Бака тайпасы – Камерун, Конго, Габон және Орта Африка Республикасының орманды аймақтарында тұратын африкалық халық. Тұрмыс-тіршіліктері, мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африкалық этностық топ
African ethnic group
Бака халқы, Конгода Баяка (Bebayaka, Bebayaga, Bibaya) деп белгілі, Камерунның оңтүстік-шығыс жаңбырлы ормандарында, Конго Республикасының солтүстігінде, Габонның солтүстігінде және Орталық Африка Республикасының оңтүстік-батысында қоныстанған этнос. Оларды кейде Тва халқының кіші тобы деп атайды, бірақ екі халықтың арасында тығыз байланыс жоқ. Сондай-ақ, "Бака" атауы кейде аймақтағы басқа халықтарға қате қолданылады, олар Бака және Тва сияқты тарихи түрде пигмейлер деп аталған, ал бұл термин қазір қарапайымдыққа толы деп есептеледі.
The Baka people, known in the Congo as Bayaka (Bebayaka, Bebayaga, Bibaya), are an ethnic group inhabiting the southeastern rain forests of Cameroon, northern Republic of the Congo, northern Gabon, and southwestern Central African Republic. They are sometimes called a subgroup of the Twa, but the two peoples are not closely related. Likewise, the name "Baka" is sometimes mistakenly applied to other peoples of the area who, like the Baka and Twa, have been historically called pygmies, a term that is now considered derogatory.
Жеке тұлға
Бака халқы – Орталық Африканың жаңбырлы ормандарында қоныстанған, бұрын пигмейлер деп аталған мергенші-жинаушылар. Олардың орташа бойы 1,52 метр (5 фут) шамасында, және жартылай көшпелі өмір салтын ұстанады. Осы себепті, Бака халқы жиі кемсітіліп, қоғамнан шеттетіледі. Олар Камерунның оңтүстік-шығысында, Габонның солтүстігінде және Конго Республикасының солтүстік бөлігінде тұрады. Конгода олар Баяка деп те аталады. Бака халқының бір бөлігі Орталық Африка Республикасының оңтүстік-батысында да кездеседі. Бака халқы Орталық Африканың жаңбырлы ормандарының кең аумағында таралған болса да, негізінен Камерунға шоғырланған, себебі Камерундағы Бака қауымдастығы шамамен 30 000 адамды құрайды. Бака халқы Багели және Тва сияқты басқа мергенші-жинаушылармен бірдей жартылай көшпелі халық. Дегенмен, Орталық Африка жаңбырлы ормандарының қарқынды кесуіне байланысты олардың өмір салты біртіндеп тұрақтала бастады. Бака халқының дәстүрлі өмір салтын сақтауына олардың биік бойлы және үстемдік танытатын Банту көршілерінің қысымы да кедергі келтіруде. Бака халқы өз тілін, Бака тілін сәтті сақтап қалды. Көршілес тілдер (Кузиме, Бакум және Банганду) Банту тілдеріне қатысты болғанымен, ғылыми емес деректер Бака тілінің басқа тілдер отбасынан – Убанги тілінен шыққандығын мәлімдейді.
Baka people are all hunter gatherers, formerly referred to as pygmies, located in the Central African rain forest. Having average heights of 1.52 meters (5 feet) as well as living semi nomadic lifestyles, the Baka are often discriminated against and marginalized from society. They reside in southeastern Cameroon, northern Gabon and in the northern part of the Republic of Congo. In Congo, the Baka people are otherwise known as the Bayaka. Some Baka are also found in southwestern Central African Republic. Although the Baka people are located throughout the Central African rain forest, they are mainly concentrated in Cameroon as the Baka community of Cameroon represents roughly 30 000 individuals. The Baka are a semi nomadic people, like other hunter gatherers such as the Bagyeli and the Twa. However, due to the intensive deforestation of the Central African Rainforest they are gradually becoming more sedentary. Pressures from their taller and more dominant neighbors, the Bantu, have also limited the Baka people’s ability to live their traditional lifestyle. The Baka have successfully maintained their language, also called Baka. Although their neighbors’ languages (Koozime, Bakoum and Bangandou) which have Bantu roots, a non scientific source claims that Baka comes from a different language family, Ubangian.
Тарих бойы "пигмей" халықтарына сілтеме жасау
"Пигмейлер" туралы ең көне сілтеме 2276 ж.б.д. жылға дейін барады, осы кезде Фараон Пепи II құл саудасы экспедициясының басшысына жазған хатында "рухтар елінен келген құдайдың билейтін аласа бойлы адамы" көргенін айтқан. Илиадада Гомер "пигмейлерді" қара терілі адамдар ретінде сипаттаған, олар әлемді айналаған Океан өзенінің жағалауында жыл сайынғы тұзбастармен соғысуға мәжбүр болған. Заманауи грек деректерінде олардың бойы "пигме" сияқты, яғни шынтақтан саусаққа дейінгі қашықтыққа тең, шамамен бір жарым футқа жуық болған. Шамамен үш ғасырдан кейін, б.з.д. 500 жылы грек Геродот Батыс Африка жағалауымен саяхаттап жүрген бір саяхатшының "пальма ағашынан жасалған киім киетін кішкентай адамдарды" көргенін хабарлаған.
The oldest reference to "pygmies" dates back to 2276 BCE when Pharaoh Pepi II described seeing a "dancing dwarf of the god from the land of spirits", in a letter to a slave trade expedition leader. In the Iliad, Homer described the "pygmies" as dark skinned men who had to engage in annual warfare against cranes on the banks of the world encircling river Oceanus. Contemporary Greek sources describe them as being as tall as a "pygme", meaning that they measured the length of an elbow to a knuckle, or about one and a half feet long. About three centuries later in 500 BCE, the Greek Herodotus reported that an explorer had seen, while travelling along the West African Coast, "dwarfish people, who used clothing made from the palm tree".
Аң аулау және жинау
Бака халқы Орталық-Батыс Африканың тропикалық жаңбырлы ормандарындағы негізгі аңшы-жинақшылар саналады. Дегенмен, тек қана азық-түлік іздеу арқылы күнекөрген топтың бар екені дәлелденбеді. Топтар үлкен жапырақтармен жабылған иілген бұтақтардан құрылған шатырлардың уақытша лагерьлерін жасайды (бірақ бүгінде көбінесе саз және саз кірпіш сияқты басқа тәсілдермен үйлер салынуда). Бака халқы өздері аулап, өздері азық-түлік жинайды. Ерлер айналасындағы орманға улы жебелер мен найзаларды тиімді пайдаланып аң аулайды және құрлы қақпайды. Аң ауға бару кезінде ерлер иттердің көмегіне де риза болады. Бака мәдениетінде балық аулау өте маңызды, сондықтан ұлдар кішкентай кезінен балық аулауға үйретіледі.
The Baka people are considered the principal hunter gatherers of the tropical rainforest of Central West Africa. However, no group has been shown to subsist entirely on foraging. Groups establish temporary camps of huts constructed of bowed branches covered in large leaves (though today more and more homes are constructed following other methods, such as mud and mud brick). The Baka hunt and gather their own food. The men hunt and trap in the surrounding forest, using poisoned arrows and spears to great effect. The men also welcome the help of dogs when going on hunting excursions. Fishing is very important in Baka culture as young boys are taught to use fishing rods at a young age.
Дін және сенім жүйелері
Бакалар Дженги (сондай-ақ Дженгуи немесе Эженги деп те аталады) деп аталатын орман рухына табынады. Бакалар Дженгиді қорғаушы әке немесе қамқоршы ретінде қарастырады. Көптеген Бака халқы Эбола вирусына шалдыққан, бірақ ешкімде де ешқандай симптомдар байқалған жоқ.
The Baka worship the forest spirit called Jengi (also known as Djengui or Ejengi). The Baka thus compare Jengi to a protecting father or guardian. Many Baka people have had ebola but none have been reported to have displayed any symptoms.
Қарым-қатынастар
Әлеуметтік-экономикалық және саяси салаларда бака халқы банту ауыл тұрғындарымен тең делінбейді. Бұл бакаларға Габон мен Камерунның саяси жағдайларына бейімделуді қиындатады. Антрополог Алек Леонхардттың сөзіне қарағанда, бака халқы адам құқықтарынан мәлімдеме жасалған; Леонхардт бака құқықтары үшін күрес Камерун мен Габонның саяси күн тәртібінде де, БҰҰ-ның "саяси күн тәртібінде" де қарастырылмайтынын түсіндіреді, тіпті олар халықтардың құқықтары туралы декларацияны қабылдағанмен, оның мақсаты – әлемдегі халықтардың құқықтары үшін күресу. Survival International ұйымы бака халқына өздерінің мекендеу орындарындағы қарқынды орманды жоюдан аман қалуға көмектесу үшін жаңа жобаны қолға алды. Орманды жою бака халқына зор әсер етеді, себебі орман – олардың үйі. Антрополог Шихо Хаттори бака халқының күнделікті тамақ дайындау, аң аулау, жинау, рәсімдер және тағы да басқа мақсаттар үшін қолданатын 100-ге жуық құралды тіркеген. Хатторидің мәліметінше, осы 100 құралдың 40-ы (немесе шамамен екі бестен бірі) орманнан алынған табиғи ресурстардан "жартылай немесе толығымен" жасалған. Бұл орманды жою жобалары бака халқына өте зиянды болуы мүмкін, себебі олар тіршілік ету үшін және банту шаруаларымен салыстырғандағы экономикалық жағдайларын сақтау үшін оларға өте қажетті ортаны жояды.
In socio economic and political spheres, the Baka people are not seen as equal to the Bantu villagers. This makes it difficult for the Baka to assimilate to the political landscapes of Gabon and Cameroon. According to anthropologist Alec Leonhardt, the Baka people are deprived of their human rights; Leonhardt explains that the fight for Baka rights is not on Cameroon and Gabon's political agendas and neither is it on the "policy agenda" of the UN, despite their drafting of a Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, a document whose purpose is to fight for the rights of indigenous peoples throughout the world. Survival International has recently set up an initiative to help the Baka people survive the extreme deforestation of their homes. Deforestation impacts the Baka significantly, as the forest is their home. Anthropologist Shiho Hattori recorded about 100 instruments that the Baka use daily for cooking, hunting and gathering, rituals, and so on. Out of these 100 utensils, Hattori reports that 40 (or about two fifths) of these utensils were made "partly or entirely out of natural resources" found in the forest. These deforestation projects can be extremely detrimental to the Baka, as they destroy the environment on which they so heavily rely for subsistence, as well as for their economic standing in face of Bantu farming communities.
Коммерциялық емес әрекеттер
Католик миссионерлік тобы Frères des Ecoles Chrétiennes (FEC) 1992 жылы Mapala мектебін құру арқылы Бака жастарының ресми білім беру жүйесіне қабылдануына көмектесу үшін бастама көтерді. FEC Бака мұғалімдерін француз және Бака тілдерінде сабақ беруге ынталандырды. Ата-аналар 500 FC (немесе шамамен бір АҚШ доллары) төмен оқу ақысын төлей алды, ал олардың балалары сабақ барысында Бака өмір салтына қажетті дағдыларды үйрене алды. Бұл бастама Бака мен банту халқы арасындағы мәдени қашықтықты азайтуға септігін тигізді. 1998 жылы орманның үш маңызды аймағын – Лобеке, Бумба (сондай-ақ Бек) және Нкиді қорғау мақсатында Jengi жобасы іске қосылды. Жоба жетекшілері тропикалық орманның түрлер мен жапырақтарының байлығын сақтау мақсатына жету үшін шаралар қабылдады. Мысалы, осы шаралардың бірі орман ішіндегі аң аулау ережелерін күшейту болды. Жетекшілер Бака халқын жобаға тартуға тырысты, себебі бұл жаңа ережелер оларға табиғи ортасын сақтауға көмектесіп қана қоймай, олардың күнделікті өмісіне де әсер ететін еді. Дегенмен, Бака тобы жобаға ынтасыз қарады және қатысуға ниет білдірмеді. Ал шаруалар өздерінің үлесін салуға мүдделі болды. Антрополог Хиттори Баканың жобаға салқын қарауының себебі фермерлердің оларға үстемдік етудің тағы бір жолын іздеп отыр деп күдіктенеді.
The Catholic missionary group Frères des Ecoles Chrétiennes (FEC) set up an initiative to support Baka youth entering the formal education system through the creation of the Mapala School in 1992. The FEC encouraged Baka teachers to teach in both French and Baka languages. Parents were also able to pay lower tuition 500 FC (or about one US dollar), and their children were able to learn skills relevant to the Baka lifestyle during class time. This initiative helped lessen the cultural gap between the Baka and the Bantu. In 1998, the Jengi Project, a conservation project, was initiated in order to protect three important regions of the forest: Lobeke, Boumba (also Bek) and Nki. Project leaders set up measures in order to attain their goal of conserving the richness, in species and in foliage, of the tropical forest. One of these measures, for example, was an increase of hunting regulations within the forest. These leaders attempted to get the Baka on board with the project as these new regulations would not only help them preserve their natural habitat but would also affect their living tendencies. The concerned Baka group, however, was not very responsive and did not seem to want to partake in the project. The farmers, on the other hand, seemed to be very intent on doing their part to support the effort. Anthropologist Hittori, suspects that the Baka may have been indifferent to the project as they believed that this was simply another way for the farmers to increase their dominance over them.