Кіріспе
Португалияның саяси партиясы – Португалия Коммунистік партиясы (Partido Comunista Português, pɐɾˈtiðu kumuˈniʃtɐ puɾtuˈɣeʃ, PCP) – Португалиядағы демократиялық централизм негізінде құрылған коммунистік, марксистік-лениндік саяси партия. Партия өзін патриоттық және интернационалистік деп санайды, сондай-ақ саяси спектрде солшыл және радикалды солшыл аймақтары арасында орналасқан деп сипатталады. Партия 1921 жылы құрылып, 1922 жылы Коминтернмен байланыс орнатып, 1923 жылы оның Португалия бөлімшесіне айналды. 1926 жылғы әскери төңкерістен кейін ПКП-ға тыйым салынды, және ол Антониу де Оливейра Салазардың диктаторлық режиміне қарсы оппозицияда маңызды рөл атқарды. Шамамен бес онжылдыққа созылған диктатура кезеңінде ПКП құпия полиция тарапынан үнемі қысымға ұшырады, бұл партия мүшелерін тұтқындау, азаптау және өлтіру қатерімен жасырын өмір сүруге мәжбүр етті. 1974 жылғы "Гвоздика революциясы" режимін құлатып жібергеннен кейін, партияның Орталық комитетінің 36 мүшесі барлығы 300 жылдан астам түрмеде жазасын өтеді. Диктатура аяқталғаннан кейін партия жаңа демократиялық үкіметтегі маңызды саяси күшке айналды. Партияның мақсаттарының бірі – "жұмысшы табының сыныптық мүдделеріне қызмет етудегі басты рөлін" сақтау. Қазіргі уақытта ПКП Португалия Республикасы Ассамблеясындағы алтыншы орында тұр, онда 230 орынның 4-і оған тиесілі. Партия 1931 жылы құрылған "Avante!" апталық газетін шығарады. Оның жастар ұйымы – Португалия Коммунистік Жастары, Демократиялық Жастар Әлем Федерациясының мүшесі.
The Portuguese Communist Party (Partido Comunista Português, pɐɾˈtiðu kumuˈniʃtɐ puɾtuˈɣeʃ, PCP) is a communist, Marxist–Leninist political party in Portugal based upon democratic centralism. The party also considers itself patriotic and internationalist, and it is characterized as being between the left wing and far left on the political spectrum. The party was founded in 1921, establishing contacts with the Comintern in 1922 and becoming its Portuguese section in 1923. The PCP was banned after the 1926 military coup and subsequently played a major role in the opposition against the dictatorial regime of António de Oliveira Salazar. During the nearly five decade long dictatorship, the PCP was constantly suppressed by the secret police, which forced the party's members to live in clandestine status under the threat of arrest, torture, and murder. After the Carnation Revolution in 1974, which overthrew the regime, the 36 members of party's Central Committee had, in the aggregate, experienced more than 300 years in jail. After the end of the dictatorship, the party became a major political force in the new democratic government. One of its goals, according to the party is to maintain its "vanguard role in the service of the class interests of the workers". Currently, the PCP is the joint sixth largest in the Portuguese Assembly of the Republic, where it holds 4 of the 230 assembly seats. The party publishes the weekly Avante!, founded in 1931. Its youth organization is the Portuguese Communist Youth, a member of the World Federation of Democratic Youth.
Шығу тегі
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1918 жылы Португалияда ауыр экономикалық дағдарыс басталды, оның бір себебі – соғысқа Португалия әскерінің араласуы болды. Португалия жұмысшыларының өмірлік деңгейінің нашарлауына наразылық ретінде ереуіл толқыны өтті. Дамып келе жатқан еңбек қозғалысының қолдауымен жұмысшылар сегіз сағаттық жұмыс күні сияқты мақсаттарына қол жеткізді. 1919 жылдың қыркүйегінде жұмысшы қозғалысы Португалияның алғашқы еңбек одақтары конфедерациясын – Жалпы еңбек конфедерациясын құрды. Алайда, Португалия жұмысшыларының арасында нақты саяси стратегияның болмауынан туындаған саяси әлсіздік сезімі, сондай-ақ 1917 жылы Ресейде болған большевиктік революцияның күшейіп бара жатқан ықпалы 1919 жылы Португалияның Максималистік федерациясын (ФМФ) құруға алып келді. ФМФ-ның мақсаты – социалистік және революциялық идеяларды тарату, сондай-ақ жұмысшы қозғалысын ұйымдастыру және дамыту болды.
Заңсыз
1926 жылғы 28 мамырдағы әскери төңкерістен кейін партия тыйым салынды және жасырын жұмыс істеуге мәжбүр болды. Кездейсоқ жағдайға орай, төңкеріс екінші съездің алдында жасалып, партия жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті. 1927 жылы партияның бас кеңсесі жабылды. Партия алғаш рет 1929 жылы Бенто Гонсалвес басшылығымен қайта ұйымдастырылды. Жаңа заңсыз мәртебесіне бейімделіп, партия жасырын ұяшықтар желісі ретінде қайта құрылды. 1938 жылы ПКП Коминтерннен шығарылды. Шығарылу себебі – елдегі коммунистік қозғалыстың күшті қарбаласынан кейін партия қызметінің күрт тоқтауы, партияның бірқатар маңызды мүшелерінің ақша жымқырғаны туралы айыптаулар және, бастысы, ішкі соғыстармен басым болған партияның әлсіз ішкі құрылымы тудырған Коминтернге деген сенімсіздік. Георгий Димитровтың қол қойған ПКП-ға қарсы шаралар, ішінара Иосиф Сталин басқарылған Коминтернге мүше партияларға немесе тұлғаларға (Польша Коммунистік партиясы немесе Бела Кун сияқты) жасалған қуғын-сүргінмен байланысты болды. Осы оқиғалар 1943 жылы Коминтерннің тарауына әкелді. ПКП коммунистік қозғалыс пен Кеңес Одағымен қарым-қатынасын 1947 жылы Испания және Франция коммунистік партиялары арқылы, кейін Михаил Суслов арқылы жасалған сирек байланыстар арқылы қалпына келтірді. 1933 жылы Салазардың диктаторлық "Эштаду-Нову" режимі орнағаннан кейін партияға қарсы қысым күшейді. Көптеген мүшелері тұтқындалып, азапталды және өлімге кесілді. Көптегендері Кабо-Верде аралдарындағы Таррафаль концлагеріне жіберілді. Соның ішінде сол жерде қайтыс болған Бенто Гонсалвес та бар. Тұтқындаулардың кең ауқымы 1940 және 1941 жылдары "40 жылғы қайта ұйымдастыру" деп аталған үлкен қайта ұйымдастыруға әкелді. Бұл өзгерістерден кейін өткен алғашқы съез 1943 жылы өтті және партия диктатураны жоюды қалайтын барлық адамдармен бірігуі керек екенін мәлімдеді. Тағы бір маңызды қорытынды – партияның португал армиясындағы ықпалын арттыру қажеттігі болды. Партия алғаш рет Салазар режиміне қарсы қарсылыққа елеулі көмектесетін жасырын кадрлар желісі бар күшті жасырын ұйымды құра алды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыста фашистік режимдер жеңілгеннен кейін Салазар батыстың алдында жақсы бейне жасау үшін кейбір демократиялық өзгерістер жасауға мәжбүр болды, сондықтан сол жылдың қазан айында демократиялық қарсылық "Демократиялық бірлік қозғалысы" (португалша: Movimento de Unidade Democrática, немесе MUD) деп аталатын платформа құруға рұқсат алды. Бастапқыда MUD-ды орташа оппозиция басқарды, бірақ көп ұзамай жастар қанатын басқаратын ПКП оған күшті ықпал етті. Жастар қанатының басшылығында Октавио Пато, Сальгадо Зенха, Марио Соарес, Хулио Помар және Марио Сакраменто сияқты бірнеше коммунист болды. Бұл ықпал бірнеше толқындардан кейін 1948 жылы үкімет тарапынан MUD-ға тыйым салуға әкелді. 1946 жылы шілдеде өткен төртінші съезде режимді құлатудың жалғыз жолы ретінде жаппай халық күресі көрсетілді және партия басшыларына сол халық қозғалысына көмектесетін саясат жарияланды. Бұл, жасырын жұмыстың нығаюымен бірге, съездің басты қорытындысы болды. Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық комитеті осы съездің қорытындылары туралы қысқаша баяндама жариялады. Осы уақытта Альваро Кунхал Бенто де Хесус Карасаның көмегімен Социалистік блокпен қарым-қатынасты жақсарту үшін Югославияға барды. Кейін 1948 жылы ол Михаил Сусловпен сөйлесу үшін Кеңес Одағына барды, содан кейін ПКП мен Халықаралық коммунистік қозғалыстың арасындағы байланыс қайта жаңартылды. 1962 жылы академиялық дағдарыс болды. Салазар режимі студенттер арасында демократиялық идеялардың кең таралуынан қорқып, бірнеше студенттік бірлестіктер мен ұйымдарды, соның ішінде Португалия студенттерінің ұлттық хатшылығын заңсыз деп жариялады. Бұл ұйымның мүшелерінің көпшілігі қуғын-сүргінге ұшыраған және университет оқуларын жалғастыруға тыйым салынған интеллектуалды коммунист белсенділері болды. ПКП көмегімен студенттер 24 наурызда Лиссабонда үлкен студенттік демонстрациямен аяқталған демонстрациялармен жауап берді. Демонстрацияны полиция қатыгездікпен басып, жүздеген наразылар жарақат алды. Содан кейін студенттер дереу режимге қарсы шабуылға шықты. Алтыншы съезде, 1965 жылы, 1961 жылы бас хатшы болып сайланған Альваро Кунхал "Жеңіске жол – Ұлттық және демократиялық революциядағы партияның міндеттері" атты баяндамасын жариялады, ол Мәскеудегі сүргінде Маргарида Тенгарриньямен бірлесіп жазылған, бұл демократиялық қозғалыста маңызды құжатқа айналды. Жасырын мүшелер арасында кеңінен таратылған, ол "экономикадағы монополиялардың жойылуы", "жер реформасының қажеттілігі және жерді қайта бөлу", және "мәдениет пен білімге қол жеткізуді демократияландыру" сияқты сегіз саяси мақсатты қамтыды – бұл партия Португалияны толыққанды демократиялық ел ету үшін қажет деп санайтын саясаттар. Тоғыз жылдан кейін, 1974 жылғы 25 сәуірде Гвоздика революциясы болды, ол 48 жылдық қарсылыққа нүкте қойып, партия өмірінде жаңа кезеңнің басталуын білдірді.
Карнеол революциясы
Революциядан кейін Португалияда негізгі демократиялық құқықтар қайта орнатылды. 27 сәуірде саяси тұтқындар босатылды. 30 сәуірде Альваро Кунхал Лиссабонға оралды, оны мыңдаған адам күтіп алды. Бірінші мамыр күні 48 жылдан кейін алғаш рет тойланды, және Лиссабондағы FNAT стадионында (қазіргі 1 мамыр стадионы) Кунхал мен социалист Марио Соарестің сөздерін тыңдау үшін шамамен жарты миллион адам жиналды. 17 мамырда партияның газеті "Аванте!" тарихында алғаш рет заңды түрде шығарылды. Келесі айларда елдегі күрт өзгерістер ПКП-ның тығыз бақылауы мен қолдауымен жүрді. Колонияларға тәуелсіздік берудің қарбалас процесі партияның толық қолдауымен басталды, және бір жыл ішінде Гвинея-Бисау, Ангола, Мозамбик, Кабо-Верде және Сан-Томе және Принсипи тәуелсіз мемлекеттерге айналды. 1974 жылғы 20 қазанда партияның жетінші съезі өтті. Съезде мыңнан астам делегат, жүздеген португалдық және шетелдік қонақтар қатысты. Съезде елдегі ағымдағы төңкеріс туралы маңызды мәлімдемелер жасалды. Сайланған орталық комитеттің 36 мүшесінің барлығы 300 жылдан астам түрмеде отырған. 1974 жылғы 26 желтоқсанда ПКП заңды түрде танылған алғашқы партия болды. Бұл революциялық процесте саяси солға қарай бұрылысқа әкелді, экономиканың негізгі салалары – банктер, көлік, болат комбинаты, шахталар және байланыс компаниялары мемлекеттік меншікке алынды. Бұл партияны қолдаған және бірінші уақытша үкімет отставкаға кеткеннен кейін премьер-министр болған әскери қанаттың мүшесі Васко Гонсалвестің басшылығымен іске асырылды. Партия бұл өзгерістерді және ауыл шаруашылығы секторындағы жерді ұжымдастыруды көздейтін Аграрлық реформа процесін толық қолдады, бұл реформа "Аграрлық реформаның араласу аймағы" немесе "ЗИРА" деп аталатын Тежу өзенінің оңтүстігіндегі аймақта жүзеге асырылды. Бұл жаңа ұсыныс Португалия президенті Марсело Ребело де Соуза тарапынан таршылықпен мақұлданды. Португалиядағы 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауынан кейін партия бір еуропарламент депутатын жоғалтты, қазірде Еуропалық Біріккен солшылдар – Солтүстік жасылдар тобында екі мүшесі бар.
2022 жылғы Украинаны басып кіруге реакция
2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан бері, Португалия Коммунистік партиясы (ПКП) парламенттегі жалғыз саяси партия ретінде, Ресейді бастапқыда айқын түрде айыптаудан жалтарды және оның орнына соғыс үшін АҚШ, Еуропалық Одақ және НАТО-ны қайта-қайта кінәлады. 24 ақпанда (басып кірудің бірінші күні) партия, Сыртқы істер министрі Аугусто Сантос Силваның (Социалистік партия) парламенттік дебаттарда Ресейді айыптауға шақырғаннан кейін, Ресейді айыптаудан бас тартты. Коммунистер бұл қақтығыстың "ресейліктер мен украиндықтар арасындағы проблемадан" гөрі "әлдеқайда терең" екенін мәлімдеді және керісінше, АҚШ-ты "Еуропада жаңа соғысқа мүдделі тарап" деп айыптап, олардың "ішкі мәселелерден назарды аудару" және "ірі қару сатуды қамтамасыз ету" мақсатымен оны "қоздырып" отыр деген кінә тақты. 1 наурызда Еуропарламент мүшелері болып табынған екі коммунист, басып кіруді айыптайтын резолюцияға қарсы дауыс берді. Партия бұл резолюцияның "эскалацияны күшейтіп", "бір жақты көзқарасқа ұқсатуға тырысып" және "әскери шығындарды ұлғайтудың, НАТО-ны нығайту мен кеңейтудің және ЕО-ның әскерилендірілуінің ауқымды процесін ақтауға" бағытталғанын мәлімдеді. Құжат 600-нан астам дауыспен мақұлданды, 13 қарсы және 26 қалыс қалды. 8 наурызда ПКП жетекшісі Жеронимо де Соуза соғысқа қатысқан барлық тараптарды (Ресейді де қоса, бірақ Кремльдің "әскери операция" терминологиясын қолданып оның әрекеттеріне сілтеме жасады) кінәлады. Ол партияның "2014 жылғы АҚШ тарапынан жасалған төңкеріс, Ресейдің соңғы әскери араласуы және АҚШ, НАТО және ЕО жасаған соғыстық эскалацияны" айыптайтынын айтты. 20 сәуірде ПКП келесі күні Украина президенті Владимир Зеленский сөз сөйлейтін парламенттік сессияға қатыспайтынын хабарлады. Партияның парламенттік жетекшісі Паула Сантос "ксенофобиялық және соғысқорлық биліктің қатысуын мақұлдаудан" бас тартты, бұл сессияны "соғыстың эскалациясына үлес қосатын сахна" деп сипаттады. 23 сәуірде журналист басып кіру болып жатыр деп санайтынын сұрағанда, партия жетекшісі Жеронимо де Соуза: "Біз айыптаған әскери операция болды" деп жауап берді. Журналист сұрақты қайталағаннан кейін, ол "басып кіру" сөзін қолданудан бас тартып, тартыншақ жауап берді: "Біздегі суреттерге қарағанда, кем дегенде, қақтығыс, соғыс бар. Бұл сөзсіз және мойындалуы керек". "Басып кіру" сөзін жаңа бас хатшы Пауло Раймундо, сондай-ақ парламент мүшелерінің ұқсас мәлімдемелерінен кейін ресми түрде қолданды.
Негізгі қағидалар
ПКП-ның жарғысында партия португал пролетариатының авангардысы деп белгіленеді. Осы авангардтық рөл оның кластық мәнінен және халықпен тығыз байланысынан, оларды ұйымдастырудан және қолдауын жеңіп алудан туындайды. ПКП өзінің қатарында демократия және социализм үшін күресетін өнеркәсіп және кеңсе қызметкерлерін, шағын және орта фермерлерді, зиялылар мен техникалық мамандарды, шағын және орта кәсіпкерлерді, өнеркәсіпшілерді біріктіреді. Партия өзін португал халқының күрес дәстүрінің заңды жалғасы және олардың тарихындағы прогрессивті және революциялық жетістіктерінің мұрагері деп санайды. ПКП марксизм-ленинизмді өзінің теориялық негізі деп қабылдайды, ол материалистік және диалектикалық әлемтаным болып табылады және қоғамды талдаудың ғылыми құралы есептеледі. Осы принциптер партияның қызметін бағыттайды және жаңа сын-қатерлер мен жағдайларға жүйелі түрде жауап беруге мүмкіндік береді. Партия өз мүшелерін және қызметін пролетариаттың интернационализмі рухында, коммунистік партиялар мен революциялық және прогрессивті күштер арасындағы ынтымақтастық, сондай-ақ басқа елдердің жұмысшыларымен ынтымақтастық және оларға қолдау көрсету рухында бағыттайды.
Ішкі ұйым
Партияның ішкі құрылымын басшылыққа алатын негізгі принцип – лениндік партия екендігінің нәтижесінде демократиялық централизм болып табылады, ол мынаны білдіреді: Көптеген жағдайларда газет тарату, партия мүшелерін саяси полицияның қуғынға салуына немесе құпия баспаханаларды жоюға байланысты үзілістерге ұшырады. Ресми цензурадан сәтті өткен «Аванте!» Португалияның азаматтар арасындағы екінші дүниежүзілік соғыс, Африкадағы отаршылдық соғыс, жұмысшылардың жаппай ереуілі мен диктатураға қарсы студенттердің наразылық толқындары сияқты оқиғалар туралы еркін хабарлаған санаулы газеттердің бірі болды. «Аванте!» демократия орнағаннан кейін үштен астам онжылдықтан бері жарық көріп келеді және қазір толыққанды онлайн нұсқаға ие. «Аванте!» фестивалі газеттің құрметіне аталды. 2005 жылғы Португалия парламенті сайлауы кезінде партия өз веб-сайтында радио хабарларын таратуды және цифрлық форум құрды, бұл сайлау науқанында интернетті белсенді пайдаланған алғашқы португалиялық партия болды. Соңғы съезден кейін партияның жарғысы өзгертілді және партия енді өз веб-сайтын ресми ақпарат құралы деп санайды және ол үнемі жаңартылып отырады. Науқандық радио хабар тарату «Comunic» деп аталған онлайн радиостанцияға айналды. Ол партия мүшелерімен тақырыптық сұхбаттар, музыка және үгіт-насихат материалдарын таратады. Әдетте, партияның ірі саяси науқандары мен күрестері теміржол вокзалдары, зауыттар, университеттер, басты көшелер, даңғылдар немесе базарлар сияқты маңызды орындарда көптеген үнқағаздар мен жарнамалық плакаттарды тарату арқылы қолдалады. Португалия заңнамасы партияларға сайлау науқаны кезінде де, одан тыс уақытта да тегін телеарна беріп, ПКП оны бастамалар мен саяси науқандарды насихаттау үшін пайдаланады. Партияның «Edições Avante!» (Аванте! Баспасы) атты баспасы да бар, ол партия тарихына немесе марксизмге қатысты бірнеше кітаптарды шығарып сатады. Марксизм-ленинизм классиктері, мысалы, «Коммунистік манифест», «Капитал», «Еврей мәселесі» немесе «Не істеу керек?», партия тарихы мен қарсылық туралы португалиялық авторлардың бірнеше кітаптары, бағдарлама немесе жарғылар сияқты ресми құжаттар, «Дүниеді сілкіндірген он күн» және тағы да басқа көптеген еңбектер «Аванте!» баспасының каталогында бар.
Жастар ұйымы
PCP жастар ұйымы – Португалия коммунистік жастар ұйымы (Juventude Comunista Portuguesa) болып табылады және ол 1979 жылдың 10 қарашасында Коммунистік студенттер лигасы мен Жас коммунистер лигасының бірігуінен кейін құрылды. Португалия коммунистік жастары – Демократиялық жастар әлемдік федерациясының мүшесі, бұл жастар үкіметтік емес ұйымы, ол барлық құрлықтардан бірнеше солшыл жастар ұйымдарын біріктіреді. Федерация Дүниежүзілік жастар мен студенттер фестивалі деп аталатын халықаралық шара өткізеді, және Португалия коммунистік жастары оған қатысады. Жастар бөлімі Партияның құрылымына ұқсас, сондай-ақ демократиялық централизмнің лениндік принципіне негізделген, ал екі ұйым да ынтымақтастық қарым-қатынасын сақтайды. Дегенмен, JCP – тәуелсіз ұйым. Көбінесе студенттерден және жұмысшы жастарынан құралған Португалия коммунистік жастарының басты саяси мәселелері – барлық жастағы адамдарға арналған тегін және мемлекеттік білім беруді, жұмыспен қамтуды, бейбітшілікті және тұрғын үйді ілгерілету болып табылады. Ол сондай-ақ Куба, Палестина немесе Венесуэла сияқты елдерге халықаралық ынтымақтастық бригадаларын жеке немесе KNE немесе SDAJ сияқты басқа еуропалық коммунистік жастар ұйымдарымен бірлесе ұйымдастырады. Оның негізгі ұйымдық күші жоғары мектеп және университет студенттері арасында, сонымен қатар студенттік одақтарда күшті өкілдікке ие.
Аванте! Фестиваль
Жыл сайын қыркүйек айының бірінші демалыс күнінде партия "Аванте!" фестивалін өткізеді (португалша: Festa do Avante!). Фестиваль Лиссабонның әртүрлі жерлерінде – Лиссабон халықаралық көрмесі, Ажуда немесе Лурес сияқты орындарда өткен, қазір Сейшал қаласына жақын Аморада, партия 1990 жылдардың басында өткізген ірі қаржы жинау науқаны арқылы сатып алған жерде ұйымдастырылады. Партия бұл науқанды бұрынғы фестиваль алаңдарының иелері ұйымдастырған бойкоттан қашудың жалғыз жолы деп есептейді, нәтижесінде 1987 жылы фестиваль өткізілмеді. Фестиваль жүздеген мыңдаған келушіні қызықтырады. Іс-шаралар үш күндік музыка фестивалінен тұрады, онда бес сахнада жүздеген португал және халықаралық топтар мен әртістер өнер көрсетеді, сондай-ақ этнография, гастрономия, пікірсайыстар, кітап және музыка жәрмеңкесі, театр (Avanteatro), кино (Cineavante) және спорттық жарыстар ұйымдастырылады. Бірнеше шетелдік коммунистік партиялар да қатысады. Фестивальде Чико Буарке, Баден Пауэлл, Иван Линс, Зека Афонсо, Баффи Сент-Мари, Холли Нир, Джонни Клег, Чарли Хаден, Джуди Коллинз, Ричи Хавенс, Том Пакстон, Ска P, Совет цирк компаниясы, Кубань казак хоры, Dexys Midnight Runners, The Band, Hevia, Бригада Виктор Джара, Адриано Корреа де Оливейра, Карлос Паредес, Хорхе Палма, Маноэль де Оливейра, Babylon Circus және тағы да көптеген танымал әртістер, коммунистер де, коммунистер емес, португалдықтар да, шетелдіктер де өнер көрсеткен. Партия дайындық жұмыстарын өткен фестиваль аяқталғаннан кейін бірден бастайды. Партияның жүздеген мүшелері мен достары, көбінесе жастар, ерікті болып қатысады.