Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1958 жылдан 1974 жылға дейін Португалия президенті
President of Portugal from 1958 to 1974
Америку де Деуш Родригеш Томаш (ɐˈmɛɾiku ðɨ ˈðewʒ ʁuˈðɾiɣɨʃ tuˈmaʃ; 19 қараша 1894 – 18 қыркүйек 1987) – португалиялық әскери-теңіз офицері және саясаткер, Португалияның 13-ші президенті қызметін атқарған (1958-1974). Ол авторитарлық және корпоративтік Estado Novo режимінің соңғы президенті болды.
Américo de Deus Rodrigues Tomás (ɐˈmɛɾiku ðɨ ˈðewʒ ʁuˈðɾiɣɨʃ tuˈmaʃ; 19 November 1894 – 18 September 1987) was a Portuguese Navy officer and politician who served as the 13th president of Portugal from 1958 to 1974. He was the last president of the authoritarian and corporatist Estado Novo.
Ерте өмір
Америко де Деус Родригес Томас Лиссабонда Антонио Родригес Томас пен Мария да Ассунса Маркес ата-анасының отбасында дүниеге келді. 1922 жылдың қазанында Гертруд Рибейро да Костаға үйленді. Олардың екі баласы болды: Мария Наталия Родригес Томас (1925 жылы туған) және Мария Мадалена Родригес Томас (1930 жылы туған). Томас 1904 жылы Португалиядағы Лапа қаласындағы орта мектепке түсіп, 1911 жылы орта білімін аяқтады. Одан кейін ол екі жыл (1912–1914) Ғылым факультетінде оқыды, сосын теңіз академиясына мічман болып қабылданды.
Américo de Deus Rodrigues Tomás was born in Lisbon to his parents António Rodrigues Tomás and Maria da Assunção Marques. He married Gertrudes Ribeiro da Costa in October 1922. The couple had two children, Maria Natália Rodrigues Tomás (born 1925) and Maria Madalena Rodrigues Tomás (born 1930). Tomás entered high school at Lapa, Portugal in 1904, completing his secondary education in 1911. He then attended the Faculty of Sciences for two years (1912–1914), after which he joined the Naval Academy as a midshipman.
Әскери мансап
1916 жылы Томас Әскери-теңіз академиясын бітіргеннен кейін, ол Португалия жағалауындағы эскорт қызметіне «Васко да Гама» кемесіне, кейін «Педро Нуньес» және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Дуро» және «Тежу» эсминецтеріне тағайындалды. 1918 жылы ол лейтенант шеніне көтерілді. 1920 жылдың 17 наурызында ол «5 de Outubro» зерттеу кемесіне бекітілді, онда келесі он алты жыл қызмет етті. Осы уақыт ішінде ол Португалия жағалауын зерттеу миссиясына тағайындалды және Гидрография, навигация және теңіз метеорологиясы жөніндегі техникалық комиссияның, сондай-ақ Океанография және балық шаруашылығын зерттеу жөніндегі кеңестің мүшесі болды. Томас Теңізді зерттеу жөніндегі Халықаралық тұрақты кеңестің де мүшесі еді. Дегенмен, көптеген бейтарап бақылаушылар сайлау адал болғанда Дельгадоның жеңіске жететініне сенді. Салазар осыдан қатты алаңдап, президент сайлауын режимнің берік бақылауындағы заң шығарушы органға беруге бағытталған конституциялық түзетуді қабылдады. Томас 1965 жылы заң шығарушы органмен жалғыз кандидат ретінде қайта сайланды. Қағазда жүзінде кең, тіпті диктаторлық өкілеттіктермен жабдықталған болса да, іс жүзінде Томас билік басындағы алғашқы он жылдығында тек қана номиналды тұлға болды. Estado Novo-ның барлық уақытында Салазар премьер-министр ретінде нақты билікті ұстады. Шындығында, Салазар оны осылай таңдады, өйткені Крейвейро Лопес Салазар ұнатпаған тәуелсіздік белгілерін көрсеткен. Салазардың билігінде Томастың әлсіздігі оны инаугурациялар мен мерекелердегі сәндік фигурадан асырмады. Бұған қоса, ол сөйлеу өнерінде шебер болмағандықтан, оны әзілдердің жиі нысанына айналдырды. 1968 жылдың қыркүйегінде Салазар комаға түсіп, әрекетке қабілетсіз болды. Салазардың көп уақытқа соқпайтынына сенген Томас оны қызметтен босатып, орнына Марсело Каэтаноны тағайындады. Президенттің премьер-министрді қызметтен босату өкілеттігі – Салазардың билігіне жалғыз шектеу болды. Алайда ол Салазарды өзі құрған режимнің басшысы ретінде шеттету туралы ешқашан хабардар етпеді. Екі жылдан кейін Салазар қайтыс болғанда да, ол өзін премьер-министр деп санайтын. Томас Салазарды қызметтен босату – оның президенттік өкілеттіктерді алғашқы он жылдығында пайдаланған жалғыз жағдайы болды. Керісінше, Каэтано билікті алғаннан кейін Томас үкімет ісіне белсенді қатысты. Ол Салазарға еркіндік бергенмен, Каэтаноға сондай мүмкіндік бергісі келмеді. Ақырында Томас Каэтаноның режимді ашу әрекеттеріне қарсы болған консерваторлардың біріккен күшіне айналды. Каэтаноның реформалары Салазардың алдындағы тұрақсыздық пен хаосты есіне түсірмейтін халық үшін жеткілікті болған жоқ. Мысалы, ол президент сайлауын режимнің басымдығын сақтаған заң шығарушы органға қалдырды, ол 1972 жылы Томасты қарсылықсыз қайта сайлады. Алайда Каэтано осы аз ғана реформаларды Томас пен консерваторлардан алу үшін барлық саяси күшін жұмсауға мәжбүр болды. Сондықтан ол бір жылдан кейін Томас пен басқа консерваторлар реформалық тәжірибені тоқтатуға мәжбүрлеген кезде қарсылық көрсетуге жағдай болмады. Томас, өзінің ізашарынан айырмашылығы, Республика Президенті болып қызмет еткен кезеңде жеке резиденциясында тұрды, Белем сарайын тек кеңсе ретінде және ресми шаралар үшін пайдаланды.
After Tomás graduated from the Naval Academy in 1916, he was assigned to the Portuguese coast escort service on Vasco da Gama and later assigned to the Pedro Nunes and the destroyers Douro and Tejo during World War I. In 1918, he received a promotion to Lieutenant. On 17 March 1920, he was placed on the survey vessel 5 de Outubro, where he served for the next sixteen years. During this time, he was assigned to the survey mission of the Portuguese coast and was a board member of the Technical Commission for Hydrography, Navigation and Nautical Meteorology and a member of the Council for Studies of Oceanography and Fisheries. Tomás was also a member of the International Permanent Council for the Exploration of the Sea. Most neutral observers believed, however, that Delgado would have won had the election been honest. Salazar was alarmed enough that he pushed through a constitutional amendment transferring the election of the president to the legislature, which was firmly controlled by the regime. Tomás was re elected by the legislature in 1965 as the only candidate. Although vested with sweeping—almost dictatorial—powers on paper, in practice Tomás was little more than a figurehead for his first decade in power. For most of the existence of the Estado Novo, Salazar, as prime minister, held the real power. Indeed, Salazar had chosen him because Craveiro Lopes had shown an independent streak that Salazar didn't like. Tomás' virtual powerlessness in the office under Salazar made him little more than a decorative figure at inaugurations and festivities. This, together with a natural ineptitude for speech making, also made him a target of frequent jokes. In September 1968, Salazar was incapacitated by a coma. Believing that Salazar did not have long to live, Tomás dismissed Salazar and appointed Marcelo Caetano to succeed him. For all intents and purposes, the president's power to dismiss the prime minister had been the only check on Salazar's power. However, he never informed the recovered Salazar that he had been removed as leader of the regime he had largely created. Reportedly, when Salazar died two years later, he still believed that he was prime minister. Tomás' ouster of Salazar would be the only time he exercised his presidential prerogatives during his first decade in office. In contrast, Tomás took a much more active role in the government after Caetano took power. While he had given Salazar more or less a free hand, he was not willing to do the same for Caetano. Eventually, Tomás became the rallying point for hardliners who opposed Caetano's efforts to open up the regime. Caetano's reforms did not go nearly far enough for a populace that had no memory of the instability and chaos that had preceded Salazar. For instance, he left the presidential election in the hands of the regime dominated legislature, which re elected Tomás unopposed in 1972. However, Caetano had to expend nearly all of his political capital to wrangle even these meagre reforms out of Tomás and the hardliners. He was thus in no position to resist when Tomás and the other hardliners forced the end of the reform experiment a year later. Tomás, unlike his predecessor, lived in his private residence while President of the Republic, using the Belém Palace only as an office and for official ceremonies.
Кейінгі өмірі
1974 жылы 25 сәуірде "Шегіргүл революциясы" Португалиядағы 48 жылдық авторитарлық үкіметті аяқтады. Биліктен алынғаннан кейін Томас Бразилияға жер аударылды; 1978 жылы Рамалху Эанеш оның Португалияға оралуына рұқсат берді. 1980 жылы оның үлкен қызы Наталия күрт қайтыс болды. Республиканың бұрынғы президенттеріне арналған қазіргі қолданыстағы ерекше зейнетақы схемасынан және әскери-теңіз күштеріне қайта қабылданудан бас тартылды, ол зейнеткер әскери қызметкер ретінде шамалы зейнетақы алды. Елге оралғаннан кейін Америко Томас көптеп қаржылық қиындықтарға тап болды, президент болған кезінде алған сыйлықтары мен құнды заттарын сатуға мәжбүр болды. Ол 1986 жылы өзінің естеліктерін жариялады. Америко Томас 1987 жылы 18 қыркүйекте 92 жасында Кашкайстағы үйінде туған инфекциядан қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі қарапайым және сәнді болды, ешқандай өкілдіксіз, әскери немесе мемлекеттік құрмет көрсетілмеді, ол Ажуда зиратына жерленді.
On 25 April 1974, the Carnation Revolution ended 48 years of authoritarian rule in Portugal. After being removed from power, Tomás was exiled to Brazil; in 1978, Ramalho Eanes allowed his return to Portugal. In 1980, his eldest daughter, Natalia, suddenly died. He was denied re entry into the Navy and the extraordinary pension scheme currently in force for former presidents of the Republic, having received a modest pension from a retired military. After his return from exile, Américo Tomás lived practically isolated, having gone through serious financial difficulties, being forced to sell various gifts and valuables from when he was president. He published his memoir in 1986. Américo Tomás died at his home, in Cascais, of a generalized infection, at the age of 92, on 18 September 1987. His funeral was simple and modest, without any representation or military or state honors, being buried in the Ajuda Cemetery.
Құрметтер
Ол Анголаның 1962 және 1970 жылғы эскудо банкноталарында суреттелген.
He was portrayed in the Angolan escudo banknote issues of 1962 and 1970.