Кіріспе

Португалияның бұрынғы билік партиясы (1932–1974)

Ұлттық одақ (União Nacional) – Португалиядағы Estado Novo режимінің жалғыз заңды партиясы, 1930 жылдың шілдесінде құрылған және көп бөлігінде Антониу де Оливейра Салазардың ықпалында болған. Көп партиялық режимдерден өзгеше, Ұлттық одақ үкіметтің саяси құралы болды, оның үстінен билік жүргізбеді. Ұлттық одақтың мүшелері көбінесе жергілікті беделді тұлғалар – жер иелері, кәсіпқойлар мен кәсіпкерлер, католиктер, монархистер немесе консервативті республикашылдар болды. Ұлттық одақ ешқашан жауынгерлік немесе белсенді ұйым болған емес. Салазар премьер-министр болғаннан кейін Ұлттық одақ Estado Novo кезінде заңды түрде жұмыс істеуге рұқсат етілген жалғыз партияға айналды. Салазар Ұлттық одақтың саяси партияның антонимі болатынын мәлімдеді. Ұлттық одақ саяси биліктің көзі емес, қосымша орган болды. Салазардың бұл партияның Муссолининің Италиясындағы фашистік партия сияқты орталық рөл атқаруын қалағаны байқалмады; шын мәнінде, ол революциялық авангард емес, консервативтік платформа болуы тиіс еді. Ұлттық одақтың идеологиясы корпоратизм болды және ол католик энцикликаларынан, мысалы Rerum novarum және Quadragesimo anno сияқты, сондай-ақ Муссолинидің корпоративтік мемлекетінен шабыт алды. Басқа биліктегі фашистік партиялармен салыстырғанда, Ұлттық одақ өз режимінде әлдеқайда аз рөл атқарды. Ұлттық одақ қоғамдық пікірді жұмылдырудың орнына бақылау және шектеу үшін құрылды, ал министрлер, дипломаттар мен мемлекеттік қызметкерлер партияға қосылуға міндетті емес еді. Estado Novo мен Ұлттық одақты фашистік деп санауға бола ма, жоқ па, деген мәселеде ғалымдардың пікірлері әртүрлі. Салазардың өзі фашизм мен Estado Novo-ның католик корпоративизмін ажырататын негізгі айырмашылықтар ретінде «жастарды дәріптеу, тікелей әрекет арқылы күшті құлшынға алу, әлеуметтік өмірде мемлекеттік саяси биліктің басымдығы қағидасы және жалғыз басшының артынан жаппай халықты ұйымдастыруға бейімділік» сынға алды. Стенли Г. Пейн, Томас Джерард Галлахер, Хуан Хосе Линц, Антониу Коста Пинто, Роджер Гриффин, Роберт Пакстон және Говард Дж. Виарда сияқты ғалымдар португалдық Estado Novo-ны фашистік емес, консервативтік авторитарлық деп санауды жөн көреді. Ал Фернандо Росас, Мануэль Виллаверде Кабрал, Мануэль де Лусена, Мануэль Лофф және Ракель Варела сияқты португалиялық ғалымдар Estado Novo-ны фашистік деп санау керек деп есептейді.

Тарих

Партия 1930 жылы Диктатура Националь кезеңінде құрылған. Ресми түрде бұл саяси партия емес, "барлық португалдардың бірлігі ұйымы" болды. Салазар партияны іске қосқан сөзінде оның рөлі туралы нақты айтпады, және ол диктатураны қолдаған барлық партияларды – республикалық, монархиялық немесе католиктік болсын – біріктірді. Оның алғашқы негізгі қағидаларында "саяси немесе діни сенімдеріне қарамастан барлық азаматтар" 1930 жылғы 30 маусымдағы Салазардың сөйлеген сөзіндегі қағидаларды қабылдаған жағдайда қабылданатыны нақты көрсетілді. Ұлттық одақ режимді қолдау үшін құрылған. Бұл Estado Novo режимі кезінде заңды түрде рұқсат етілген жалғыз партия болды; басқа барлық саяси партияларға тыйым салынды және қуғын-сүргін жасалды, соның ішінде бастапқыда қолдаушылар болған Франсиско Роляо Прето басқарған Ұлттық синдикалистер де. 1934 жылы Салазар Португалия Ұлттық синдикалистерінің басшылығын тазалаудың бір бөлігі ретінде Франсиско Роляо Претоны тұтқындап, жер аударып жіберді. Португалиялық Ұлттық синдикалистер фракцияларға бөлінді, кейбіреулері жер аударылды, ал көпшілігі Ұлттық одаққа қосылды. Салазар Ұлттық синдикалистерді "кейбір шетелдік үлгілерден шабыт алған" (яғни неміс нацизмі) деп айыптап, олардың "жастарды дәріптеуін, тікелей әрекет арқылы күшті құлшындыруын, әлеуметтік өмірде мемлекеттік саяси биліктің басымдығы қағидасын, [және] жаппай ұйымдастыруға бейімділігін" фашизм мен Католик корпоративизмінің арасындағы маңызды айырмашылықтар деп атады. Ұлттық одақтың алғашқы басшысы Ішкі істер министрі полковник Лопес Матеус болды. Орталық комиссияның құрамы партияның режимді қолдауға, оған қарсы күресуге емес, бағытталғандығын көрсетті. Салазар президент болды, ал Кунья Леал ULR-дің бұрынғы мүшесі Альбино дос Рейс вице-президент болып тағайындалды. Бірінші Орталық комиссияны Биссая Баррето, судья және интегралист монархист Жоао Амарал, сондай-ақ 1920 жылдары Экономикалық мүдделер одағымен (União dos Interesses Económicos) байланысы бар Нуно Мексия құрады. Партияға жетекшілік ету "зейнетке шығуға" немесе мемлекеттік қызметтен беделді үзіліс жасауға тең болды. 1930 жылдары, әсіресе, Ұлттық одақтың құрамында жастардың жетіспеуі байқалды. Бірінші съезде делегаттардың 68%-ы 40 жастан асқандар еді. Тарихшы Антонио Коста Пинтоның сөзіне қарағанда, Ұлттық одақ – әлсіз партиялары бар диктатуралардың әлсіздігінің мысалы. 1933 жылға дейін партия ішінде ешқандай қызмет болған жоқ. 1934 жылдан бастап, режимнің жаңа институттары құрылғаннан кейін, Ұлттық одақ 1944 жылға дейін жанданусыз күйде болды. Бұл жағдайға себеп – режимнің оны сайлау және заңдылық беру құралы ретінде пайдаланудан басқа маңызды емес деп мәлімдегені болды. Estado Novo үгіт-насихат, жастар және еңбек саласында да мемлекеттік органдар құрды, бірақ олар партиямен байланысты емес еді. 1938 жылы Салазар Ұлттық одақтың қызметі "бір-бірінен кейін азайып, дерлік тоқтағанын" мойындады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ұлттық одақ қайтадан жандана бастады. 1945 жылдың қазан айында Салазар Испаниядағы Азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басып тасталған азаматтық құқықтарды қалпына келтіруге бағытталған либерализация бағдарламасын жариялады, бұл оның режимінің беделін Батыс елдерінде жақсартуға септігін тигізді. Бұл шаралар парламент сайлауын өткізуді, жалпы саяси кешірім жасауды, баспасөз бостандығын қалпына келтіруді, құқықтық қуғын-сүргінді қысқартуды және хабеас корпус құқығын енгізуге міндеттеме беруді қамтыды. Салазарға қарсы оппозиция кең коалиция – Демократиялық бірлік қозғалысы (MUD) айналасында біріге бастады, ол ультра-католиктерден және оңшыл экстремистерден бастап Португалия Коммунистік партиясына дейін барды. Бастапқыда MUD-ты орташа оппозиция басқарды, бірақ көп ұзамай ол коммунистік партияның күшті ықпалына ілесіп, оның жастар қанатын басқарды. Оның басшыларында бірнеше коммунист болды, олардың ішінде Октавио Пато, Сальгадо Зенха, Марио Соарес, Хулио Помар және Марио Сакраменто. Оппозициялық Демократиялық бірлік қозғалысы 1945 және 1948 жылдар аралығында заңды болды, бірақ саяси жүйе соншалықты бұзылғандықтан, жеңіске жетудің нақты мүмкіндігі болмады. Партия 1934 жылдан 1973 жылға дейін Португалияның Ұлттық Ассамблеясына сайлауда барлық орынды жеңіп алды. 1945 жылдан кейін оппозициялық кандидаттарға рұқсат берілді, бірақ 1945 және 1973 жылғы заң шығару сайлауларында олар мерзімінен бұрын бас тартылды. 1970 жылы, Салазар басшылықтан және премьер-министрліктен екі жыл бұрын Марсело Каэтаноға ауысқаннан кейін партияның аты "Халықтық Ұлттық Әрекет" ("People's National Action") деп өзгертілді. Салазар зейнетке шыққаннан кейін партия 1969 жылғы заң шығару сайлауларында ресми бәсекелестікке тап болды. Алайда, бұл сайлаудың жүргізілу әдісі бұрынғы сайлаулардан көп ерекшеленбеді, ANP барлық округтерде үлкен жеңіске жетті. Партияның режимді қолдаудан басқа ешқандай нақты философиясы болған жоқ. Ұлттық синдикалистік лидер Франсиско Роляо Прето 1945 жылы Ұлттық одақты "барлық партиялардан шыққан модераторлардың тобы, жаны мен сенімі жоқ буржуазия, біздің заманымыздың ұлттық және революциялық қажеттіліктеріне" деп сынады. Идеологиясының болмауы салдарынан, ол 1974 жылғы Португалия революциясынан кейін көп ұзамай жойылды. Ол қайтадан жанданып көрген жоқ, және оның мұрагері болуға таластаған ешбір партия қазіргі Португалиядағы Республика Ассамблеясында орын жеңіп алған жоқ.

Төрағалар

Жоқ. (Номер) Портрет аты Лауазым Саяси партия Қызметке кірген қызметтен кеткен Қызметте болған уақыт.

Президент сайлауы

Сайлау партиясы үміткеріХалық дауысының %НәтижесіХалық дауысымен сайланған президент1928 Оскар Кармона761,730 100%Сайланды 1935653,754100%Сайланды 1942829,042100%Сайланды 1949761,730100%Сайланды 1951Франсиско Кравиро Лопес761,730100%Сайланды 1958Америко Томас765,08176.42%Сайланды Президент Ұлттық жиналыспен сайланды1965Америко Томас55697.7%Сайланды 197261692.1%Сайланды

Ұлттық жиналысқа сайлау

СайлауПартия басшысыХалық дауысының% Жеңген орындар+/– ҚұрамыНәтиже1934Антонио Салазар476,706 100% 100 1-орын1938694,290100% 1-орын1942758,215100% 1-орын1945489,133100% 20 1-орын1949927,264100% 1-орын1953845,281100% 1-орын1957911,618100% 1-орын1961973,997100% 10 1-орын1965998,542100% 1-орын1969Марсело Каэтано981,26387.99% 1-орын19731,393,294100% 20 1-орын