналды. Экономикалық трансформация Ботсвананың «мұғжизасы» деп аталады. Ботсвананың әскері 1977 жылы құрылды. Бұған дейін ұлттық қауіпсіздікке Ботсвана полиция қызметі жауапты болды. Әскери күштердің болмауы Ботсвананың басқа африкалық елдердегі тұрақсыздықтың басты себептеріне – әскери төңкерістерге және әскери шығындар арқылы жемқорлыққа ұшырауына жол бермеді. «Де Бирс» компаниясымен серіктестікте Ботсвана үкіметі 1978 жылы «Дебсвана» кен өндіру компаниясын құрды, бұл мемлекетке елеулі табыс әкелді. Кен өндіру келесі онжылдықтарда ел экономикасының басым саласына айналды, ал Ботсвана әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан экономикаға айналды. Мал шаруашылығы да төмендеп, бұрынғы маңызын жоғалтты.

In 1967, diamonds were discovered in Botswana by the South African diamond company De Beers, and mining began shortly after. The government was involved with a renegotiation of the Southern African Customs Union in 1969 to greatly improve its economic leverage in the region. It partnered with De Beers the same year to carry out larger mining operations. Khama and his administration implemented policies geared toward the creation of infrastructure and public goods, particularly the paving of roads. Public welfare programs were also established. The discovery of diamonds ensured that these programs received sufficient funding. These investments and a conservative approach to government spending prevented the Dutch disease scenario that crippled other resource laden African countries. A civil service and judiciary formed, and the government reinforced its stability by availing itself to foreign experts, as opposed to other new African countries that often expelled them. This allowed for a merit based system of promotion and the creation of a technocratic bureaucracy. Education was expanded throughout the nation, and the Tswana language was standardized alongside English at the expense of other languages. Quett Masire, serving as Vice President under Seretse Khama as well as secretary general of the BDP, exercised control over the nation's budgeting and spending by creating a series of National Development Plans, subject to the approval of the National Assembly and the Economic Committee of the Cabinet. The Water Act and the Tribal Land Act were enacted in 1968, creating the Water Apportionment Board and twelve land boards, respectively. These oversaw the apportionment of water and land rights by the state rather than through the ownership of each morafe. The Tribal Grazing Lands Policy was implemented in 1975 to prevent overgrazing, but it proved unsuccessful. The first election after independence took place in 1969. The Botswana National Front (BNF) was founded by Kenneth Koma and became the primary opposition party to the BDP. The BPP faded in relevance as the politics of Botswana developed. The state owned Botswana Development Corporation was founded in 1970. By 1973, diamonds made up 10% of Botswana's GDP, and by the end of the 1970s, mining was the largest industry in the country. As the diamond economy developed and investments were made back into the country, Botswana escaped poverty and came to be seen as a success among the other nations in post colonial sub Saharan Africa. These developments made Botswana the fastest growing economy in the world. 1974 saw the introduction of minimum wages, and the country began issuing its own currency, the Botswana pula, in 1976. Within a decade of independence, it was one of the wealthiest nations in the Third World. The economic transformation is referred to as Botswana's "miracle". The military of Botswana was established in 1977. Prior to this, the Botswana Police Service was responsible for national security. The lack of military meant that Botswana was not susceptible to leading causes of instability in other African nations: military coups and corruption through military spending. In its partnership with De Beers, the government of Botswana formed the Debswana mining company in 1978, acquiring significant income for the state. Mining became the predominant industry of the nation's economy over the following decades, and Botswana became the world's fastest growing economy. Cattle farming saw a corresponding drop and lost the significance that it had previously held.

Кетт Мазире төрағалық етуі

1980 жылы Серетсе Хаманың қайтыс болуынан кейін вице-президент Кетт Мазире Ботсвана президенті болды. 1980-ші жылдары Ботсванаға ВИЧ/ЖИТС енгізілді, және ол әлемдегі ең көп зардап шеккен елдердің біріне айналды. 1980-ші жылдары Оңтүстік Африка Ботсванаға Оңтүстік Африкалық бүлікшілерді іздеу үшін әскери шабуылдар жасады. Азаматтардың қаза болуына жауап ретінде Ботсвана үкіметі әскери шығындарды арттырды. 1982 жылдан 1987 жылға дейін Ботсвананы қатты құрғақшылық қамтыды. 1980-ші жылдардың ортасында алмаз өнеркәсібі ұлттық ЖІӨ-нің 53%-ына жетті. 1991 жылы Кгабо комиссиясы үкіметтік жер басқармаларын тергеу үшін шақырылды, және ол вице-президент Питер Ммуси мен БДП бас хатшысы Дэниел Квелагобе этикалық нормаларды бұзғанын анықтады, екеуі де Ботсвана кабинетінің мүшелері болатын. Үкімет пен халықтың наразылығына тап болған екеуі де қызметінен кетті. Партия ішінде екі топ пайда болды: бұрынғы екі министр (Үлкен Екі) басқарған топ және оларға қарсылар (Үлкен Бес) басқарған топ. Мазире жаңа вице-президент ретінде Фестус Могеді таңдады, өйткені ол ешқандай топқа жатпады. Осы оқиға және БДП-дағы жік салу 1994 жылғы жалпы сайлаудан кейін Ботсвана Ұлттық майданының (БҰМ) маңызды оппозициялық партияға айналуына жағдай жасады. Қаланың өсуінен туған қиындықтар БДП-ның ауылдық қолдауын азайтты, нәтижесінде оппозициялық партиялар Ұлттық Ассамблеяда маңызды үлеске ие болды. Ммусидің қайтысынан кейін Квелагобе Понатшего Кедикильвемен бірігіп, БДП-ның Барата Пхати тобын құрды. "Үлкен Бес" тобы "А" тобы болып дамыды. Мазире тұрақты мұрагерлік жүйені құруды және өзі таңдаған мұрагері, вице-президент Моге президент болуын қамтамасыз етуді қалады. Осы мақсатта ол заңгер Паркс Тафамен бірге президенттікке автоматты мұрагерлік және мерзім шектерін енгізетін конституциялық түзету жобасын жасады. Содан кейін ол өз бастамасымен түзетуді қабылдауға мәжбүрледі.

After Seretse Khama's death in 1980, Vice President Quett Masire became the president of Botswana. The 1980s saw the introduction of HIV/AIDS in Botswana, and it became one of the most heavily affected countries in the world. During the 1980s, South Africa began military incursions into Botswana to seek out South African rebels. In response to the civilian casualties, the government of Botswana increased military spending. A severe drought affected Botswana from 1982 to 1987. Mid way through the 1980s, the diamond industry reached its peak at 53% of the national GDP. The Kgabo Commission was held in 1991 to investigate governmental land boards, and it found that ethical violations had been committed by Vice President Peter Mmusi and BDP Secretary General Daniel Kwelagobe, both of whom were also members of the Cabinet of Botswana. Facing outrage within the government and among the public, both resigned. The fallout created two polarized factions within the party, one led by the two former cabinet members (the Big Two) and one led by their opponents (the Big Five). Masire chose Festus Mogae as the new vice president because he was not affiliated with either faction. The scandal and the resulting schism in the BDP allowed the Botswana National Front (BNF) to become a major opposition party after the 1994 general election. With the added complication of urbanization reducing the BDP's rural base, opposition parties held a significant minority in the National Assembly. Following Mmusi's death, Kwelagobe aligned with Ponatshego Kedikilwe, and they formed the Barata Phathi faction of the BDP. The Big Five developed into the A Team faction. Masire wished to create a stable order of succession and to ensure that his chosen successor Vice President Mogae became president. To this end, he worked with the lawyer Parks Tafa to draft a constitutional amendment that implemented automatic succession and term limits for the presidency. He then forced the amendment through on his own initiative.

Фест Моге төрағалық етуі

1998 жылы 1 сәуірде Масире президенттік лауазымнан қанағат етіп, оның орнын вице-президент Фестус Моге басты. Моге армия командирі, Сереце Хаманың ұлы Иан Хаманы келесі вице-президент етіп тағайындау туралы жанжалды шешім қабылдады және парламентті таратумен қорқытып, өзінің таңдауын өткізді. Олар БҰД фракциялары арасында ресми түрде бейтарап болғанымен, Моге мен Хама екеуі де «А командасының» маңызды тұлғалары ретінде танылды. 1998 жыл оппозициялық БНФ партиясының көптеген бөліністерінің бірі болды. Ол екі бағытқа бөлінді: социалистік идеологияны ұстанатын консерваторлар және социал-демократиялық идеологияны ұстанатын прогрессивтер. Партияның съезінде болған зорлық-зомбылықтан кейін прогрессивтер өздерінің «Ботсвана Конгресс партиясын» құрып, келесі сайлауда көптеген орындарынан айырылғанға дейін басты оппозициялық партияға айналды. 2000 жылдары Ботсвана әуе күшін дамытуға көп инвестиция жасады. Моге 2005 жылдың ақпанында үкіметтің ең белгілі сыншыларының бірі Кеннет Гудты елден шығарып жіберді.

Иан Хама төрағалық етуі

2008 жылдың 1 сәуірінде Моге өкілеттігі аяқталғаннан кейін Иам Хама президенттік лауазымға келді. 2009 жылы партия басшылығын таңдаған кезде Хама партия съезінде Барата Пати жеңіске жеткеніне қарамастан, партияның кіші комитеттеріне көптеген «А» тобының өкілдерін тағайындады. Партияның бас хатшысы Гомолемо Моцваледи Хаманың әрекеттерінің заңдылығын адвокаттармен кеңесіп тексергенде, Хама оны комитеттен шеттетуге бұйырды. Мәселені сотқа жүгіткеннен кейін, қазіргі президент заңдық қудалаудан қорғалған деген шешім шықты, және Хама Моцваледиді БДП-дан толығымен шеттетуге бұйырды. 2010 жылдың басында Хама Барата Пати фракциясының бірнеше мүшелерін уақытша шеттетуге алып, кейіннен оларды БДП-дан мүлдем шығарды. Бұл наурыз айында БДП-ның алғашқы ірі жарылысына әкелді, онда Барата Пати фракциясы партиядан шығып, Ботсвана демократиялық қозғалысын құрды. 2009 жылы Ботсвананың алмаз өнеркәсібі тұрақтап, ЖІӨ-нің шамамен 39% құрады. Ботсвана мемлекеттік сектор кәсіподақтары федерациясы (BOFEPUSU) 2011 жылы 16% жалақыны арттыру талабымен екі айлық ереуіл ұйымдастырды, ал үкімет мыңдаған қызметкерлерді лауазымдарынан босатып жауап берді. Босату процесін Президенттік істер министрі Мокгвееци Масиси қадағалады. Үкімет саясатына қарсылық көрсету үшін BOFEPUSU негізгі оппозициялық партиялардың «Демократиялық өзгерістер үшін шатыр» (UDC) бірігуіне көмектесті. БДП келесі сайлаудан кейін заң шығарушы органның көпшілігін сақтап қалды, бірақ бұл жолы ол халықтың көпшілігінен қолдау алмады. Бұл БДП-ның көпшілік дауысқа ие болмаған алғашқы реті болды. Содан кейін Иан Хама Масисиді вице-президент етіп тағайындады. Моге айтуынша, бұл Масиси президент болғаннан кейін Чекеди Хама II-ні вице-президент етіп тағайындайтыны туралы уағдаласқа сәйкес жасалды. 2015 жылы Ботсало Нтуане БДП Бас хатшысы болып сайланды, ол сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және сайлау реформасы платформасымен өтті. Бұл БДП-ның орнықтылығына қауіп төндірді, және Нтуане Масисиде саяси қарсыласын тапты.

Iam Khama succeeded to the presidency at the end of Mogae's term on 1 April 2008. As the party chose its leadership in 2009, Khama appointed numerous A Team figures to party sub committees despite the victory of the Barata Phathi during the party's congress. When the party's secretary general Gomolemo Motswaledi consulted with lawyers to question the legality of Khama's actions, Khama had him suspended from the committee. After taking the issue to court, it was found that the incumbent president is immune from legal prosecution, and Khama suspended Motswaledi from the BDP entirely. In early 2010, Khama suspended and then expelled several other members of the Barata Phathi faction from the BDP. This led to the BDP's first major split in March when the Barata Phathi faction left the party to form the Botswana Movement of Democracy. After a steady decline, the diamond industry of Botswana stabilized at about 39% of the GDP in 2009. The Botswana Federation of Public Sector Unions (BOFEPUSU) led an unprecedented two month strike of the nation's civil service to demand a 16% pay raise in 2011, and the government responded by removing thousands of employees from their positions. The removals were overseen by Mokgweetsi Masisi, the Minister for Presidential Affairs. To oppose the government's position, BOFEPUSU facilitated a merger of major opposition parties into the Umbrella for Democratic Change (UDC). The BDP retained its majority in the legislature after the following election, but it did so with only a plurality of the popular vote. This was the first time that the BDP fell short of a majority. Ian Khama then appointed Masisi as his vice president. According to Mogae, this was done with the understanding that Masisi would appoint Tshekedi Khama II as vice president after taking the presidency himself. Botsalo Ntuane was elected Secretary General of the BDP in 2015 on a platform of anti corruption and electoral reform. This threatened the entrenched nature of the BDP, and Ntuane found a political rival in Masisi.

Могвееци Массисидің төрағалығы

Масиси мен Иан Хама президент болғаннан кейін аралары суытылып қалды. Иан Хама Масисиге қарсы БДП-ның балама кандидаттығына Пелономи Венсон Моитойды тартуға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталған соң, ол өзінің «Ботсвана патриоттық фронты» (БПФ) партиясын құрды. 2019 жылғы жалпы сайлау үкімет тарапынан қысым көрсетумен және кейде оппозициялық саяхатшыларға қарсы ұйымдастырылған шабуылдармен мазаланды. UDC сайлау қорытындыларын сотқа шағымдады, бірақ шағымы қабылданбады. Көптеген елдер сияқты, Ботсвана да COVID-19 пандемиясы кезінде ауыр экономикалық дағдарысқа ұшырады, және ел 2020 және 2021 жылдардың көп бөлігінде карантинде болды. Ботсванадағы үнді қауымының жағдайы салыстырмалы түрде жақсы болғандықтан, оларға қарсы пікірлер кеңінен тарады. Иан Хама 2021 жылдың қараша айында Оңтүстік Африкаға саяси эмиграцияға кетті, ал Ботсвана үкіметі оны көп ұзамай қару-жарақтарды заңсыз иеленуде айыптады.