Кіріспе

Кеңес-неміс соғысындағы Кеңес операцияларының сериясы

Ешбір тарап өздерінің операциялық мақсаттарына жете алмады. Кеңес әскерлері Орталық армия тобын жоя алмады. | аумақ = Неміс әскерлері Ржев шығыршығынан шегінді (Бюфел операциясы). | күресуші1 = | күресуші2 = Нацистік Германия | қолбасшы1 = | қолбасшы2 = | күш1 = Барлығы: 3,680,300 | күш2 = | қазалар1 = Тізім | 1,160,787–2,300,000 Исаев: 392,554 қаза/жоғалған/ұсталған 768,233 жараланған және ауру 162,713 қаза 469,747 жараланған 35,650 жоғалған

Ржев шайқасы (Ржевская битва) – Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданында 1942 жылдың 8 қаңтарынан 1943 жылдың 31 наурызына дейін Вермахтқа қарсы Қызыл Армияның бірнеше шабуылдары. Шайқастар Смоленск облысының солтүстік-шығысында және Тверь облысының оңтүстігінде, Ржевті қоршап тұрған шығыңқы жерде және оның айналасында өтті. Кеңес армиясының жоғары шығындарына байланысты, бұл науқан ветерандар мен тарихшылар арасында "Ржев ет тартқышы" (Ржевская мясорубка) деп аталды. Шолу

Бұл майданның осы аймағында жүзеге асырылған негізгі операциялар:
Ржев-Вязьма стратегиялық шабуыл операциясы (8 қаңтар – 20 сәуір 1942 ж.) Калинин майданы, Батыс майданы, Брянск майданы және Солтүстік-Батыс майданы
Сычёвка-Вязьма шабуыл операциясы (8 қаңтар – 20 сәуір 1942 ж.) Калинин майданы
Можайск-Вязьма шабуыл операциясы (Юпитер операциясы) (10 қаңтар – 28 ақпан 1942 ж.) Батыс майданы
Торопец-Холм шабуыл операциясы (9 қаңтар – 6 ақпан 1942 ж.) Солтүстік-Батыс майданы және 22 қаңтар 1942 ж. Калинин майданына қайта тағайындалды
Вязьма әуе десанттық операциясы (18 қаңтар – 28 ақпан 1942 ж.) Батыс майданы (сонымен қатар Ганновер операциясын қараңыз)
Ржев-Вязьма шабуыл операциясы (1942) (3 наурыз – 20 сәуір 1942 ж.)
Сейдлиц операциясы және Белый және Холм Жирковский маңындағы Кеңес қорғаныс шайқастары (2–23 шілде 1942 ж.) Германияның 9-армиясы тарапынан Белый және Холм–Жирковский арасындағы шығыңқы жерді жою және Калинин майданының 39-армиясы мен 11-атқыштар корпусын жою мақсатымен жүргізілді.
Бірінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясы (30 шілде – 23 тамыз 1942 ж.), (басқа дереккөздер 30 қыркүйек немесе 1 қазан 1942 ж. аяқталғанын айтады) Калинин майданы мен Батыс майданы күштерімен
Екінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясы (Марс операциясы) (25 қараша – 20 желтоқсан 1942 ж.) Калинин майданы мен Батыс майданы күштерімен
Великие Луки үшін шайқас (24 қараша 1942 – 20 қаңтар 1943 ж.) Калинин майданының 3-ші шок армиясымен
Ржев-Вязьма шабуыл операциясы (1943) (2–31 наурыз 1943 ж.) Калинин майданы мен Батыс майданы күштерімен, сонымен қатар Брянск майданында оңтүстік фланга шабуыл операциялары. Бұл операциялар Бюфел операциясы деп белгілі шығыңқы жерден неміс әскерлерінің жоспарланған шегінуі кезінде жүргізілді.

Ржев-Вязьма стратегиялық шабуыл операциясы

1941 жылғы кеңестік қысқы қарсы шабуыл кезінде және Ржев-Вязьма стратегиялық шабуыл операциясы (8 қаңтар 1942 – 20 сәуір 1942 ж.) неміс әскерлері Мәскеуден кері итерілді. Нәтижесінде, астана бағытында майдан шебі бойымен шығыңқы жер пайда болды, ол Ржев-Вязьма шығыңқы жері деп аталды. Ол Мәскеуге төнген қауіпке байланысты Германия армиясы тобының орталығы үшін стратегиялық маңызды болды, сондықтан қатты нығайтылған және күшті қорғалған. Калинин және Батыс майдандарының алғашқы кеңес әскерлері құрамында 22-ші, 29-шы, 30-шы, 31-ші, 39-шы, ал соңғысында 1-ші шок, 5-ші, 10-шы, 16-шы, 20-шы, 33-ші, 43-ші, 49-шы және 50-ші армиялар мен үш атқыштар корпусы болды. Жоспарда 22-ші, 29-шы және 39-шы армиялар 11-ші атқыштар корпусының қолдауымен Ржевтің батысына шабуыл жасап, Армиялар тобының 9-шы армиясының батыс флангіне терең енуді көздеді. Бұл қаңтар айында қол жеткізілді, ал айдың соңында ат әскерлері корпусы неміс флангісінің тереңдігіне 110 км-ге жетті. 9-армияның артқы жағына төнген қауіпті жою үшін немістер 2 шілдеде Сейдлиц операциясын бастады. Алайда, жердің табиғатына байланысты, енуді кеңейтуге тырысқан 22-ші, 29-шы және 39-шы кеңес армияларының жабдықтау жолы қиынға соқты және олар қоршауға алынды. Ржевке дейінгі негізгі тас жолды ат әскері кескені Торопец-Холм шабуылдың басталғанын білдірді. Сычёвка-Вязьма шабуыл

Шабуыл 1942 жылдың соңында жүргізілді. Можайск-Вязьма шабуыл

Торопец-Холм шабуыл

Бұл шабуыл Батыс майданның солтүстік бөлігінде Вермахттың 16-шы армиясы мен 9-шы армиясына қарсы жүргізілді. Вязьма әуе десанттық операциясы

Батыс майданының 4-ші әуе десанттық корпусы жүргізген, олардың бесеуі Вермахттың 9-шы армиясының негізгі жол және темір жол желілерін кесуге арналған жеті бөлек қондыру аймағындағы советтік әуе десанттық операциясы. Сейдлиц операциясы

1941–1942 жылдардағы советтердің қысқы қарсы шабуылдан кейін, кеңестік күштердің едәуір бөлігі неміс 9-армиясының артқы бөлігінде қалды. Бұл күштер Ржев пен Белый арасындағы орманды батпақты аймақты ұстап тұрды. 1942 жылдың 2 шілдесінде генерал Уолтер Модельдің командалығымен Тоғызыншы армия Кеңес әскерлерін жою үшін Сейдлиц операциясын бастады. Немістер алдымен Обша аңғары арқылы табиғи жолды бұзып, содан кейін Кеңес әскерін екі бөлікке бөліп алды. Соғыс он бір күн бойы жалғасып, қоршауға алынған Кеңес әскерлерінің жойылуымен аяқталды. Бірінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясы

Екінші Ржев-Сычёвка стратегиялық шабуыл (Марс операциясы)

Келесі Ржев-Сычёвка шабуыл (25 қараша 1942 – 20 желтоқсан 1942 ж.) Марс операциясы деген кодты атаумен аталды. Операция бірнеше кезеңді шабуылдан тұрады:
Сычевка шабуыл 24 қараша 1942 – 14 желтоқсан 1942 ж.
Белый шабуыл 25 қараша 1942 – 16 желтоқсан 1942 ж.
Лучеза шабуыл 25 қараша 1942 – 11 желтоқсан 1942 ж.
Молодой Туд шабуыл 25 қараша 1942 – 23 желтоқсан 1942 ж.
Великие Луки шабуыл 24 қараша 1942 – 20 қаңтар 1943 ж.

Бұл операция алғашқы шабуыл сияқты Қызыл Армия үшін де өте ауыр болды, сонымен қатар ол өзінің мақсатына жетпеді, бірақ Қызыл Армия неміс күштерін байлап қойды, олар Сталинград гарнизонын босатуға тырысқан болса, басқаша пайдаланылуы мүмкін. Heine деген NKVD қос агенті операция туралы ақпаратты неміс армиясының жоғары командасына жоспардың бір бөлігі ретінде берді, Сталинградта тұтқынға алынғандарды босатудан неміс күштерін аударды. Салиенттегі неміс күштері ақыры Бюфел операциясы кезінде Гитлер тарапынан Курск маңындағы неміс шабуыл операциясына көбірек күш беру үшін алынып тасталды. Ржев-Вязьма шабуыл операциясы (1943)

Нәтижелер

Саяси-әскери нәтиже

Аймақтағы шайқастар 14 ай бойы көбінесе өзгеріссіз қалды. Басқа жерлердегі шығындар мен кері шегінулер немістерді майданның жалпы күштерін босату үшін шығыңқы жерді тастауға мәжбүр етті. Шығыңқы жерді қорғауға 29 дивизия қатысты. Оны тастау 22 дивизияны босатып, немістерге майданды тұрақтандыруға және Сталинградтағы ауыр шығындардан қалпына келтіруге мүмкіндік берген стратегиялық резерв құрды. Немец генералдарының бірі Гейнц Гудериан кейінгі Цитадель операциясының стратегиялық мақсаттарына күмән келтірді, өйткені немістер Мәскеуге қауіп төндірген стратегиялық маңызды Ржев-Вязьма шығыңқы жерін Курскідегі одан да аз құнды шығыңқы жерді алу үшін әскер жинау үшін тастауға мәжбүр болды. Немістердің Бюфел операциясындағы шегінуі тактикалық және әскери тұрғыдан сәтті болды, бірақ "Ржев-Вязьма тапаншасын" тастау Шығыс майданындағы нацистік Германия үшін стратегиялық шығын болды. Кеңес армиясы Ржевдегі жеңісі үшін жоғары баға төледі, бірақ немістер Мәскеуге қауіп төндірген маңызды көпірбасқа шығуға мәжбүр болды. Алайда, немістер қорғаныс позицияларына шегінді, ол шығыңқы жерлердегідей күшті болды, 1943 жылдың жазында Орталық армия тобына қарсы Кеңес армиясының шабуылдарының сәтсіздігіне себеп болды. Әскери шығындар

1941 жылдан 1943 жылға дейінгі Ржев шығыңқы жері маңындағы операциялардың барлық сериясы үшін шығындарды анықтау қиын...

Марс операциясындағы Жуковтың рөлі

Бұл атақты шабуылда Жуковтың рөлі де талқыланып жатыр. Американдық әскери тарихшы, полковник Дэвид М. Гланц, осы операцияның тактикалық сәтсіздігіне Жуковтың басты жауапкершілігі бар екенін және бұл "маршал Жуковтың ең үлкен жеңілісі" болғанын мәлімдеді. Гланц мәлімдемесіне сәйкес, Жуковтың осы шабуылдағы басшылығы салмақты болмаған, тым жоғары мақсатты, қиындыққа толы болды және осының бәрі апатқа әкелді. Бірақ Антони Бивор Гланцтың пікірімен келіспеді. Бивордың сөзіне қарағанда, сол кезде Жуковтың назары Сталинградтағы «Уран» операциясына шоғырланғандықтан, Ржевде не болып жатқанына көңіл бөлгені аз болды. Бірақ бұл күмән тудырады, себебі «Уран» операциясын Андрей Еременко мен Андрей Василевский жоспарлаған және Жуковтың оған тікелей қатысы болмады. Ресейлік авторлар Владимир Чернов пен Галина Грин де Гланцпен келіспеді. Олар 1942 жылдың 26 тамызынан бастап Жуков Батыс майданына басшылық етпегенін, ал 29 тамыздан бастап Сталинградтағы маңызды мәселелермен айналысқанын айтты. Ал шындығында, Ржев шығанағындағы барлық майданға басшылық еткен – Сталин болды делінген. Жуков Ржевдегі басқаруға тек соңғы кезеңдерде, майданның өзекті мәселелерін шешетін «өрт сөндіруші» ретінде қатысты. Сондықтан Бивор Гланцтың Жуковтың жауапкершілігі туралы пікірлері дұрыс емес деп мәлімдеді. Бұл мәселе қызу пікірталас пен дау-дамайға себеп болды. Көптеген адамдар Ржевтің «Әскери даңқ қаласы» атағына лайық емес деп санайды, өйткені немістер кеңес әскерлерінің көптеген сәтсіз шабуылдарына қарсы «қаланың қорғаушылары» болды. Алайда, заң бойынша, қаланың оккупацияланғандығы оған осы құрметті атақ беруге кедеріс келтірмейді. Егер азаматтар, әскерилер және мемлекеттік қызметкерлер Ұлы Отан соғысына үлкен үлес қосып, осы үлесінде ерлік, батырлық және патриотизм танытса, осы жеткілікті. Сонымен қатар, Ржевдегі кеңес азаматтарының қаһармандық қарсылығы 1942-1943 жылдары ғана емес, 1941 жылы Мәскеуді қорғау кезінде де болды. Осы фактілердің барлығын ескерсек, Ржев, Вязьма және тағы да көптеген қалалар «Әскери даңқ қаласы» атағына ие болуға толыққанды жағдайға ие, олар оккупацияланған болса да, болмаса да.

Ескерткіш және ескерткіш

Ресей мен Беларусь президенттері 30 маусым күні Кеңес әскеріне арналған Ржев ескерткішін ашты. Мүсіннің авторы мүсінші Андрей Коробцов және сәулетші Константин Фомин, оның биіктігі 25 метр, 10 метрлік тұғыр үстінде орналасқан, ал айналасында соғыс мемориалы бар.