Камерун мен Конгоның орманда мекендейтін Нжъем халқы
Njem people
Нжем (Нджем) этносы – Камерун мен Конго Республикасының оңтүстік орманды аймағында тұратын халық. Географиясы, орналасқан жері, Ngoyla орталығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нжем (немесе Нжем немесе Нджем) – Камерунның оңтүстігіндегі жаңбырлы ормандар аймағында және Конго Республикасының солтүстігінде қоныстанған этникалық топ. Камерунда нжемдер Ломьеден оңтүстікке қарай, Нгойла үкімет орталығынан өтіп, оңтүстікке қарай Джадомға дейін созылатын жол бойында тұрады. Одан Суанкеге дейін солтүстік Конгода жаяу жолдар салынған. Олардың жері нзиме халқынан оңтүстікке, ал беквелдерден солтүстікке орналасқан, екеуі де туыс топтар. Нгойла – ең ірі нжем орталығы. Суанке де маңызды, бірақ ол беквелдермен ортақ орталық. Олар макаа-нжем банту тілдерінің бірі – нжем тілінде сөйлейді.
The Njyem (or Njem or Ndjem) are an ethnic group inhabiting the rain forest zone of southern Cameroon and northern Republic of the Congo. In Cameroon, the Njyem live along the road running south from Lomié, passing the government center of Ngoyla and going as far south as Djadom. From there, footpaths extend to Souanke in northern Congo. Their territory lies south of the Nzime people and north of the Bekwel, both related groups. Ngoyla is the largest Njyem center. Souanke is equally important, but is a center shared with the Bekwel. They speak Njyem ("NJY"), one of the Makaa–Njem Bantu languages.
Тарих
Макаа–Ньем тілінде сөйлейтін халықтар 14-17 ғасырлар аралығында Конго өзенінің бассейнінен немесе қазіргі Чадтан қазіргі Камерунға келді. 19 ғасырда олар қазіргі Шығыс және Адамава провинцияларының шекарасындағы Лом өзенінің солтүстігіндегі жерлерде қоныстанды. Бірақ көп ұзамай, фула (фула) жауынгерлерінен қысым көрген вуте және мбум халықтарының шабуылымен бети-пахуин тайпалары осы аймақтарға еніп келді. Макаа–Ньем тілінде сөйлейтін халық оңтүстікке қарай ығыстырылды. Кейбір топтар Ньонг және Джа өзендерінің жанында қалды, ал қалғандары көші-қонды жалғастырды. Осы топтың ішінде ньемдер де болды. Нжеме халқы мен ньемдер этностық тұрғыдан біреу, бірақ оларды бадьве және нзиме бөліп тұрды. Нжеме Абонг-Мбангтан Ломиге қарай созылатын жол бойында орналасқан, соңғы Мекаа ауылынан басталып, Миндуруға дейін жетеді. Нжеме ауылдары Аджела және Ломиде де кездеседі. Нжеме халқы кунзиме диалектісінде сөйлейді. Ньемдер, нжеме халқымен этностық байланыста болғанымен, ерекше тілде сөйлейді. Оларды Джа өзені Зулаботтан өтетін жердің оңтүстігінде табуға болады.
The Makaa–Njyem speaking peoples entered present day Cameroon from the Congo River basin or modern Chad between the 14th and 17th centuries. By the 19th century, they inhabited the lands north of the Lom River in the border region between the present day East and Adamawa Provinces. Not long thereafter, however, the Beti Pahuin peoples invaded these areas under pressure from the Vute and Mbum, themselves fleeing Fulani (Fula) warriors. The Makaa–Njyem speakers were forced south. Some groups remained in the vicinity of the Nyong and Dja rivers, while others continued their migration. This latter group included the Njyem. The Njeme people and the Njyem are ethnically one, but they were separated by the Badwe'e and the Nzime. The Njeme are located on the road from Abong Mbang to Lomie, beginning after the last Mekaa village and extending as far as Mindourou. Other Njeme villages are in Adjela and Lomie. The Njeme speak a dialect of Koonzime. The Njyem, although being ethnically one with the Njeme, speak a distinct language. They are found south of the Dja River where it passes Zoulabot.
Өмір сүру және қоныстану үлгілері
Нььем тұрғындарының көпшілігі көшпенді шаруалар. Олардың елді мекендері көбінесе бар жолдар бойында орналасқан, сондықтан әдеттегі ауыл – жолға беткейімен тізілген үйлердің сызықтық тізбегі және артында орман. Егістік жерлер көбінесе өте кішкентай, әдетте балта мен мачетемен орманнан кесілген алаңдарға егіледі, содан кейін ол алаңдар өртеліп, тыңдалады. Басты егістерге маниок, банан және жүгері кіреді, ал банан, кокоям, жер жаңғағы және түрлі жемістер аз мөлшерде өсіріледі. Мал көбінесе бақылаусыз жүретін кішкентай жануарлар болып табылады, мысалы, ешкілер, қойлар, шошқалар және тауықтар. Нььемдердің бір бөлігі Камерунның орманды айманындағы какао және кофе плантацияларында табысқа жеткен. Аң аулау да, әсіресе кішігірім ауылдарда, кең таралған. Тұзақтар негізгі құрал болып табылады, бірақ қазіргі кезде атыс қаруы да жиі қолданылады. Осылай ауланған аң еті көптеген адамдар үшін маңызды, бірақ тұрақты емес кіріс көзіне айналуда. Кейбір Нььем топтары Камерунның бака пигмейлерімен өзара тәуелді қарым-қатынаста. Нььемдер өндірілген тауарлар мен өсірілген егістерді пигмейлерден алынған орман жануарларына саудалайды. Дәстүрлі Нььем үйі – рафия бұтағының үстіне бүктелген жапырақтардан жасалған төртбұрышты құрылым, және кішкентай тармақшалармен бекітіледі. Сонымен қатар, қабықтар қабырғалар үшін қолданылуы мүмкін. Үшбұрышты шатыр рафия пальмасының жапырақтарымен жабылады. Қазіргі заманғы үйлер тік бағаналардан тұрады, ал ішкі және сыртқы жағынан рафия таспаларымен көлденең байланады. Бұл балшықтарды бағаналар арасына тығыздауға және рафия таспаларымен ұстап тұруға мүмкіндік береді. Шатырлар әлі де рафия пальмасының жапырақтарынан жасалған сабаннан тұрады, бірақ қаржылық жағдай болғанда алюминий шатырлар да қолданылады. Әулетті және үлкен ауылдарда немесе қалаларда тұратын бай Нььемдер көбінесе балшық немесе бетон блоктардан салынған үйлерде тұрады. Әлеуметтік ұйым отбасымен басталады, ол бір ер адамнан, оның әйелдерінен және балаларынан тұрады. Бірнеше туысқан отбасылар көбінесе бірге тұрып, ауылды құрайды. Келесі деңгейде – ортақ ата-тегі бар бірнеше ауылдар клан құрайды. Бұрын бұл кландық байланыстар өте маңызды болған, олар адамның достарын, тегін және болашақ әйелдерін анықтаған. Алайда, бүгінгі күні бұл кландық сәйкестік әлдеқайда әлсіз. Әр кланның басында басшы тұрады, бірақ қазіргі заманғы басшылар көбінесе тек символдық тұлғалар. Нььем халқының басым көпшілігі христиан дінін ұстанады. Дегенмен, олардың иелікті сенімдерінің іздері әлі де сақталып келеді, әсіресе дәстүрлі медицина саласында. Халық арасында әлі де ырым-жырымдар мен сиқыршылыққа сенім бар.
The majority of Njyem are subsistence farmers. Their settlements tend to follow existing roads, making the typical village a linear string of houses facing the road and backed by forest. Fields are typically very small, usually planted in clearings cut out of the forest with axes and machetes and then burned. Major crops include manioc, plantains, and maize, with bananas, cocoyams, groundnuts, and various fruits raised in smaller quantities. Livestock are typically small animals that may be left to roam unattended, such as goats, sheep, pigs, and chickens. A smaller number of Njyem have obtained financial success in the cocoa and coffee plantations of Cameroon's forest region. Hunting is another common pursuit, especially in the smaller villages. Traps are the primary tool employed, though firearms are increasingly used today. Bushmeat caught in this way is becoming an important, if unsustainable, source of income for many people. Some Njyem groups share a codependent relationship with Cameroon's Baka pygmies. The Njyem trade manufactured goods and cultivated crops for pygmy supplied forest game. The traditional Njyem house is a rectangular structure made of leaves folded over a raffia branch and pinned in place with a small twig. Alternatively, strips of bark could be used for the sides. The A shaped roof is covered in raffia palm leaves. Present day houses are made of vertical poles with raffia strips lashed horizontally inside and out. Mud is packed between the poles and held in place by the raffia strips. The roofs continue to consist of thatches made of raffia palm leaves, although aluminium roofing is also being used when finances permit. Wealthier Njyem and those living in larger villages and towns often live in houses employing mud blocks or concrete blocks. Social organisation begins with the family, which consists of a man, his wife or wives, and his children. Several related families often live together to form a village. At the next level are several villages that claim common ancestry to form a clan. In the past, these clan identities were of the utmost importance, determining one's friends, lineage, and potential spouses. This clan identity is much weaker today, however. Each clan is headed by a chief, though the modern chiefs are little more than figureheads. The vast majority of Njyem practice at least nominal Christianity. Vestiges of their native animism still persist, however, especially in the realm of traditional medicine. Folk superstitions also remain, such as belief in witchcraft.