Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір-бірімен байланысы жоқ оқиғалардың бірдей уақытта орын алуы
Concurrence of events with no connection
Кездейсоқтық – себеп-салдарлық байланысы байқалмайтын оқиғалар мен жағдайлардың ерекше бірдей уақытта орын алуы. Ерекше кездейсоқтықтарды қабылдау, табиғаттан тыс, құпия немесе паранормальды құбылыстарға сенуге немесе тағдырға сенуге алып келуі мүмкін, яғни оқиғалардың бұрыннан белгіленген жоспар бойынша дәл сол күйінде орын алады деген сенім. Әдетте, кездейсоқтық туралы түсінік, жетілдірілген түсіндірмелердің болмауы себепті, халық психологиясы мен философиясына сілтеме ретінде қызмет ете алады. Мысалы, туған күн мәселесі, екі адамның бірдей күні тууының ықтималдығы бар болғаны 23 адамнан тұратын топта 50%-дан асып кететінін көрсетеді.
A coincidence is a remarkable concurrence of events or circumstances that have no apparent causal connection with one another. The perception of remarkable coincidences may lead to supernatural, occult, or paranormal claims, or it may lead to belief in fatalism, which is a doctrine that events will happen in the exact manner of a predetermined plan. In general, the perception of coincidence, for lack of more sophisticated explanations, can serve as a link to folk psychology and philosophy. An example is the birthday problem, which shows that the probability of two persons having the same birthday already exceeds 50% in a group of only 23 persons.
Этимология
"Сәйкестік" сөзінің алғашқы қолданылуы шамамен 1605 жылы француз тіліндегі coincidence, coincider, ортағасырлық латын тіліндегі coincidere сөзінен "мазмұны немесе табиғаты бойынша нақты сәйкестік" деген мағынада пайда болған. 1640 жылдары анықтамасы "бір уақытта орын алу немесе болу" ретінде дамыды. Бұл сөзді ағылшын тіліндегі оқырмандарға 1650 жылдары сэр Томас Браун "Досқа хат" (шамамен 1656 ж., 1690 ж. жарияланды) және "Кир бағы" (1658 ж.) атты еңбегінде енгізді.
The first known usage of the word coincidence is from c. 1605 with the meaning "exact correspondence in substance or nature" from the French coincidence, from coincider, from Medieval Latin coincidere. The definition evolved in the 1640s as "occurrence or existence during the same time". The word was introduced to English readers in the 1650s by Sir Thomas Browne, in A Letter to a Friend (circa 1656 pub. 1690) and in his discourse The Garden of Cyrus (1658).
Синхрондылық
Швейцариялық психиатр Карл Юнг "синхроника" деп атаған керемет кездейсоқтықтардың пайда болуына себеп болатын "акаузалды байланыс принципін" дамытты. Каммерердің құштарлықтарының бірі – кездейсоқ оқиғаларды жинау еді. Ол ағылшын тіліне аударылмаған "Das Gesetz der Serie" (Серілер заңы) атты кітабын жариялады. Бұл кітапта ол сериялылық теориясын қалыптастыруға әкелген 100-ге жуық оқиғаны баяндады. Ол барлық оқиғалардың сериялылық толқындары арқылы байланысқандығын болжады. Каммерер қоғамдық саябақтарда қанша адам өтіп бара жатқанын, олардың қаншасы қолшатыр ұстап жүргенін және т.б. жазып отыратын. Альберт Эйнштейн сериялылық идеясын "қызықты және бұлжытпайтын емес" деп сипаттады. Карл Юнг өз "Синхроника" кітабында Каммерердің еңбегін пайдаланды. Кездейсоқтықтарда айқын себеп-салдар байланысы болмайды. Кездейсоқтық – себептік байланысы жоқ оқиғалардың синхрондығы болуы мүмкін, бірақ олардың бірге орын алуы оларды байқаған адам үшін мағынаға ие болуы мүмкін. Оқиғалар синхронды деп есептелуі үшін, олардың кездейсоқ орын алуының ықтималдығы төмен болуы керек, бірақ бұл күмәнді, себебі қаншалықты аз болса да, мүмкіндіктердің көптігінде мұндай кездейсоқтықтар нөлден өзгеше болған жағдайда кездейсоқ орын алуы мүмкін (нағыз үлкен сандар заңына қараңыз). Кейбір скептиктер (мысалы, Жорж Шарпак және Анри Брох) синхрониканы афафенияның бір көрінісі деп санайды. Олардың пікірінше, ықтималдық және статистикалық теория (мысалы, Литтлвуд заңы) керемет кездейсоқтықтарды түсіндіруге жеткілікті. Чарльз Форт та қызықты кездейсоқтықтар мен ерекше құбылыстар туралы жүздеген деректерді жинады.
Swiss psychiatrist Carl Jung developed a theory that states that remarkable coincidences occur because of what he called "synchronicity," which he defined as an "acausal connecting principle." One of Kammerer's passions was collecting coincidences. He published a book titled Das Gesetz der Serie (The Law of Series), which has not been translated into English. In this book, he recounted 100 or so anecdotes of coincidences that led him to formulate his theory of seriality. He postulated that all events are connected by waves of seriality. Kammerer was known to make notes in public parks of how many people were passing by, how many of them carried umbrellas, etc. Albert Einstein called the idea of seriality "interesting and by no means absurd." Carl Jung drew upon Kammerer's work in his book Synchronicity. A coincidence lacks an apparent causal connection. A coincidence may be synchronicity — the experience of events that are causally unrelated — and yet their occurrence together has meaning for the person who observes them. To be counted as synchronicity, the events should be unlikely to occur together by chance, but this is questioned because there is usually a chance, no matter how small and in vast numbers of opportunities such coincidences do happen by chance if it is only non zero (see law of truly large numbers). Some skeptics (e. g., Georges Charpak and Henri Broch) argue synchronicity is merely an instance of apophenia. They argue that probability and statistical theory (exemplified, e. g., in Littlewood's law) suffice to explain remarkable coincidences. Charles Fort also compiled hundreds of accounts of interesting coincidences and strange phenomena.
Себеп-салдарлық байланысы
Бірқатар кездейсоқтықтардың ықтималдығын өлшеу – кездейсоқтықты себептік байланысты оқиғалардан ажыратудың ең көп қолданылатын әдісі. Себеп пен салдарды (яғни себептілікті) анықтау өте қиын, бұл "корреляция себептілікті білдірмейді" деген кең таралған тұжырымда көрсетілгендей. Статистикада, байқау зерттеулері меңзеулер бере алады, бірақ себеп пен салдарды ешқашан толыққанды дәлелдей алмайды. Алайда, ықтималдық парадоксын ескере отырып (жоғарыда Костлердің келтірілген цитаты), кездейсоқтықтардың саны артқан сайын, сенімділік артады және көзге түсетін кездейсоқтықтың артында қандай да бір себеп бар екені сезіледі.
Measuring the probability of a series of coincidences is the most common method of distinguishing a coincidence from causally connected events. To establish cause and effect (i. e., causality) is notoriously difficult, as is expressed by the commonly heard statement that "correlation does not imply causation." In statistics, it is generally accepted that observational studies can give hints but can never establish cause and effect. But, considering the probability paradox (see Koestler's quote above), it appears that the larger the set of coincidences, the more certainty increases, and the more it seems that there is some cause behind a remarkable coincidence.