Кіріспе

Британдық тарихшы (1956–2015)

Дэвид Ян Цезарани (13 қараша 1956 – 25 қазан 2015) – еврей тарихы, әсіресе Холокост тарихы саласында маманданған еврей тарихшысы. Ол сонымен қатар бірнеше өмірбаян жазды, оның ішінде «Артур Костлер: Үйсіз сана» (1998) кітабы бар. 2000 жылдан 2004 жылға дейін Саутгемптон университетінде заманауи еврей тарихының профессоры, ал 2004 жылдан өмірінің соңына дейін Лондон университетінің Роял Холлоуэйде тарих ғылымының ғылыми профессоры болды. Ол мұнда Холокостты зерттеу орталығын құруға және басқаруға көмектесті.

Адольф Эйхман және Арендтің "жамандықтың қарапайымдылығы" тезисін сынға алу

2005 жылы ол нацистік шенеунік Адольф Эйхманның өмірбаяны – «Эйхман: өмірі мен қылмыстары» атты кітабын жариялады. Кітапта бұрын пайдаланылмаған бастапқы дереккөздер, соның ішінде Эйхманның 1937 жылдан бастап еврейлерге қарсы құпия жоспарларға сенгенін сипаттайтын есептері мен сөздері келтірілген. Кітаптың мақсаты – Ханна Арендтің Эйхманға қатысты «жамандықтың қарапайымдылығы» тұжырымын жоққа шығару болды. Арендтің пікірінше, Эйхман Холокосттың қатыгездіктерінен алыс, идеологияны ілгерілетудің орнына бұйрықтарды орындаған бюрократ еді. Сезаранидің еңбегі бұл тұжырымдаманы жоққа шығарып, Эйхманның нацистік идеологияға берілгенін егжей-тегжейлі көрсетеді. «Нью-Йорк Таймс» кітап шолуының редакторы Барри Геуэн кітапты жоғары бағалап, кітаптың «фактілік толығымен» байланысты «Эйхманның тағы бір өмірбаянына мұқтаждық тумайды» деген пікір білдіреді. Геуэн кітаптың өте толық болғанымен, бұл жаңа көзқарас Арендтің пікірінен қаншалықты өзгеше екеніне күмәнданады. Геуэн үшін басты сұрақ – Сезарани Эйхманның антисемитизмінің мәнін жаңа қырынан көрсете ала ма екені. Сезарани Эйхманның өскен ортасы – еврейге қарсы Солтүстік Австрияның әлеуметтік жағдайын пайдалы контекст ретінде ұсынады, бірақ Геуэн бұл Эйхманды жеке тұлға ретінде түсінуге үлкен үлес қоспайды деп санайды. Эйхманның 1932 жылы нацистік партияға қосылу себебін Арендт оның қосылуға бейімділігімен байланыстырса, Сезарани Версаль келісіміне қатысты нацистік ұстанымға деген саяси құштарлығын атап көрсетеді. Алайда, екеуі де антисемитизмнің маңызды фактор болмағанымен келіседі. Екеуі де 1941 жылға дейін нацистік сатыда Эйхманның өсуіне қатысты көптеген фактілерде келіседі, бірақ Геуэн шешкісі келмейтін психологиялық факторлар бойынша келіспейді. Қорытындысында Геуэн екеуінің де дұрыс (немесе бұрыс) жағдайларда кез келген адамның қатыгездікке ұшырауы мүмкін екендігіне келісетінін айтады.

Холокост санасы

Сезарани Ішкі істер министрлігінің Холокост еске алу күнінің стратегиялық тобының мүшесі болды және бір кезде Паркс институтының еврей және еврей емес қатынастарды зерттеу орталығы болған AHRC Паркс орталығының директоры қызметін атқарды. Ол "Patterns of Prejudice" журналының және "Parkes Wiener" еврейтану бойынша кітаптар сериясының (Vallentine Mitchell баспасында жарық көрген) тең редакторы болды. 2005 жылдың ақпан айында Сезарани "Холокост туралы білім беру саласындағы қызметі және Холокост еске алу күнін құруға қатысты үкіметке кеңес бергені үшін" OBE орденімен марапатталды. Оның ата-анасы коммунист болған, ал балалық шағында еврей діни қызметіне көп мән берілмеген. Ол былай деді: "Бізге үнемі төбедегі қираған үйінділер крестоносшылардың қамалы екені айтылатын. Бірақ көп уақыттан кейін ғана оның алты күндік соғыста қираған араб ауылы екенін білдім". Сезарани 2015 жылдың 25 қазанында, өткен айда омыртқадағы қатерлі ісікті жою бойынша жасалған операциядан кейін қайтыс болды. Оған 2015 жылдың шілде айында қатерлі ісік диагнозы қойылған. Ол операцияға бір апта қалғанда Лондондағы Тарихи зерттеулер институтында соңғы кітабының түсіндірмелерін тексеріп, өліміне он күн бұрын да жазуын жалғастырды. Ол 2016 жылы жарық көретін екі жұмысын аяқтады: "Соңғы шешім: 1933–1949 жылдардағы еврейлердің тағдыры" және "Дизраэли: Роман-саясаткер".