Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд хирургы (1799–1870)
Джеймс Сайм (7 қараша 1799 – 26 маусым 1870) – шотландтық, жаңашыл хирург.
Scottish surgeon (1799–1870)
the Scottish surgeon
James Syme (7 November 1799 – 26 June 1870) was a Scottish pioneering surgeon.
Ерте өмір
Джеймс Сайм 1799 жылдың 7 қарашасында Эдинбургтегі Принц-стрит, 56-да дүниеге келді. Оның әкесі Джон Сайм, Картмор және Лохор иеліктерінің иесі, Фиф және Кинросс округтеріндегі жерлерді басқарды. Әкесі өзінің меншігіндегі кен байлықтарын өндіруге тырысқанда мүлкінің көп бөлігін жоғалтты. Әкесі Эдинбургтегі Принц-стриттен шалқары орналасқан Солтүстік Хановер-стрит, 23 мекенжайында заңгерлік қызметпен айналысты. Джеймс тоғыз жасында Корольдік жоғары мектепке қабылданды және он бес жасқа дейін онда білім алды, содан кейін Эдинбург университетіне түсті. Екі жыл бойы ол өнер кластарына (соның ішінде ботаникаға) қатысып, 1817 жылы медициналық білім алуға кірісті, химия ғылымына ерекше ынтамен берілді. Оның химиялық тәжірибелері оны көмір шайырынан құнды зат алуға болатындығын анықтауға жеткізді, ол индия резеңкесін ерітетін қасиетке ие және жібек және басқа да маталарды су өткізбеу үшін қолданылуы мүмкін еді; бұл идея бірнеше айдан кейін Глазголық Чарльз Макинтошқа патенттелді (Маккинтош туралы да қараңыз).
James Syme was born on 7 November 1799 at 56 Princes Street in Edinburgh. His father was John Syme WS of Cartmore and Lochore, estates in Fife and Kinross. His father lost most of his fortune in attempting to develop the mineral resources of his property. His father had a legal practice at 23 North Hanover Street, not far from Princes Street in Edinburgh. James was educated at the Royal High School at the age of nine, and remained until he was fifteen, when he entered the University of Edinburgh. For two years he frequented the arts classes (including botany), and in 1817 began the medical curriculum, devoting himself with particular keenness to chemistry. His chemical experiments led him to the discovery that a valuable substance is obtainable from coal tar which has the property of dissolving india rubber, and could be used for waterproofing silk and other textile fabrics; an idea which was patented a few months afterwards by Charles Macintosh, of Glasgow (see also Mackintosh).
Дизекциялау бөлмесінде
1818–1819 жылдары Сайм Роберт Листонның анатомияны оқытушысы ретінде, Листонның бұрынғы ұстазы Джон Барклеймен бәсекелес болған Роберт Листонның дизекциялық бөлмесінде көмекші және демонстратор болып жұмыс істеді; сол жылдары ол аурухана мен инфекциялық аурулар ауруханасында тұрақты түрде жұмыс істеді, сондай-ақ Парижде дизекция жасау және операциялық хирургиямен айналысты. 1823 жылы Листон анатомия сабақтарының толық жауапкершілігін оған жүктеді, мектептегі үлесін қаржылық жоба ретінде сақтап қалды; алайда, бұл келісім үлкен қиындықтармен жүзеге асты, нәтижесінде Листонмен араздасу туды, ол Листон Лондонға көшіп келгенге дейін, жиырма жылға созылды. Ол 1829 жылдың мамыр айынан 1833 жылдың қыркүйегіне дейін хирургиялық қайырымдылық және клиникалық оқыту мектебі ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Осы жерде ол алғаш рет клиникалық оқыту әдісін қолданды, ол пациенттерді операция жасау немесе олар туралы лекция оқу үшін палатадан лекция залына немесе амфитеатрға әкелуден тұрды, онда студенттер жақсы көріп, жазбалар жасауға ыңғайлы жағдайда отырды.
In the session 1818–1819 Syme became assistant and demonstrator of the dissecting room of Robert Liston, who had started as an extramural teacher of anatomy in competition with Liston's old master, John Barclay; in those years he held also resident appointments in the infirmary and the fever hospital, and spent some time in Paris practising dissection and operative surgery. In 1823 Liston handed over to him the whole charge of his anatomy classes, retaining his interest in the school as a pecuniary venture; the arrangement did not work smoothly, and a feud with Liston arose, which did not terminate until twenty years later, when Liston was settled in London. He worked there from May 1829 to September 1833, with great success as a surgical charity and school of clinical instruction. It was here that he first put into practice his method of clinical teaching, which consisted in having the patients to be operated or prelected upon brought from the ward into a lecture room or theatre where the students were seated conveniently for seeing and taking notes.
Лондон университетінің колледжі
1847 жылы Сайм Листонның қайтысынан босаған Лондон университетінің колледжіндегі клиникалық хирургия кафедрасына қабылданды. Ол 1848 жылдың ақпан айында Лондонда тәжірибесін бастады, бірақ сол жылдың мамыр айының басында Гоуэр-стриттегі екі әріптесімен туған қиындықтар және арандату мен келіспеушіліктен қашуға деген ниеті оны қызметтен бас тартуға итермеледі. Ол шілдеде Эдинбургке оралды және бұрынғы лауазымына қайта орналасты, осы уақытқа дейін патшалық билік оған үміткер таба алмады. Оның достары оның әрқашан мәселеде дұрыс болғанын, бірақ дау-жанжалдарында көбінесе қателік жасағанын айтты. 1849 жылы ол Эдинбургтағы Корольдік хирургтар колледжінің президенті болып сайланды.
In 1847, Syme was accepted the chair of clinical surgery at University College, London left vacant after Liston's death. He began practice in London in February 1848; but early in May the same year difficulties with two of his colleagues at Gower Street and a desire to escape from animosity and contention led him to give up his appointment. He returned to Edinburgh in July, and was reinstated in his old chair, to which the crown authority had meanwhile found a difficulty in appointing. The judgment of his friends was that he was always right in the matter, but often wrong in the manner, of his quarrels. He was elected President of the Royal College of Surgeons of Edinburgh in 1849.
Медициналық реформа
1849 жылы ол лорд-адвокатқа жолдаған хатында медициналық реформа мәселесін көтерді; 1854 және 1857 жылдары Лорд Палмерстонға осы мәселе бойынша ашық хаттар жазды; ал 1858 жылы ол өзі ұсынған бағыттарға негізінен сәйкес келетін Медициналық заң қабылданды. Ол осы заңның нәтижесінде құрылған жалпы медициналық кеңестің мүшесі ретінде 1868 жылы медициналық білім туралы қатаң ұстанымдарды білдіргенімен қызу пікір тудырды, көптеген адамдар бұл ұстанымдарды кертартпалық деп есептеді; алайда, бұл Уильям Калленнің дәуірінен бері Эдинбург мектебінде қалыптасқан оқыту әдістерін ұсынуға бағытталған әрекет болды – атап айтқанда, фактілерді принциптермен үнемі байланыстыру, техникалық егжей-тегжейлі мәліметтерді жалпыламаларға бағыну (бірақ олардан бас тартпау), және жеке сабақтар жүйесіне қарағанда, үлкен мамандар тобының және көптің ықпалына басымдық беру (ол жеке сабақтарды жатқа оқытумен байланыстырды).
In 1849, he broached the subject of medical reform in a letter to the lord advocate; in 1854 and 1857 he addressed open letters on the same subject to Lord Palmerston; and in 1858 a Medical Act was passed which largely followed the lines laid down by himself. As a member of the general medical council called into existence by the act, he made considerable stir in 1868 by an uncompromising statement of doctrines on medical education, which were thought by many to be reactionary; they were, however, merely an attempt to recommend the methods that had been characteristic of Edinburgh teaching since William Cullen's time—namely, a constant reference of facts to principles, the subordination (but not the sacrifice) of technical details to generalities, and the preference of large professional classes and the magnetism of numbers to the tutorial system, which he identified with cramming.
Өлім
1869 жылы сәуірде ол салға ұшырады және бірден қызметінен кетіп қалды; ол ешқашан денсаулығын қалпына келтірмеді және 1870 жылы маусымда Эдинбург маңында қайтыс болды. Сайм Эдинбургтегі Принц-стриттің шығыс жағындағы Сент-Джон епископтық зираттарының жоғарғы солтүстік-шығыс террасасына жерленген. Саймның мінезі оның бұрынғы шәкірті Джон Браунның «Локк және Сиденхэм» эсселер жинағына арнаған сөздерінде жақсы сипатталған: Verax, capax, perspicax, sagax, efficax, tenax. Ол бұрынғы әріптесі Роберт Уиллистің қарындасы болды. Ол 1840 жылы тоғызыншы баласын туған кезде қайтыс болды. Олардың тоғыз баласының тек екеуі ғана – Агнес және Люси есімді қыздары ересекке дейін жетті. 1856 жылы Саймның қызы Агнес Джозеф Листерге үйленді, ол 1854 жылы Эдинбург университетінде Саймның бірінші ассистент хирургі болып тағайындалған еді. Хирургтің ең үлкен баласы ретінде өскен Агнес Сайм Листер әрдайым күйеуінің медициналық зерттеулеріне, диктант жазу және науқастар туралы жазбалар жасау сияқты көмек көрсетті. Олар үйде зертхана ұстады, онда Джозеф Листер хирургиялық операцияларға қолданылатын антисептикалық спрейлерді жасауға әкелетін тәжірибелер жүргізді.
In April 1869, he had a paralytic seizure, and at once resigned his chair; he never recovered his powers, and died near Edinburgh in June 1870. Syme is buried on the upper north east terrace of St John's Episcopal Churchyard at the east end of Princes Street, Edinburgh. Syme's character is not inaptly summed up in the dedication to him by his old pupil, John Brown, of the series of essays Locke and Sydenham: Verax, capax, perspicax, sagax, efficax, tenax. the sister of his former colleague, Robert Willis. She died in 1840, while giving birth to their ninth child. Only two of their nine children, daughters Agnes and Lucy, survived into adulthood. In 1856, Syme's daughter Agnes married Joseph Lister, who in 1854 had been appointed first assistant surgeon to Syme at the University of Edinburgh. Having grown up as the eldest surviving child of a surgeon, Agnes Syme Lister often assisted her husband's medical research, including taking dictation and case notes. They maintained a home laboratory, where Joseph Lister conducted experiments that would lead to the development of antiseptic sprays for surgical theatres.