Кіріспе

Австрия суретшілері мен сәулетшілерінің тобы

Вена секцессиясы (link=no; сондай-ақ, Австрия суретшілерінің одағы немесе Vereinigung Bildender Künstler Österreichs деп те аталады) – 1897 жылы Австрия суретшілері, графикашылары, мүсіншілері және сәулетшілерінің тобымен құрылған, модерн стилімен тығыз байланысты өнер қозғалысы. Оған Йозеф Хоффман, Коломан Мозер, Отто Вагнер және Густав Климт сияқты суретшілер кірді. Олар Австрия суретшілері қауымдастығының дәстүрлі көркемдік стильдерді қолдауына наразылық білдіріп, қауымдастықтан шықты. Олардың ең ықпалды сәулеттік жұмысы – Жозеф Мария Олбрих жобалаған Сецессия көрме залы, топтың көрмелерін өткізу үшін арналған. Олардың ресми журналы Ver Sacrum (латын тілінде «қасиетті көктем») деп аталды, онда графика өнерінің жоғары стильделген және ықпалды туындылары жарияланды. 1905 жылы топтың ішінде дау-дамайда Климт, Вагнер және Хоффман сияқты көрнекті мүшелері отставкаға кеткеніне байланысты қозғалыс бөлінді, бірақ ол өз жұмысын жалғастырды және бүгінгі күнге дейін Сецессия ғимаратындағы бас кеңсесінен жұмыс істейді. Қазіргі кездегі Сецессия көрме галереясы суретшілермен тәуелсіз түрде басқарылады және жұмыс істейді.

Негізін қалау

Вена сецессиясы 1897 жылғы 3 сәуірде суретші Густав Климт, дизайнер Коломан Мозер, архитекторлар Йозеф Хоффман және Йозеф Мария Олбрих, Макс Курцвейл, Вильгельм Бернатцик және тағы басқалар тарапынан құрылды. Архитектор Отто Вагнер топ құрылғаннан кейін көп ұзамай қосылды. Құрылтайда белгіленген мақсаттар: Австриядан тыс суретшілермен байланыс орнату және идея алмасу, көркемдік ұлтшылдыққа қарсы шығу, сәндік өнерді жаңару; сурет салу, сәулет және сәндік өнерді біріктіретін «жалпы өнер» жасау; және, ең бастысы, ресми Вена өнер академиясының, Вена Кюнстлерхаусының және ресми өнер галереяларының үстемдігіне қарсы тұру, олардың тарихи дәуірге бағытталған дәстүрлі көзқарасына қарсылық білдіру. Бұл қозғалыс өзінің атын 1892 жылы құрылған Мюнхен сецессиясы қозғалысынан алды. Венадағы жаңа қозғалыстың мақсаттарын әдеби сыншы Герман Бахр, топ құрған жаңа журналдың – «Ver Sacrum» («Киелі көктем») – бірінші санында жариялады. Бахр былай деп жазды: «Біздің өнеріміз – бұл қазіргі заманғы суретшілердің бұрынғыларға қарсы күресі емес, керісінше, өнерді дамытуға, ал өнерші болып көрінетін және өнердің гүлденуіне кедері келтіретін саудагерлерге қарсы күрес. Біздің сецессиямыздың мәні – коммерция мен өнердің арасындағы таңдау. Бұл эстетикалық пікірталас емес, екі әр түрлі рухани жағдайдың арасындағы қақтығыс». Бастапқыда сецессияның құрамында елу мүше болды, ал алғашқы жиналысында суретші Густав Климт президент болып сайланды. Басқа негізгі немесе ерте мүшелеріне архитектор Йозеф Хоффман, дизайнер Коломан Мозер, дизайнер және архитектор Йозеф Мария Олбрих, сондай-ақ суретшілер Макс Курцвейл және Альфонс Муха кірді. Бұл француз импрессионистерін және басқаларын Вена жұртшылығына таныстыруға көмектесті. 1902 жылы Йозеф Хоффманның жобасымен Людвиг ван Бетховенге арналған 14-ші сецессия көрмесі ерекше танымал болды. Орталықта Макс Клингердің Бетховен мүсіні тұрды, ал оның айналасында Климттің Бетховен фризі орнатылды. Климттің фризі қайта жаңартылды және қазір галереяда көруге болады.

Бөлек болу кезінде бөлініп кету

1899 жылы Олбрих Дармштадт суретшілер колониясына қосылу үшін Венадан кетіп, 1900 жылы Гессен азаматтығын алды және Австрияда қайта жұмыс істемеді. 1903 жылы Хоффман мен Мозер қолданбалы өнерді реформалау мақсатында «Винер Векстатте» көркемөнерлер қоғамын құрды. 1907 жылы «Винер Векстатте» және Хоффман жеке өзі «Deutscher Werkbund» ұйымының құрылтайшы мүшелері болды. «Винер Векстатте» құрылғаннан кейін, 1904 жылы Сент-Луисте өткен әлемдік көрмені ұйымдастыру «Сецессия» ішіндегі келіспеушіліктерге себеп болды. Бұл сәтсіз көрме қауымдастық ішіндегі қатал қарсылықты күшейтті. Көп ұзамай «Сецессия» ішінде суретшілерге және дәстүрлі көркем өнерге басымдық беруді қалағандар мен Климт, Хоффман, Вагнер, Мозер және декоративтік өнерге тең қарауды жақтағандар арасында маңызды дау пайда болды. Бұл дау 1905 жылы Митке галереясының көркемдік кеңесшісі (өз өзі суретші болған) кезінде шиеленістің шыңына жетті.

Кейінгі жылдар

Сецессия Климт, Хоффман, Вагнер және олардың жақтастары кеткеннен кейін де өз қызметін жалғастырды, Сецессия ғимаратында үнемі көрмелер ұйымдастырды, бірақ олардың бұрынғы кезеңнің шығармашылығы мен қызығушылығына жете алмайды. Дизайнер Питер Беренс 1938 жылы Сецессия мүшесі болды. Нацистік режим кезінде Сецессия ғимараты «бұзылған өнер» символы ретінде қиратылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мұқият қайта жаңартылды. 1945 жылы, соғыстан кейін Хоффманн 1905 жылы ол, Климт және Вагнер радикалды түрде шығып кеткен Вена Сецессиясының көркемдік қозғалысына қайта қосылды. Ол 1948 жылдан 1950 жылға дейін Сецессия президенті болып сайланды. Сецессия бүгінгі күнге дейін өз жұмысын жалғастыруда, Сецессия залында үнемі көрмелер өткізілуде. Оның фасадындағы модерн әшекейлерін оның шәкірті жасаған. Екінші ғимарат, Linke Wienzeile 38, Вагнердің шәкірті және жиі серігі Коломан Мозердің алтынмен жалатылған гипстен жасалған медальондарының әшекейіне байланысты «Медальондар үйі» деп белгілі. Ең әсем бұрынғы әшекейлер алынып тасталды, бірақ кейін қалпына келтірілді. Осы кезеңде Отто Вагнер Венаның жаңа қалалық көлік жүйесі үшін – Stadtbahn үшін ерекше стильдегі станциялар салды, олар да Сецессия стилінің символына айналды. Олардың ең танымалдарының бірі – Вена орталығындағы Карлсплац Stadtbahn станциясы. Бұл жобада Йозеф Мария Олбрих оның серігі болды. Бұл ғимараттардың стилі геометриялық формаларға көшуді және модернизмнің басталуын білдірді. Вагнердің 1899 жылдан кейін салынған ғимараттары, соның ішінде Сент-Леопольд шіркеуі (1902–1907) және әсіресе Австрия почталық үнем банкі (1903–1906, 1910–12 жылдары кеңейтілген) тік сызықтармен және геометриялық формалармен, жаңа материалдарды – мысалы, темірбетон мен алюминийді тиімді пайдаланумен және фасадта немесе ішкі кеңістікте минималды әшекейлеумен ерекшеленді. Йозеф Хоффманның жұмысы да гүлдік суреттер мен иілген сызықтардан бірте-бірте алшақтағанын көрсетті. Оның ең танымал ғимараты – Брюссельдегі Стоклет сарайы, үйілген куб тәрізді формалары бар мұнарасы, фасадында минималды әшекейлеу және ішкі кеңістігі тік бұрыштар мен геометриялық суреттермен жабдықталған. Модерн стиліндегі жалғыз элемент – Густав Климттің фрескалары болды. Стоклет сарайы Хоффманның модерннен модернизмге өтуін көрнекті түрде көрсетті.

Жиһаз

Сецессиялық сәулетшілер көбінесе архитектуралық жобаларына үй-жай жиһаздарын, кілемдерді, шамдарды, қабырға қағаздарын, тіпті ванна бөлмесінің жинақтарын және сүлгілерді де қоса жобалаған. 1900 жылы Париждегі Дүниежүзілік көрмеде Сецессия ұсынған жиһаз ерекше мақтанысқа ие болды және Эльза Унгер мен Эмилио Заго сияқты оның авторларына халықаралық атақ әкелді. Қозғалыстың кейінгі кезеңінде, 1902 жылы архитектор Отто Вагнер алюминийді ағашпен үйлестіре отырып, заманауи материалдардан орындықтар жасады, бұл оның Австрия почталық жинақ банкі ғимаратының сәулетімен үйлесімді болды. 1905 жылы Йозеф Хоффманн кешірек Сецессияның геометриялық формаларын көрсететін, арқасы реттелетін орындықтар жасады.

Шыны

Шыны, әсіресе боялған шыны терезелер, Вена сецессиясында маңызды рөл атқарды. Леопольд Форстнер осы саладағы маңызды суретшілердің бірі болды және Отто Вагнермен және басқа сәулетшілермен тығыз байланыста жұмыс істеді. Ол Вена сецессиясы стилінің ең танымал нысандарының бірі – Австрия почталық үнем банкісі үшін, сондай-ақ Вена сецессиясы шіркеулерінің ең танымал мысалы – Санкт-Карл Борромео зират шіркеуі үшін терезелерді жобалады. Секцессиялық шыны өнеріндегі тағы бір белгілі тұлға – Иоганн Лоэц Витве, ол 1900 жылғы Париж көрмесінде алтын медаль жеңіп алған керемет ілгекті вазалар сериясын жасады.

Керамика

Керамикалық плиткалардың мозаикасы Вена сецессиясы стилінің тағы бір маңызды элементі болды. Олар ғимараттардың сыртқы және ішкі кеңістіктерін әсемдеу үшін қолданылды. Отто Вагнер оларды Мажолика үйін безендіруде пайдаланды, онда олар әсемдік пен пайдалы функцияны біріктірді; фасадты өрт сөндіру шлангдарымен тиімді тазалауға болатын.

Ықпал

Арт-нуво бұрынғы Австро-Венгрия елдерінің тілдерінде Вена сецессиясының атымен аталады: szecesszió, secesja, серб сецесијасы, хорват сецесијасы. Вена сецессиясы поляк қозғалысы «Жас Польшаға» (Młoda Polska) да әсер етті, ол арт-нуводан басқа да көркем стильдерді қамтыды және өнер, әдебиет және өмір салтына көбірек назар бөлді. Вена сецессиясы қозғалыстарға ғана емес, сонымен қатар жеке сәулетшілерге де әсер етті, мысалы, орыс Илларион Иванов Шиц, ол оның негізінде өзінің ерекше стилін жасады. 1890 жылдардың ортасынан бастап Англиядағы Mintons компаниясы арт-нуво керамикасына үлкен үлес қосты, олардың көпшілігін Марк Луи Солонның ұлы Леон Солон және оның әріптесі Джон Уодсворт жасады. Леон Солонның жұмысы өте танымал «The Studio» дизайн журналында жарияланғаннан кейін Mintons компаниясына қабылданды және 1895 жылдан 1905 жылға дейін, тіпті қысқа мерзімге көркем жетекші болып та жұмыс істеді. Солон Вена сецессиясының ықпалымен жасалған дизайнды енгізді, ал 1901 жылдан 1916 жылға дейін жасалған қыш ыдыстар «Сецессионистік ыдыстар» деп сатылды. Олар көбінесе өнеркәсіптік тәсілдермен, салыстырмалы түрде арзан бағамен жасалды және кең тұтынушылар нарығына бағытталған. Ассортимент толық қызмет ету жиынтығынан гөрі жеке немесе жұптап сатып алынатын бұйымдарға, мысалы, құмыралар мен вазаларға бағытталған.

Еске алу

Сецессия қозғалысы австриялық ескерткіш монетаның тақырыбы ретінде таңдалды: 10 қараша 2004 жылы соғылған 100 евролық Сецессия ескерткіш монетасы. Монетаның алдыңғы жағында Венадағы Сецессия көрме залының суреті бейнеленген. Артында Густав Климттің «Бетховен фризінен» алынған шағын бөлік көрсетілген. Суретте үш тұлға бар: қарулы күшті бейнелейтін зәрлі сауыт киген шабандоз, жеңіс гүлдерін ұстап, амбицияны символдайтын әйел, сондай-ақ басын иіп, қолын құшақтаған, мейірімділікті бейнелейтін екінші әйел. Австрияның 50 евролық монетасының алдыңғы жағында Венадағы Сецессия ғимараты шеңбер ішінде бейнеленген, бұл қозғалыстың тууы мен елдегі жаңа дәуірдің символы болып табылады.