Кіріспе
Кеңес-неміс соғысындағы Кеңес операцияларының сериясы
Ешбір тарап өздерінің операциялық мақсаттарына жете алмады. Кеңес әскерлері Орталық армия тобын жоя алмады. | аумақ = Неміс әскерлері Ржев шығыршығынан шегінді (Бюфел операциясы). | күресуші1 = | күресуші2 = Нацистік Германия | қолбасшы1 = | қолбасшы2 = | күш1 = Барлығы: 3,680,300 | күш2 = | қазалар1 = Тізім | 1,160,787–2,300,000 Исаев: 392,554 қаза/жоғалған/ұсталған 768,233 жараланған және ауру 162,713 қаза 469,747 жараланған 35,650 жоғалған
| combatant2 = Nazi Germany
| commander1 =
| commander2 =
| strength1 = Total: 3,680,300
| strength2 =
| casualties1 = Plainlist|
1,160,787–2,300,000
Isayev: 392,554 dead/missing/captured
768,233 wounded and sick 162,713 dead
469,747 wounded
35,650 missing
Ржев шайқасы (Ржевская битва) – Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданында 1942 жылдың 8 қаңтарынан 1943 жылдың 31 наурызына дейін Вермахтқа қарсы Қызыл Армияның бірнеше шабуылдары. Шайқастар Смоленск облысының солтүстік-шығысында және Тверь облысының оңтүстігінде, Ржевті қоршап тұрған шығыңқы жерде және оның айналасында өтті. Кеңес армиясының жоғары шығындарына байланысты, бұл науқан ветерандар мен тарихшылар арасында "Ржев ет тартқышы" (Ржевская мясорубка) деп аталды. Шолу
The major operations that were executed in this area of the front were:
Rzhev–Vyazma strategic offensive operation (8 January20 April 1942) of the Kalinin Front, Western Front, Bryansk Front, and Northwestern Front
Sychyovka–Vyazma offensive operation (8 January20 April 1942) of the Kalinin Front
Mozhaysk–Vyazma offensive operation (Operation Jupiter) (10 January28 February 1942) of the Western Front
Toropets–Kholm offensive operation (9 January6 February 1942) of the Northwestern Front and reassigned to the Kalinin Front from 22 January 1942
Vyazma airborne operation (18 January28 February 1942) of the Western Front (see also Operation Hannover)
Rzhev–Vyazma offensive (1942) (3 March20 April 1942)
Operation Seydlitz and the Soviet defensive battles around Bely and Kholm Zhirkovsky (2–23 July 1942) launched by 9th Army of Germany to eliminate the salient in the vicinity between Bely and Kholm–Zhirkovsky and annihilate the 39th Army and 11th Cavalry Corps of the Kalinin Front
First Rzhev–Sychyovka offensive operation (30 July23 August 1942), (other sources say ending on 30 September or 1 October 1942) by forces of the Kalinin Front and Western Front
Second Rzhev–Sychyovka offensive operation (Operation Mars) (25 November20 December 1942) by the forces of the Kalinin Front and Western Front
Battle for Velikiye Luki (24 November 194220 January 1943) by 3rd Shock Army of the Kalinin Front
Rzhev–Vyazma offensive (1943) (2–31 March 1943)' by the forces of the Kalinin Front and Western Front, at the same time, the southern flank offensive operations on the Bryansk Front. These operations occurred during the planned German retreat from the salient known as Operation Büffel
Бұл майданның осы аймағында жүзеге асырылған негізгі операциялар:
Ржев-Вязьма стратегиялық шабуыл операциясы (8 қаңтар – 20 сәуір 1942 ж.) Калинин майданы, Батыс майданы, Брянск майданы және Солтүстік-Батыс майданы
Сычёвка-Вязьма шабуыл операциясы (8 қаңтар – 20 сәуір 1942 ж.) Калинин майданы
Можайск-Вязьма шабуыл операциясы (Юпитер операциясы) (10 қаңтар – 28 ақпан 1942 ж.) Батыс майданы
Торопец-Холм шабуыл операциясы (9 қаңтар – 6 ақпан 1942 ж.) Солтүстік-Батыс майданы және 22 қаңтар 1942 ж. Калинин майданына қайта тағайындалды
Вязьма әуе десанттық операциясы (18 қаңтар – 28 ақпан 1942 ж.) Батыс майданы (сонымен қатар Ганновер операциясын қараңыз)
Ржев-Вязьма шабуыл операциясы (1942) (3 наурыз – 20 сәуір 1942 ж.)
Сейдлиц операциясы және Белый және Холм Жирковский маңындағы Кеңес қорғаныс шайқастары (2–23 шілде 1942 ж.) Германияның 9-армиясы тарапынан Белый және Холм–Жирковский арасындағы шығыңқы жерді жою және Калинин майданының 39-армиясы мен 11-атқыштар корпусын жою мақсатымен жүргізілді.
Бірінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясы (30 шілде – 23 тамыз 1942 ж.), (басқа дереккөздер 30 қыркүйек немесе 1 қазан 1942 ж. аяқталғанын айтады) Калинин майданы мен Батыс майданы күштерімен
Екінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясы (Марс операциясы) (25 қараша – 20 желтоқсан 1942 ж.) Калинин майданы мен Батыс майданы күштерімен
Великие Луки үшін шайқас (24 қараша 1942 – 20 қаңтар 1943 ж.) Калинин майданының 3-ші шок армиясымен
Ржев-Вязьма шабуыл операциясы (1943) (2–31 наурыз 1943 ж.) Калинин майданы мен Батыс майданы күштерімен, сонымен қатар Брянск майданында оңтүстік фланга шабуыл операциялары. Бұл операциялар Бюфел операциясы деп белгілі шығыңқы жерден неміс әскерлерінің жоспарланған шегінуі кезінде жүргізілді.
During the Soviet winter counter offensive of 1941, and the Rzhev–Vyazma strategic offensive operation (8 January 194220 April 1942), German forces were pushed back from Moscow. As a result, a salient was formed along the front line in the direction of the capital, which became known as the Rzhev–Vyazma salient. It was strategically important for the German Army Group Centre due to the threat it posed to Moscow, and was therefore heavily fortified and strongly defended. Initial Soviet forces committed by the Kalinin and Western Front included the 22nd, 29th, 30th, 31st, 39th of the former, and the 1st Shock, 5th, 10th, 16th, 20th, 33rd, 43rd, 49th, and 50th armies and three cavalry corps for the latter. The intent was for the 22nd, 29th, and 39th Armies supported by the 11th Cavalry Corps to attack west of Rzhev, and penetrate deep into the western flank of Army Group Centre's 9th Army. This was achieved in January, and by the end of the month the cavalry corps found itself 110 km into the depth of the German flank. To eliminate this threat to the 9th Army's rear, the Germans had started Operation Seydlitz by 2 July. However, due to the nature of the terrain the supply route for the Soviet 22nd, 29th, and 39th Armies, which had attempted to enlarge the penetration, became difficult and they were encircled. The cutting of a major highway to Rzhev by the cavalry signalled the commencement of the Toropets–Kholm offensive. Sychyovka–Vyazma offensive
Ржев-Вязьма стратегиялық шабуыл операциясы
1941 жылғы кеңестік қысқы қарсы шабуыл кезінде және Ржев-Вязьма стратегиялық шабуыл операциясы (8 қаңтар 1942 – 20 сәуір 1942 ж.) неміс әскерлері Мәскеуден кері итерілді. Нәтижесінде, астана бағытында майдан шебі бойымен шығыңқы жер пайда болды, ол Ржев-Вязьма шығыңқы жері деп аталды. Ол Мәскеуге төнген қауіпке байланысты Германия армиясы тобының орталығы үшін стратегиялық маңызды болды, сондықтан қатты нығайтылған және күшті қорғалған. Калинин және Батыс майдандарының алғашқы кеңес әскерлері құрамында 22-ші, 29-шы, 30-шы, 31-ші, 39-шы, ал соңғысында 1-ші шок, 5-ші, 10-шы, 16-шы, 20-шы, 33-ші, 43-ші, 49-шы және 50-ші армиялар мен үш атқыштар корпусы болды. Жоспарда 22-ші, 29-шы және 39-шы армиялар 11-ші атқыштар корпусының қолдауымен Ржевтің батысына шабуыл жасап, Армиялар тобының 9-шы армиясының батыс флангіне терең енуді көздеді. Бұл қаңтар айында қол жеткізілді, ал айдың соңында ат әскерлері корпусы неміс флангісінің тереңдігіне 110 км-ге жетті. 9-армияның артқы жағына төнген қауіпті жою үшін немістер 2 шілдеде Сейдлиц операциясын бастады. Алайда, жердің табиғатына байланысты, енуді кеңейтуге тырысқан 22-ші, 29-шы және 39-шы кеңес армияларының жабдықтау жолы қиынға соқты және олар қоршауға алынды. Ржевке дейінгі негізгі тас жолды ат әскері кескені Торопец-Холм шабуылдың басталғанын білдірді. Сычёвка-Вязьма шабуыл
This offensive was conducted across the northern part of the Western Front against the Wehrmacht's 16th Army and 9th Army. Vyazma airborne operation
Шабуыл 1942 жылдың соңында жүргізілді. Можайск-Вязьма шабуыл
Торопец-Холм шабуыл
Бұл шабуыл Батыс майданның солтүстік бөлігінде Вермахттың 16-шы армиясы мен 9-шы армиясына қарсы жүргізілді. Вязьма әуе десанттық операциясы
Батыс майданының 4-ші әуе десанттық корпусы жүргізген, олардың бесеуі Вермахттың 9-шы армиясының негізгі жол және темір жол желілерін кесуге арналған жеті бөлек қондыру аймағындағы советтік әуе десанттық операциясы. Сейдлиц операциясы
Sychevka offensive 24 November 194214 December 1942
Belyi offensive 25 November 194216 December 1942
Luchesa offensive 25 November 194211 December 1942
Molodoi Tud offensive 25 November 194223 December 1942
Velikiye Luki offensive 24 November 194220 January 1943
1941–1942 жылдардағы советтердің қысқы қарсы шабуылдан кейін, кеңестік күштердің едәуір бөлігі неміс 9-армиясының артқы бөлігінде қалды. Бұл күштер Ржев пен Белый арасындағы орманды батпақты аймақты ұстап тұрды. 1942 жылдың 2 шілдесінде генерал Уолтер Модельдің командалығымен Тоғызыншы армия Кеңес әскерлерін жою үшін Сейдлиц операциясын бастады. Немістер алдымен Обша аңғары арқылы табиғи жолды бұзып, содан кейін Кеңес әскерін екі бөлікке бөліп алды. Соғыс он бір күн бойы жалғасып, қоршауға алынған Кеңес әскерлерінің жойылуымен аяқталды. Бірінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясы
Екінші Ржев-Сычёвка стратегиялық шабуыл (Марс операциясы)
Келесі Ржев-Сычёвка шабуыл (25 қараша 1942 – 20 желтоқсан 1942 ж.) Марс операциясы деген кодты атаумен аталды. Операция бірнеше кезеңді шабуылдан тұрады:
Сычевка шабуыл 24 қараша 1942 – 14 желтоқсан 1942 ж.
Белый шабуыл 25 қараша 1942 – 16 желтоқсан 1942 ж.
Лучеза шабуыл 25 қараша 1942 – 11 желтоқсан 1942 ж.
Молодой Туд шабуыл 25 қараша 1942 – 23 желтоқсан 1942 ж.
Великие Луки шабуыл 24 қараша 1942 – 20 қаңтар 1943 ж.
Бұл операция алғашқы шабуыл сияқты Қызыл Армия үшін де өте ауыр болды, сонымен қатар ол өзінің мақсатына жетпеді, бірақ Қызыл Армия неміс күштерін байлап қойды, олар Сталинград гарнизонын босатуға тырысқан болса, басқаша пайдаланылуы мүмкін. Heine деген NKVD қос агенті операция туралы ақпаратты неміс армиясының жоғары командасына жоспардың бір бөлігі ретінде берді, Сталинградта тұтқынға алынғандарды босатудан неміс күштерін аударды. Салиенттегі неміс күштері ақыры Бюфел операциясы кезінде Гитлер тарапынан Курск маңындағы неміс шабуыл операциясына көбірек күш беру үшін алынып тасталды. Ржев-Вязьма шабуыл операциясы (1943)
Losses for the entire series of operations around the Rzhev salient from 1941 to 1943 are difficult to calculate. These operations cover an entire series of battles and defensive operations over a wide area involving many formations on both sides. For the whole series of Rzhev battles, the numbers are not clear. But, since the mobilized manpower of both sides was enormous and the fighting was violent, casualties would be expected to be very high. According to A. V. Isayev, the Soviet losses from January 1942 to March 1943 were 392,554 irrecoverable casualties (killed, missing, died before hospitalisation) and 768,233 sanitary (medical) casualties. According to V. V. Beshanov, the casualties of the July–September Rzhev offensive were 193,683 overall, and during Operation Mars the Soviets suffered 250,000 casualties with 800 tanks damaged or destroyed. Russian historian Svetlana Gerasimova states that the official Soviet casualty count of 1,324,823 men for the four offensive operations against the Rzhev Vyazma salient only accounts for approximately 8 out of the 15 months of fighting. Soviet operational losses from May–July and October–November 1942, and January–February 1943 are missing and not included in the official figure. Gerasimova states that with the inclusion of casualties from these seven months, and the official casualty figures of the four offensive operations, the total losses approach 2,300,000 men. Retired German General Horst Grossmann did not provide the total casualties of the German side in his book Rzhev, the basement of the Eastern Front. According to his description, from 31 July to 9 August, one German battalion at the front line, after being exhausted in the violent battles, only had one commandant and 22 soldiers, and by 31 August there were battalions which had only one commandant and 12 soldiers (equal to one squad). According to Grossmann, during Operation Mars, the Germans suffered 40,000 casualties. According to German reports, which are still stored at the Storage Center of National Documents of Germany, from March 1942 to March 1943 the casualties of the 2nd, 4th, 9th, 2nd Panzer, 3rd Panzer and 4th Panzer Armies (the latter only having data from March to April 1942) amount to 162,713 killed, 35,650 missing, and 469,747 wounded. However, according to Gerasimova, German casualties in the battle for Rzhev–Vyazma are uncertain, and the commonly cited 350,000–400,000 range lacks substantiation and references to documentary sources. The number of soldiers that died during hospital treatment is still unknown. Civilian losses
Нәтижелер
Саяси-әскери нәтиже
Аймақтағы шайқастар 14 ай бойы көбінесе өзгеріссіз қалды. Басқа жерлердегі шығындар мен кері шегінулер немістерді майданның жалпы күштерін босату үшін шығыңқы жерді тастауға мәжбүр етті. Шығыңқы жерді қорғауға 29 дивизия қатысты. Оны тастау 22 дивизияны босатып, немістерге майданды тұрақтандыруға және Сталинградтағы ауыр шығындардан қалпына келтіруге мүмкіндік берген стратегиялық резерв құрды. Немец генералдарының бірі Гейнц Гудериан кейінгі Цитадель операциясының стратегиялық мақсаттарына күмән келтірді, өйткені немістер Мәскеуге қауіп төндірген стратегиялық маңызды Ржев-Вязьма шығыңқы жерін Курскідегі одан да аз құнды шығыңқы жерді алу үшін әскер жинау үшін тастауға мәжбүр болды. Немістердің Бюфел операциясындағы шегінуі тактикалық және әскери тұрғыдан сәтті болды, бірақ "Ржев-Вязьма тапаншасын" тастау Шығыс майданындағы нацистік Германия үшін стратегиялық шығын болды. Кеңес армиясы Ржевдегі жеңісі үшін жоғары баға төледі, бірақ немістер Мәскеуге қауіп төндірген маңызды көпірбасқа шығуға мәжбүр болды. Алайда, немістер қорғаныс позицияларына шегінді, ол шығыңқы жерлердегідей күшті болды, 1943 жылдың жазында Орталық армия тобына қарсы Кеңес армиясының шабуылдарының сәтсіздігіне себеп болды. Әскери шығындар
The Soviets managed to exploit the earlier victory at the Battle of Stalingrad and create some advantages in the critical sector of the front. Their attacks threatened the flanks of Army Group Center and forced the Germans to divert the forces to these areas, therefore reducing the pressure on Moscow. During this time, the USSR's Army commanders began to concentrate their main forces at the critical zones to strengthen their position in these areas, or to muster enough power for their assaults. In addition, the Soviets also started using tanks as a main assault force instead of a mere supporting tool for infantry. The Front commanders also got some important experience in commanding and coordinating a combined force. From May 1942, Soviet Fronts started to deploy their own air armies for supporting the land troops, reporting under the direct command of the Front commanders. Thus these commanders began to have some sort of full authority to use the air forces, except the long ranged strategic bomber units which were still under direct command of the Soviet Stavka. After the "manpower crisis" of late 1941, in 1942 the Soviets had gathered enough strategic reserves, and they also began to pay more attention to developing them. In 1942 the Soviets managed to build 18 new reserve armies and resupply 9 others. At Rzhev, the army received 3 reserve armies and had 3 others resupplied. Of course, in this period, many Soviet units still had inadequate strength and equipment, but with the more plentiful reserve force, they managed to somewhat maintain stable fighting capability and prevent the severe fluctuation in manpower. This enabled the Red Army to conduct active defenses and prepare for large scaled offensives. Weakness
As the second highest ranking member of the Stavka, Marshal Georgy Zhukov was one of the first Soviet military officers to admit and to make a strict self criticism about the Red Army and also his own faults in this period:
1941 жылдан 1943 жылға дейінгі Ржев шығыңқы жері маңындағы операциялардың барлық сериясы үшін шығындарды анықтау қиын...
Casualties of Western Front on Rzhev direction, from January to April 1942: 24,339 KIA, 5,223 MIA, 105,021 WIA. (data of Ministry of Defence, code name TsAMO RF, shelf 208, drawer 2579, folder 6, volume 208, pp. 71–99). Casualties of Kalinin Front on Rzhev direction, from January to April 1942: 123,380 irrecoverable, 341,227 sanitary. (data of Ministry of Defence, code name TsAMO RF, shelf 208, drawer 2579, folder 16, volume ll, pp. 71–99). Total casualties of Western and Kalinin front during Jan Apr 1942: 152,943 irrecoverable, 446,248 sanitary (above sources). Total casualties of 29th and 30th Army (Kalinin Front), 20th and 31st Army (Western Front) in August 1942: 57,968 irrecoverable and 165,999 sanitary. (data of Ministry of Defence, code name TsAMO RF, shelf 208, drawer 2579, folder 16, volume ll, pp. 150–158)
Total casualties of 20th, 29th, 30th, 31st (Western Front) and 39th Army (Kalinin Front) in September 1942: 21,221 KIA and 54,378 WIA. (data of Ministry of Defence, code name TsAMO RF, shelf 208, drawer 2579, folder 16, volume ll, pp. 163–166). Total casualties of Kalinin Front during Operation Mars: 33,346 KIA, 3,620 MIA, 63,757 WIA. (above source). Total casualties of 20th, 30th, 31st Army and 2nd Guard Cavalry Corps from 21 to 30 November 1942 (first phase of Operation Mars): 7,893 KIA, 1,288 MIA, 28,989 WIA. (data of Ministry of Defence, code name TsAMO RF, shelf 208, drawer 2579, folder 16, volume ll, pp. 190–200). Isayev also claimed that his estimates match the research of Colonel General Grigoriy Krivosheyev, his superior at the Russian Military History Institute, which is considered the sole officially recognized source on Soviet casualties in WWII. Isayev also claims that the electronic draft of Krivosheyev's research was stolen and illegally used by the hackers, hence these drafts were completely deleted from the Institute Website. According to Isayev the total Soviet casualties at Rzhev from January 1942 to March 1943 were 392,554 KIA and 768,233 WIA. The documentary by Pivovarov was also disparaged by Isayev; who stated that in this film, many important events of the Rzhev battles are not mentioned such as the breakout of 1st Guard Cavalry Corps, the breakout of more than 17,000 remaining troops of 33rd Army during Operation Seydlitz, and the breakout of the 41st Army. According to Isayev, if the film of Pivovarov and the thesis of Gerasimova were true, many living people should have been recorded as KIA. Until now, Isayev's arguments were not refuted in any published source.
Марс операциясындағы Жуковтың рөлі
Бұл атақты шабуылда Жуковтың рөлі де талқыланып жатыр. Американдық әскери тарихшы, полковник Дэвид М. Гланц, осы операцияның тактикалық сәтсіздігіне Жуковтың басты жауапкершілігі бар екенін және бұл "маршал Жуковтың ең үлкен жеңілісі" болғанын мәлімдеді. Гланц мәлімдемесіне сәйкес, Жуковтың осы шабуылдағы басшылығы салмақты болмаған, тым жоғары мақсатты, қиындыққа толы болды және осының бәрі апатқа әкелді. Бірақ Антони Бивор Гланцтың пікірімен келіспеді. Бивордың сөзіне қарағанда, сол кезде Жуковтың назары Сталинградтағы «Уран» операциясына шоғырланғандықтан, Ржевде не болып жатқанына көңіл бөлгені аз болды. Бірақ бұл күмән тудырады, себебі «Уран» операциясын Андрей Еременко мен Андрей Василевский жоспарлаған және Жуковтың оған тікелей қатысы болмады. Ресейлік авторлар Владимир Чернов пен Галина Грин де Гланцпен келіспеді. Олар 1942 жылдың 26 тамызынан бастап Жуков Батыс майданына басшылық етпегенін, ал 29 тамыздан бастап Сталинградтағы маңызды мәселелермен айналысқанын айтты. Ал шындығында, Ржев шығанағындағы барлық майданға басшылық еткен – Сталин болды делінген. Жуков Ржевдегі басқаруға тек соңғы кезеңдерде, майданның өзекті мәселелерін шешетін «өрт сөндіруші» ретінде қатысты. Сондықтан Бивор Гланцтың Жуковтың жауапкершілігі туралы пікірлері дұрыс емес деп мәлімдеді. Бұл мәселе қызу пікірталас пен дау-дамайға себеп болды. Көптеген адамдар Ржевтің «Әскери даңқ қаласы» атағына лайық емес деп санайды, өйткені немістер кеңес әскерлерінің көптеген сәтсіз шабуылдарына қарсы «қаланың қорғаушылары» болды. Алайда, заң бойынша, қаланың оккупацияланғандығы оған осы құрметті атақ беруге кедеріс келтірмейді. Егер азаматтар, әскерилер және мемлекеттік қызметкерлер Ұлы Отан соғысына үлкен үлес қосып, осы үлесінде ерлік, батырлық және патриотизм танытса, осы жеткілікті. Сонымен қатар, Ржевдегі кеңес азаматтарының қаһармандық қарсылығы 1942-1943 жылдары ғана емес, 1941 жылы Мәскеуді қорғау кезінде де болды. Осы фактілердің барлығын ескерсек, Ржев, Вязьма және тағы да көптеген қалалар «Әскери даңқ қаласы» атағына ие болуға толыққанды жағдайға ие, олар оккупацияланған болса да, болмаса да.
Ескерткіш және ескерткіш
Ресей мен Беларусь президенттері 30 маусым күні Кеңес әскеріне арналған Ржев ескерткішін ашты. Мүсіннің авторы мүсінші Андрей Коробцов және сәулетші Константин Фомин, оның биіктігі 25 метр, 10 метрлік тұғыр үстінде орналасқан, ал айналасында соғыс мемориалы бар.