Кіріспе

Франциядағы Ренессанс деп аталатын мәдени қозғалыс Франциядағы 15-шы ғасырдан 17-шы ғасырдың басына дейінгі мәдени және көркемдік ағым. Француз тарихшысы Жюль Мишель өзінің 1855 жылғы "Франция тарихы" еңбегінде бұл кезеңді жалпы еуропалық құбылыспен байланыстырды. Жюль Мишель Франциядағы 16-шы ғасырғы Ренессансты Еуропа мәдени тарихындағы орта ғасырлардан жаңа үзіліс, адамзатты және оның әлемдегі орнын қазіргі түсінікпен таныстырған кезең деп анықтады. Француз азаматы және тарихшы ретінде Мишель Ренессансты француз қозғалысы деп мәлімдеді.

Сәулет

Француздық қайта өрлеу дәуірінің ең үлкен жетістіктерінің бірі – Луара алқабындағы шатолардың салынуы болды: енді бұл сарайлар қамал ретінде емес, ләззат үшін салынды, Луара аймағының өзендері мен жерлерінің молшылығын пайдаланып, тамаша сәулет өнерінің шеберлігін көрсетті. Париждегі ескі Лувр қамалы Пьер Леско басшылығымен қайта жаңартылып, жаңа Ренессанс шатосының ядросына айналды. Луврдің батыс жағында Екатерина де Медичи өзі үшін кең бақтары мен үңгірі бар Тюильри сарайын салдырды. Франция королі Генрих IV таққа отырғаннан бастап Парижде қарқынды қала құрылысы дамыды, оның ішінде Пон-Нёф көпірі, Восж алаңы ("Король алаңы" деп те аталады), Дофин алаңы және Луврдің жаңа бөліктері (соның ішінде Ұлы галерея) салынды.

Бақ

Француздық қайта өрлеу дәуіріндегі бақтар симметриялық және геометриялық гүлзарлар немесе партерлермен, тоңдағы өсімдіктермен, қиыршық тас және құм жолдармен, террасалармен, баспалдақтармен және пандустармен, каналдар, каскадтар және монументальді фонтандар түріндегі су ағындарымен, сондай-ақ жасанды үңгірлер, лабиринттер және мифологиялық кейіпкерлердің мүсіндерін көптеп пайдаланумен сипатталды. Олар айналасындағы шатолардың (сарайлардың) жалғасы болды және Ренессанс дәуірінің өлшем мен пропорцияға қатысты идеалдарын бейнелеу үшін жасалған.

Музыка

Бургундия, негізінен француз тілді аймақ, 1477 жылы Франция Корольдігімен бірікті. Еуропадағы ең танымал музыканттардың көптегені Бургундиядан шыққан немесе ондағы композиторлармен білім алған; сонымен қатар, 15 ғасырдың соңында Бургундия сарайының музыкалық мекемелері мен француз сарайлары мен шіркеу ұйымдары арасында маңызды алмасу болды. Бургундия стилі 15-шы және 16-шы ғасырлардың басында Еуропа музыкасын басып алған франко-фламандтық полифония стиліне бастау берді. Дегенмен, 15 ғасырдың соңына қарай француз патшалық және аристократиялық сарайларының, сондай-ақ шіркеу музыкасының ірі орталықтарының музыкасында француз ұлттық ерекшелігі айқын бола бастады. Сол кездегі француз композиторлары франко-фламандтық стильдің көңіл көншітпейтін түстерінен бас тартып, желі мен құрылымның айқындығына, ал шансон сияқты халықтық музыкада – жеңілдікке, оңай ән айтуға және танымалдыққа ұмтылды. Гийом Дю Фай және Жиль Биншуа – ерте Ренессанс кезеңіндегі Бургундия мектебінің екі көрнекті өкілі. Еуропадағы ең танымал композитор Жоскин де Пре – бір кезде Людовик XII сарайында қызмет етті және ондағы ең танымал шығармаларының бірнешеуін жазған болуы мүмкін (оның алғашқы 129-шы псалмға жазған шығармасы, De profundis, 1515 жылы Людовик XII-нің қосылуына арналған). Сол жылы король болған Франциск I музыкалық өнерді дамытуды басты міндет деп белгіледі. Оның музыканттары онымен бірге саяхатқа шықты, ал 1520 жылы Алтын киім алаңында Генрих VIII-мен ең тамаша музыкалық кештерді ұйымдастыру үшін бәсекелестікке түсті; бұл шараны Жоскиннен кейінгі 16 ғасырдың басындағы ең белгілі мотет композиторларының бірі Жан Мутон басқарған болуы мүмкін. Францияның Ренессанс кезеңіндегі музыкаға жасаған ең маңызды үлесі – шансон. Шансон – әртүрлі сипаттағы халықтық әндердің бір түрі, және ол 16 ғасырдың ең танымал музыкасын қамтыды: шын мәнінде, көптеген шансондар бүкіл Еуропаға таралды. 16 ғасырдың басындағы шансон дактильдік бастамамен (ұзақ, қысқа-қысқа) және кейіннен итальяндық канзонаға сіңірілген, сонатаның алдағысы контрапункттық стильмен сипатталды. Әдетте шансондар үш немесе төрт дауысқа аспаптық сүйемелдеусіз жазылған, бірақ ең танымал үлгілері сөзсіз аспаптық нұсқаларға да ауыстырылды. Бұл «Париждік» шансондардың танымал композиторларына Клаудин де Сермизи және Клемент Жанекин кірді. 1515 жылы Мариньяно шайқасындағы француз жеңісін тойлау үшін жазылған Жанекиннің «Соғыс» атты шығармасы зеңбіректердің шуын, жараланғандардың айқай-шуын және алға және артқа шегіну сигналын беретін трубалардың үнін бейнелейді. Шансонның кейінгі дамуы – Клод Ле Жюннің шығармаларында көрініс тапқан музыке мезуре стилі болды: осы типтегі шансонда, Жан Антуан де Байф басшылығымен Плеиада деп аталатын ақындар тобының еңбектеріне негізделген, музыкалық ырғақ өлеңнің басымдығымен сәйкес келеді, бұл көне грек музыкасының риторикалық әсерін бейнелеуге бағытталған (сол кезде Италияда да осыған ұқсас, бірақ байланыссыз қозғалыс болды, ол Флоренциялық Камерата деп аталды). 16 ғасырдың соңына қарай шансон біртіндеп 17 ғасырдың басында Франциядағы ең танымал ән түрі болған air de cour әнімен алмастырылды. Діни соғыстар дәуірі Франциядағы музыкаға зор әсер етті. Кальвинизмнің ықпалымен протестанттар католиктер жазған латын мотеттерінен мүлдем өзгеше қасиетті музыканы жасады. Протестанттар да, католиктер де (олардың арасында протестанттық көзқарастарды ұстанатындар) шансонның рухани нұсқасын жасады, ол рухани ән деп аталды, ол халықтық әнге ұқсас, бірақ діни немесе нұсқаулық мәтінмен жабдықталған. Клод Гудимель – кальвинистік рухтағы псалмдарды жазғанымен танымал протестант композиторы. Бірақ, тек протестант композиторлары ғана емес, соғыс кезінде қаза тапты; 1581 жылы католик Антуан де Бертран, шансонның өнімді композиторы, протестант көтерілісінен Толузада қаза тапты.