Қос сөздің ұқсастығынан туған дау-жанжалдар

Кіріспе

"Неггер" сөзімен ұқсастығынан туындаған оқиғалар

Америка Құрама Штаттарында "нигардли" сөзін қате түсінуге байланысты бірнеше дау болды. "Нигардли" дегені – "қарсылық көрсететін", "қиындық тудыратын" немесе "жалақысыз" деген мағына беретін сөз. Оның дыбысталуы "неггер" сөзімен ұқсас болғандықтан, қара нәсілді адамдарға қарсы қолданылатын этникалық айыптама ретінде қабылданып жатыр. Екі сөздің де этимологиясы байланысты болмаса да, "нигардли" сөзі көбінесе синонимдермен ауыстырылады. Кейбір адамдар осы сөзді қолданғаны үшін сынға ұшыраған. Орта ғасырларда пайда болған "нигардли" сөзі, 18 ғасырда пайда болған "неггер" сөзінен әлдеқайда ертерек пайда болған.

Этимология

Нигардлы (номен: нигард) - "жағымсыз" немесе "құқықсыз" деген мағынаны білдіретін қосымша сөз. Ниггард (XIV ғасыр) орта ағылшын сөзі "жақсысыз", "нигон" деген мағынаны білдіреді, бұл сөз, мүмкін, "жақсысыз" деген мағынаны білдіретін тағы екі сөзден, атап айтқанда, көне скандинав тіліндегі hnggr және көне ағылшын тіліндегі hnēaw сөзінен алынған. Қазіргі кездегі мағынасы - кішігірім нәрселерге тым көп көңіл бөлу. Неггер деген сөз кеңінен қорлаушы деп саналатын нәсілдік қорлау, ол испанша "негро" сөзінен, яғни "қара" деген мағынада, және французша "nègre" сөзінен шыққан. Негро мен ноир (осылайша nègre және nigger) латындық қосымша сөз niger, "қара" немесе "қара" деген сөзден шыққан. Неггер сөзінің алғашқы рет қолданылуы 1574 жылы, ал оның алғашқы рет лайықсыз қолданылуы 1775 жылы тіркелген. Екі сөздің ұқсастығына арналған ойындар кем дегенде бір ғасыр бұрын басталған, мысалы, 1900 жылғы ноталық музыка.

Дэвид Хауард оқиғасы

1999 жылдың 15 қаңтарында Вашингтон қаласының әкімі Энтони Уильямстың көмекшісі Дэвид Ховард бюджет туралы сөз кезінде "қарсылық танытушылық" (niggardly) деген сөзді қолданды. Бұл оның афроамерикандық әріптестерінің біреуін қынжырлатты, ол мұны нәсілдік ұяттау деп қате түсіндіріп, шағымдануға мәжбүр болды. Соның салдарынан 25 қаңтарда Ховард отставкаға кетті, ал Уильямс оны қабылдады. Қоғамдық қысымнан кейін мәселеге қатысты ішкі тексеру жүргізілді, және әкім 4 ақпанда Ховардқа Халық адвокаты кеңсесіндегі лауазымына оралу мүмкіндігін ұсынды. Ховард бас тартты, бірақ әкімнің басқа бір лауазымын қабылдады, оқиғаның құрбаны болғанын сезінбегенін мәлімдеді. Керісінше, Ховард осы жағдайдан сабақ алғанын айтты. "Бұрын біздің бәріміз де түр-түске қарамастан бірдей қарауымыз керемет болар еді деп ойладым; бұл наивтік, әсіресе ақ адам үшін, себебі ақ адам түр-түске қарамастан қарауға мүмкіндігі бар. Олар күнделікті түр туралы ойлаудың қажеті жоқ. Афроамерикандықтар олай демейді". Осы оқиға Филипп Роттың "Адамдық дақ" романына шабыт берген деген болжам бар, бірақ Роттың мәлімдемесіне сәйкес, оның шабыты социолог және профессор Мелвин Туминнің мансабындағы оқиға болған.

Қоғамның жауабы

Говард оқиғасы АҚШ-та нәсілдік сезімталдық және саяси дұрыстық аясында ұлттық пікірталас тудырды, "ниггарли" сөзін қолданудан қашу керек пе деген мәселе көтерілді. Джеймс Пониевозик Salon журналында жазғандай, бұл дау – «оңшылдардың, солшылдардың және орталықтың пікір көшбасшыларының барлығы бір ауыздан келісетін мәселе» еді. Ол «сөздікті қорғаушылар» «көптеп келді және әлі де тізбек құрып тұрды» деп жазды. Ол кездегі Американың Түссіз халқының дамуы жөніндегі ұлттық қауымдастығының төрағасы Джулиан Бонд Говардтың сөзді қолдануына байланысты туған ренішті өкінішпен атап өтті. «Өз тіліңді басқалардың түсінбеушілігіне байланысты цензуралауға тура келетінін ойлауға ұнатпайсың», – деді ол. Бонд сондай-ақ: «Менің ойымша, қала әкімі бұл мәселеде жомарт емес болды» және АҚШ ұлты ретінде расаға қатысты «жедел реакция жасайтын сезімталдыққа» ие, оны нақты да, жалған да шағымдар оятуы мүмкін деді.

Висконсин университеті Мэдисон оқиғасы

Вашингтондағы Дэвид Ховард оқиғасынан кейін көп ұзамай Висконсин университетінде (Мэдисон) осы сөзді қолдану мәселесі бойынша тағы дау туды. 1999 жылдың ақпан айында Факультет Сенатының мәжілісінде ағылшын тілінің үшін курс студенті және Қара студенттер одағының вице-президенті Амелия Ридо, Шосерді оқытатын профессордың осы сөзді қалай қолданғанын айтты. Кейін ол, Вашингтондағы осыған қатысты бір апта бұрын жарық көрген дау туралы білмейтінін мәлімдеді. Профессордың өзін ренжіткенін айтқаннан кейін де, ол осы сөзді қолдануын тоқтатпағанын айтты. "Мен жылап, дірілдедім", - деді ол факультет алдында. "Менің сезімімнің дұрыс екенін немесе емесін сыныптастары шеше алмайды". Студенттің мектептің сөз бостандығы кодексін қолдау үшін дәлел ретінде ұсынған өтініші, керісінше, күтпеген әсер етіп, оны жоюға көмектесті. "Ол кездегі "жоюшылар", қазір оларды солай атады, студенттің кеңінен таралған мәлімдемесі шешуші момент болды деп есептейді", - деп жазылған "Reason" журналында. "Висконсин штаты" газетіндегі редакциялық мақалада наразылық білдірген студентке: "Уисконсин университетінің (Мэдисон) академиялық сөз бостандығы кодексіне неге мұқтаж еместігін нақты түсіндіргеніңіз үшін рахмет. [ ] Сөз бостандығы кодексі академиялық бостандыққа зиян келтіреді және студенттердің ашық пікір білдіруіне кедерілді етеді". Мұғалім Стефани Белл, әдеби кейіпкерлерді талқылау кезінде "niggardly" сөзін қолданғанын айтты. Ата-анасы Ақвана Уокер, қара нәсілді болғандықтан, осы сөздің қолданылуына наразылық білдіріп, оның өзін ренжіткенін мәлімдеді. Тарих пәнінің мұғалімі Деннис Боаз, Мендосино округі Білім басқармасының басшыларын қорлау үшін сотқа берді. Укия мектебінің мұғалімдерімен келісім шарттарын жасасқан Боаз, "округтік кеңседегі келіссөздердің сипаты үнемі жағымсыз және қиынға айналып барады" деген хат жазды. Жауап ретінде сотқа тартылған тараптардың бірі Боаздың нәсілшіл екенін білдіретін меморандум және екінші тарап пен Мендосино округі мектеп жүйесіндегі тоғыз адамның бірлескен хатында Боаздың пікірлері "расистік сипатта және доктор Нэш, Укия Біріккен округінің басшысына деген құрметсіздік пен адалдықсыздық көрсетеді" делінген. Ол қара нәсілді әйел.

Shortly after the David Howard incident in Washington D. C., another controversy erupted over the use of the word at the University of Wisconsin–Madison. At a February 1999 meeting of the Faculty Senate, Amelia Rideau, a junior English major and vice chairwoman of the Black Student Union, told the group how a professor teaching Chaucer had used the word niggardly. She later said she was unaware of the related Washington, D. C., controversy that had come to light the week before. She said the professor continued to use the word even after she told him that she was offended. "I was in tears, shaking," she told the faculty. "It's not up to the rest of the class to decide whether my feelings are valid." The student's plea, offered as evidence in support of the school's speech code, instead struck an unintended chord helping to destroy it. "Many 'abolitionists', as they now were called, believe that [the student's] speech, widely reported, was the turning point," according to an article in Reason magazine. An editorial in the Wisconsin State Journal addressed the student who complained, saying: "Thank you [ ] for clarifying precisely why the UW–Madison does not need an academic speech code. [ ] Speech codes have a chilling effect on academic freedom and they reinforce defensiveness among students who ought to be more open to learning." The teacher, Stephanie Bell, said she used "niggardly" during a discussion about literary characters. Parent Akwana Walker, who is black, protested the use of the word, saying it offended her. Dennis Boaz, a history teacher, sued the administrators of the Mendocino County Office of Education for defamation. Boaz, who was bargaining for Ukiah schoolteachers, wrote a letter saying that the "tenor of the negotiation tactics of the district office has become increasingly negative and niggardly." The response was a memo from one defendant of the lawsuit that implied that Boaz was racist, and a letter cosigned by the other defendant and nine other individuals in the Mendocino County school system stating that Boaz's comments were "racially charged and show a complete lack of respect and integrity toward Dr. Nash, Ukiah Unified District Superintendent," who is a black woman.

"Экономист" журналына жазылған хат, 1995 жыл

1995 жылы Лондонда шығатын "Экономист" журналы компьютерлер мен өнімділіктің әсері туралы мақаласында "қарсылық танытушы" сөзін қолданды: "1980 жылдары қызмет көрсету саласы АҚШ-та ІТ-ге салынған 1 триллион доллардың шамамен 85%-ын жұмсаған кезде өнімділіктің өсуі жылына орташа есеппен 0,8%-ды құрады". Кейін "Экономист" журналы "қарсылық танытушы" сөзін орынсыз деп санайтын Бостон тұрғынынан хат алғанын айтып қызығушылық білдірді. "Неге бізге тек Америкадан ғана осындай хаттар келіп тұрады?" деп жазды британдық журнал.

"Даллас таңғы жаңалықтары"

1999 жылдың басында Вашингтон қаласында болған оқиғадан бұрын "Даллас Морнинг Ньюс" газеті бұл сөзді қолдануға тыйым салған. Ресторан туралы пікірде бұл сөз қолданылғаннан кейін шағымдар түскендіктен газет бұл сөзді қолдануды тоқтатты. Бұл жазу сол аптада жабылатын жергілікті кофехананың жарнамалық плакаттарының арасында орналастырылған. Ресторан иесі жергілікті жаңалықтар станциясы хабарлағанша, Обама туралы жазудың бар екенін білмегенін мәлімдеді. Бұл туралы жергілікті телеарналарда хабарлар тарағаннан кейін жазу дереу алынып тасталды.

Флорида штатының Бровард округі

2011 жылдың қараша айында Брауард округінің есірткіге тәуелділіктен емдеуші кеңесшісі жұмыстан босатылды, ал тағы біреуі "niggardly" сөзін қолданған оқиға үшін қызметтен шеттетілді. Есірткіге тәуелді клиент шағымдануынша, кеңесші маусым айындағы округтік оңалту орталығындағы екі қызметкермен кездесуде оны "қиыншыл, ақымақ" деп атаған. Тергеу барысында округтың кәсіби стандарттар бөлімі екі ақ нәсілді қызметкердің "кәсіби емес, әдепсіз және кемсітушілік" мінез-құлық танытқанын анықтады.

Жарнама және нәсілдік пайдалану

Қоғамдық пікірталас тудырған оқиғалар кейбір сарапшыларды "niggardly" сөзінің мағынасында да, әзілдерде де, тілді жұмсарту арқылы расистік мағынада қолданылуы мүмкін деген болжам жасауға итермеледі, тіпті осылай қолдану арқылы ант беру сияқты әрекеттерге ұқсас жағдайлар тууы да ықтимал. 2002 жылы консервативті сарапшы Джон Дербишир былай деп жазды: "Бұл сөздің қайта жандануы, көбінесе, жасөспірімдерге арналған әзілдер жасаушы және сатушылардың арасында болады". "Менің ойымша, тіпті қазір Америкадағы бір мектептің баспалдағында отырған жасөспірімдер бір-бірін ашкөздікпен айыптап, өздерінің тапқырлығына күліп отырған шығар. Бір минут күте тұрайық. "Күлісіп" пе? О, құдай-ау!" Дербишир, өзі кейде сирек қолданылатын сөздерді пайдалануды ұнатса да, қара нәсілді адамдардың арасында, әсіресе білімі төмен адамдардың арасында, сыпайылық таныту үшін және біреудің ыңғайсыздық сезінуіне себеп болмау үшін, тіпті оның мағынасы нәсілдік болмаса да, бұл сөзді қолданбайтынын мәлімдеді. Вашингтон қаласындағы оқиғадан кейін Джеймс Пониевозик Slate онлайн журналында жариялаған мақаласында, кейбір адамдар "niggardly" сөзін олардың ниеттерін анықтау қиын етіп қолданып жатқанын жазды. Ол The New York Times сайтындағы оқырман форумынан бір пайдаланушының жазған сөзін келтірді, ол Конгресс тергеуіне куәлік берген екі адам туралы пікір білдіргенде "лингвистикалық тұрғыдан дұрыс" деп "niggardly" сөзін қолданған: "Б. Карри [sic] компьютерлік қауіпсіздікке қол жеткізді, өйткені оның куәлігі, барлық Клинтон жақтастары сияқты, шындыққа адал болмады. В. Джордан да осындай жағдайға түсуі мүмкін. Куәгерлер? Әйел (бала), қара нәсілді адам және еврей – шынымен де өте жақсы!" "Сіз [комментатор] ақ, қара немесе клингон екенін білмеймін, бірақ оның нәсілшілдік ниеті болуы мүмкін. Оны айтпауға да болмайды", - деп жазды Пониевозик. Ол көптеген адамдардың "қара қызметшілерге" кофе әкелгенде "ашкөздік танытпауларын" сұрауы мүмкін екенін күтті. Бірақ әдепті қоғамда, әсіресе көп ұлтты қоғамда, басқаша реакция болады, сондықтан бұл сөз, көбінесе, нәсілдік айыптаулар туралы ойлағанда ғана еске түсері анық. "Теориялық тұрғыдан алғанда, сіз, мен және жанындағы бағаншы "niggardly" сөзін қолдану құқығымызды өлімге дейін қорғаймыз. Бірақ іс жүзінде оны қолданамыз ба?"

The public controversies caused some commentators to speculate that "niggardly" would be used more often, both in its correct sense and as fodder for humor, as a racist code word by euphemism similar to a minced oath, or both. "The word's new lease of life is probably among manufacturers and retailers of sophomoric humor," wrote John Derbyshire, a conservative commentator, in 2002. "I bet that even as I write, some adolescent boys, in the stairwell of some high school somewhere in America, are accusing each other of being niggardly, and sniggering at their own outrageous wit. I bet Wait a minute. 'Sniggering'? Oh, my God. " Derbyshire wrote that although he loved to use words that are sometimes considered obscure, he would not use the word among black people, especially among less educated black people, out of politeness and to avoid causing someone to feel uncomfortable, regardless of any non racial meanings he would intend. Shortly after the Washington, D. C. incident, James Poniewozik wrote in his column at Slate online magazine that some were already using "niggardly" in a way that made their motives ambiguous. He quoted a posting by a user from a reader forum on the website of The New York Times, "who just happened to use 'niggardly'—linguistically correctly" in commenting on two witnesses to a Congressional investigation:

B. Curry [sic] got a pc pass because her testimony like that of all Clintonistas was niggardly with the truth. It is predictable that V. Jordan will have his opportunity to be equally niggardly in this regard. Witnesses? A woman (child), a negro, and a jew—very PC indeed! "You can't say [the commenter]—white, black or Klingon for all I know—had racist motives. And you can't exactly not say it," Poniewozik wrote. He expected a number of "pinheads" to be asking "black waitresses not to be 'niggardly' with the coffee". But there would be a different reaction in polite company, especially in racially diverse company, so the word would probably be thought of only when people think of racial epithets. "In theory, you, I and the columnist next door will defend to the death our right to say 'niggardly.' But in practice, will we use it?"