Оқу-ағарту фильмінің тарихы мен түрлері

Кіріспе

Кино жанры

Оқу-ағарту фильмі – негізгі мақсаты білім беру болып табылатын фильм. Оқу-ағарту фильмдері сабақтарда басқа оқыту тәсілдерінің орнына қолданылып келген.

Тарих

Қай фильмдерді алғашқы білімдік фильмдер деп санау керектігі туралы пікір келіспеушілік тудырады. Кейбір зерттеушілер алғашқы білімдік фильмдер 1897 жылы Санкт-Петербургте көрсетілгенін айтады, ал басқа зерттеулер алғашқы білімдік фильмдерге 1913 жылғы жаңалықтар фильмінің әсер еткенін анықтады. Білімдік фильмдердің санының артуы осындай фильмдердің өндірісі 1900 жылдардың басында басталғанын көрсетеді. 1910-1920 жылдары білімдік фильмдерді өндіру, тарату және көрсету жүйелі түрде дами бастады, бұл әртүрлі елдерде әртүрлі жолмен жүзеге асты.

Білім беру фильмдерін қолдану

Білім беру фильмдері – белгілі бір мәселелер туралы мақсатты аудиторияны хабардар етуге бағытталған туындылар. Зерттеу тақырыбы алуан түрлі болуы мүмкін. Білім беру киносы көбінесе үш негізгі санатқа бөлінеді: оқулық, білім беру және ғылыми. Білім беру фильмдерін қоғамды әлеуметтік мәселелер туралы хабардар ету және олардың санасын арттыру үшін пайдалануға болады. Мысалы, 1959 жылы шыққан «Предубежденділік туралы не айтуға болады?» атты білім беру фильмінде ақ нәсілді орта таптың предубежденділігі талқыланды. 1960 жылдың қазанында жарық көрген «Жер және өсуге арналған кеңістік» фильмі – жер сатып алып, армандаған үйін салудың үлкен қасіретіне тап болған жас американдық жұптың әңгімесі. Білім беру фильмдері оқытуда құнды көмекші болуы мүмкін, оқушылар өздері бастан кешіре алмайтын нәрселерді сыныпқа әкеліп, оқыту тиімділігін арттырады. Мысалы, білім беру фильмдерін сәулет пәндерін оқытуда қолдануға болады, студенттерді физикалық түрде алып келмей-ақ құрылысты аралап көруге мүмкіндік береді. Сол сияқты, жасушаның бөлінуі сияқты күрделі принципті оқығанда, видеоны студенттерге қажет болғанша бірнеше рет көрсетуге болады. Химиялық қоспадағы бөлшектердің пайда болуын жақыннан көрсететін сияқты арнайы техникалар, студенттер тобына тікелей көрсетілімде анық көру қиын болатын процестің егжей-тегжейін көрсете алады. Білім беру ресурсы ретінде қолданылатын деректі фильмдер – білім беру фильмдерінің маңызды санаты. Олар көбінесе мектептерде білім беру мақсатында көрсетіліп, балаларға түрлі тақырыптармен таныстыру үшін пайдаланылды. Дегенмен, деректі фильмдер мұғалімдерді даярлау үшін де қолданылды. 1950 жылы Нью-Йорк университетінің Білім беру фильмдер кітапханасы, Колумбия мұғалімдер колледжі және Заманауи өнер мұражайы (MoMA) сияқты көрнекті білім беру мекемелері балаларға арналған деректі фильмдердің, мысалы, «Жақсы ертең» (1945), «Ертеңгі керемет күн» (1948) және «Балалар республикасы» (1947) фильмдерінің мұғалімдерді даярлауға, бала күтімі мен дамуына қызығушылық танытатын ересектерге және тіпті «қылмыскерлер» деп аталатын адамдарды оңалтуға ыңғайлы екенін мойындады. Білім беру фильмдері жарнамалық құрал ретінде де пайдаланылды. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, көптеген білім беру орталарында жасөспірімдердің жынысына қарай бөлінуі байқалды. Мысалы, шеберханалар көбінесе тек ерлерге, ал үй шаруашылығы сабақтары тек әйелдерге арналды. Бұл мәселені шешу үшін киношілер «Неге үй шаруашылығын оқу керек?» (1955) сияқты фильмдер түсірді. 1930 жылдары Қытайда білім беру фильмдері ең маңызды білім беру құралдарының біріне айналды. Қытай Республикасы кезеңінде көптеген азаматтар сауатсыз болғандықтан, ұлттық үкімет халықты түрлі тақырыптар бойынша тиімді оқыту үшін білім беру фильмдеріне баса назар аударды. Үкімет білім беру фильмдерін жасау үшін ресми киностудиялар құрды. Сонымен қатар, білім беру фильмдерінің саңырау адамдарды оқытудағы мүмкіндіктері зерттелді. 1950 жылы құрылған «Соқырларға арналған түсіндірілген фильмдер» (кейін «Түсіндірілген және суреттелген медиа бағдарламасы» деп аталды) түсіндірілген фильмдерге арналған 15 томдық оқулықтар жинағын жасады.

Educational films are productions aiming to inform target audiences about designated issues. The topic of study varies. Educational cinema was normally divided into three main categories: instructional, educational, and scholastic. Educational films can be used to inform the public about social issues and raise public awareness. For example, an educational film, What About Prejudice?, published in 1959 discussed the prejudice of the white middle class. Land and Space to Grow, released in October 1960, was a story about a typical young American couple who pursue the great adventure of buying land and building a dream home. Educational films can be a powerful aid to teaching, bringing things that students may not be able to experience first hand into the classroom, and thus improving teaching efficiency. For example, educational films can be used in the teaching of architectural subjects, giving a tour of a structure without needing to bring the students to it physically. Similarly, when teaching a complex principal, such as cell division, a loop of video can demonstrate the processes involved as many times as the students need. Specific techniques, such as the close up showing particulate forming in a chemical mixuture, can show fine detail in a process that would otherwise be difficult for a group of students to all see clearly in a live demonstration. Documentaries, used as an educational resource, are a major category of educational film. They were mostly shown in schools for educational purposes and used to introduce various topics to children. However, documentaries were also used to train teachers. By 1950, prominent educational film institutions like New York University's Educational Film Library, Columbia Teachers College, and the Museum of Modern Art (MoMA) believed that documentaries intended for children, such as A Better Tomorrow (1945), Tomorrow's a Wonderful Day (1948), and The Children's Republic (1947), were suitable for adult audiences interested in teacher training, child care and development, and even the rehabilitation of so called delinquents. Educational film was also used as a promotional tool. For example, after World War II, teenagers why many of their educational environments separated the genders. For example, shop classes were almost exclusively male and home economics classes almost exclusively female. Filmmakers attempted to address this concern by making films, such as Why Study Home Economics? in 1955. In China in the 1930s, educational film became one of the most important educational tools. During the period of Republic of China, many citizens were illiterate, so the national government focused on educational films as a way to efficiently educate the public on various topics. The government established official film studios to create educational films. In addition, the potential of educational films had been explored for educating deaf people. Captioned Films for the Deaf, also known as The Described and Captioned Media Program, was established in 1950, and created 15 volumes of Lesson Guides for Captioned Film.

Әскери пайдалану және пропаганда

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясы және әскери-теңіз күштері оқу фильмдерін жасап, слайдтар, фильмдер және модельдер сияқты медиа түрлері үшін оқу процедураларын енгізді. Екі жақ та фильмдерді екі мақсатта ұйымдастырды: халыққа ақпарат тарату және офицерлер мен сарбаздарды оқыту. Сол сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мектептерде аудиовизуалды құралдар кеңінен қолданысқа енгізілді және театрлық емес кино көрсету желісі кеңейді. Мысалы, әскери қызметкерлер мен өнеркәсіп жұмысшылары үшін оқу фильмдері түсірілді. Білім беру фильмдерін пайдалану Америка Соғыс министрлігінің ресми саясатының бір бөлігі болды.

Әлеуметтік ғылымдар және география фильмдері

Фильм компаниялары география және әлемдік мәдениет туралы фильмдер жасады. 1960 жылдарға дейін олар үш негізгі форматқа назар аударды: географиялық-өндірістік фильм, саяхат хроникасы және этнологиялық фильм. Географиялық-өндірістік фильм шетелдегі өнеркәсіп пен салты-дәстүрлер туралы баяндады. Фильмдерді жасаушылар елдің географиялық орналасуы мен негізгі статистикасынан өзге, оның құрылымын, мәдениетін саяси, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан сипаттады. Саяхат хроникасын көбінесе кәсіби операторлар емес, саяхатшылар, зерттеушілер, ғалымдар мен миссионерлер түсірді. Олар әлемді шарлап, түсірген материалдарын студиялар мен дистрибьюторларға сатты. Этнологиялық фильм әлемнің әртүрлі этностарының, мәдениеттерінің және әлеуметтік тұрмысының бейнелерін көрсетті. Бұл студенттер мен профессорларға антропологияны оқып-үйренуге көмектесті, себебі ол жергілікті шаралар мен күнделікті өмірдің шынайы кадрларын ұсынды. Көрермендер олардың киімдеріне, тамақтанылуына және әлеуметтік қарым-қатынастарына куә болды.

Тарихи фильмдер

Әдетте, 1960 жылдарға дейінгі тарихи фильмдер ақ, консервативті, христиандық көзқарасқа сүйенетін, мысалы, Рей Гарнердің "Ежелгі әлем: Мысыр" (1954) және "Грекия: Алтын ғасыр" (1963) сияқты туындылары. Екі фильм де көбінесе артефакттар мен қираған орындардың кадрларынан тұрады, олар сол кездегі американдық мәдениетпен салыстырылады. Басқа фильмдерде, қадірленген немесе жаны ашыр туылатын кейіпкерлерді ақ актерлер сомдайтын, ал ақ емес актерлерге ең нашар рөлдер берілетін немесе рөл берілмейтін еді. Мұндай режиссерлер көбінесе афроамерикандықтар, латиноамерикандықтар, азиялықтар мен әйелдердің рөлдерін назардан тыс қалдырып, бай өнеркәсіпшілерге немесе АҚШ-тың негізін қалаушы әкелеріне баса назар аударды.

Өнер және қолөнер фильмдері

Оқулық фильмдерге сурет салу, мүсін жасау, сәулет және басқа да "жоғары" өнер түрлері жиі енгізілді. 1920-1930 жылдары кино режиссерлер кинокамераның мүмкіндіктерін пайдаланып, бейнелеу өнерін жаңа тәсілдермен түсіре бастады, мысалы, мүсінді түсірген кезде оның айналасында қозғалу арқылы. Киноның осы түрі университеттердегі көркем білім берудің толыққанды бір бөлігі деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кино, бейнелеу өнерін музейлерден, суретшілер студияларынан және галереялардан алып, білім беру орындарына (әсіресе өнер мектептеріне), концерт залдарынан басқа орындарға және бір кездері тіпті коммерциялық кинотеатрларға жеткізу үшін өте қолайлы құралға айналды.

Әдебиет және тіл өнерінің фильмдері

Бұл фильм түріне түсіндірмесіз қысқа фильмдер, поэзия және журналистика кіреді. АҚШ-тағы білім беру кинокомпаниялары 1950 жылдары шетелден драмалық мазмұн сатып ала бастады. Олар көбінесе Франциядан болды, соның ішінде режиссер Альберт Ламорисстің "Қызыл шар" (1956) фильмін қоса, бірнеше танымал түсіндірмесіз қысқа драмалар да бар еді.

Әлеуметтік драмалық фильмдер

Көптеген социодрама фильмдері нәсілдік теңдік немесе азаматтық белсенділік сияқты тақырыптарға негізделген. 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның және 1965 жылғы Бастауыш және орта білім туралы заңның қабылдануынан кейін, педагогтар әлемді өз оқушыларының көзқарасына жақынырақ көрсетуге көбірек ұмтылыс жасады. Жас режиссерлер нәсілдік, жас ерекшеліктеріне және мәдениаралық немесе ішкімәдени мәселелерді қамтитын фильмдер түсірді. Олар тарих, әдебиет және әлеуметтік ғылымдарға баса назар аударды. Көптеген фильмдердің ұзақтығы 30 минут немесе одан да аз болды, бұл мұғалімге бір сағаттық сабақта алдын ала түсіндіруге және соңынан сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік берді.

Мәдени маңызы

Мектептерде көрсетілетін көптеген білім беру фильмдері ұзақ сериялардың бөлігі болып табылады. Мысалы, ғылыми принциптер мен тәжірибелерді көрсететін фильмдер эпизодтық сипатта болады, әр эпизод нақты бір тәжірибеге немесе принципке арналған. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында Ұлыбританиядағы көптеген мектеп оқушылары бастауыш мектепте оқып жүрген кезеңінде британдық білім беру фильмдерінің жүздеген эпизодарын (барлығының стилі мен өндірісі ұқсас) тамашалады. Осының нәтижесінде, осы фильмдердің ұсынылу стилі және ерекше түстер палитрасы ("ғылыми" көрінетін бейтарап көк фондар және т.б.) сол буын балаларына бірден таныс. Бұл британдық телесериал "Look Around You" осы фильмдерді пародизациялау арқылы тиімді пайдаланды.

Білім беру пайдасына зерттеулер

Кино және әсіресе теледидардан білім алудың көптеген алғашқы психологиялық зерттеулері бұл ортаның мәтінге қарағанда нашар екенін көрсетті. Зерттеулер газеттегі хабарларды оқу мен теледидардағы жаңалықтарды тамашалауды салыстырды. Осы алғашқы зерттеулерде есептерді оқыған адамдардың есте сақтау қабілеті әрқашан жоғары болды. Бұл, негізінен, адамның ақпарат беру жылдамдығын бақылау мүмкіндігімен байланысты екені анықталды. Оқу кезінде кез келген сәтте тоқтауға болады, ал сыныптағы теледидар мен фильмдерде мұндай мүмкіндік болмады. Онлайн бейнелердің пайда болуымен жағдай өзгерді, оларды оңай тоқтатып, кері қайтаруға болады. Соңғы зерттеулер видео және мәтін арасында есте сақтау қабілеті бойынша ешқандай айырмашылықты байқамайды. Зерттеулер сонымен қатар көрерменнің аудио және бейне ақпаратын бір уақытта өңдеуіне байланысты когнитивтік жүктеме пайда болуы мүмкін деген пікірді де қарастырады. Фильмді сақтықпен жобалау бұл жүктемені азайтуға көмектеседі. Мысалы, аудионың назар аудару қажетті бөлігін бейнеде анық көрсету көрерменге екеуін біріктіруге көмектеседі. Дегенмен, тым көп ақпарат немесе қажетсіз ақпарат білімді нашарлатуы мүмкін.