Кіріспе

Сервия қабырғасы (Murus Servii Tullii;) – б.з.б. 4 ғасырдың басында Рим қаласының төңірегіне салынған ежелгі римдік қорғаныс құрылысы. Қабырға вулкандық туфтан тұрғызылған, кейбір жерлерде биіктігі 7 метрге дейін жетеді, негізінде кең, ұзындығы шамамен 11 километрге жуық, және 16 негізгі қақпасы болған деген болжам бар, олардың тек біреуі немесе екеуі ғана сақталған. Ол шамамен 425 гектар аумақты қамтыды. 3 ғасырда Рим қаласы Сервия қабырғасының шегінен өскендіктен, оны Аврелий қабырғаларымен алмастырды.

Тарих

Қабырғаға Римнің алтыншы патшасы Сервий Туллийдің есімі берілген. Біздің заманымыздан бұрын 6 ғасырда Рим қаласын қоршап тұрған қорғаныс қабырғасының немесе топырақ қоршауларының қандай да бір түрі болған деген әдеби дәстүрдің жалған екені анықталды. Сервий қабырғасының басты бөлігі Рим Республикасы кезеңінде, біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырдың басында салынған.

Құрылыс

Серб қабырғасы бастапқыда Каппеллаччо туфінің ірі блоктарынан (Альбан тауларының жанартау кешенінен қазылып алынған, жанартаудың атқылауы кезінде шашыраған күл мен тау жыныстарының сынықтарынан жасалған жанартау жынысы) салынған. Каппеллаччо туфінен жасалған бастапқы қабырға 390 жылдардың соңына қарай ішінара зақымданып, қалпына келтіруді қажет еткен (бұл жылдам тозудың нәтижесі ме, әлде б.з.б. 390 жылы Римді шабуылдағаннан кейін келген зақымдардан болғандығы белгісіз). Жөндеу жұмыстары римдіктер 390 жылдары Вейиді жеңгеннен кейін қолжетімді болған, артық сапалы Grotta Oscura туфін пайдалану арқылы жүргізілді. Бұл туфты жеңілген вейентиандар қазып алған. Туф блоктарынан өзге, құрылыстың кейбір бөліктері қабырғаның алдына терең қазба – яғни, арық жасады, бұл қабырғаның биіктігін арттыруға септі. Grotta Oscura туфінен тұратын қабырғаның бұл екінші нұсқасы Ливийдің мәліметінше, б.з.б. 378 жылы аяқталған. Топографиялық тұрғыдан әлсіз Солтүстік периметрдің бойында Серб қабырғасының ішкі жағында жер үйіндісінен жасалған қорғаныс пандусы салынған. Бұл қабырғаны қалыңдатып, Римді қорғаушыларға шабуылды тойтару үшін тұруға ыңғайлы жағдай жасады. Қабырға сонымен қатар қорғаныс машиналарын, оның ішінде катапульттармен жабдықталған.

Қолданылуы

Серб қабырғасы соңғы республика кезеңінің соңы мен Рим империясы кезінде сақталды. Осы кезде Рим Серб қабырғасының бастапқы шекарасынан өсті. Рим Республиканың және кейінгі империяның далалық әскерлерінің күші артып, қала жақсы қорғалғандықтан Серб қабырғасының қажеті болмай қалды. Қала өсіп, гүлденген сайын Рим империясының алғашқы үш ғасырында көбінесе қабырғасыз болды. Жаңадан салынатын үйлердің іргетастарына ескі қабырға бөліктері енгізіліп, осының мысалы Маеценяның аудиториясында сақталған. III ғасырда герман тайпалары Рим шекарасына шабуыл жасаған кезде император Аврелиан Рим қаласын қорғау үшін үлкен Аврелий қабырғаларын салдырды.

Қазіргі күн

Сервия қабырғасының бірнеше бөліктері Рим қаласының әртүрлі аймақтарында әлі де көрініп тұр. Ең үлкен бөлігі Римдегі басты теміржол станциясы – Термини станциясының сыртында сақталған, тіпті станциядағы Макдональдс тамақ залының ішінде де бір бөлігі бар. Сонымен қатар, Авентин төбесіндегі тағы бір маңызды бөлігінде Республиканың соңғы кезеңіндегі қорғанысқа арналған катапульта үшін салынған деген болжам бар арка сақталған.

Серб қабырғасының бойындағы қақпалар

Төменде батысқа қарай сағат тілімен орналасқан, салынған деп саналатын қақпалардың тізімі келтірілген. (Олардың көпшілігі тек жазбаларда кездеседі, қалдықтары табылған жоқ.) Порта Флюментана – бұл қақпа Тибр өзенін кесіп өткеннен кейін Аурелия тас жолының Римге кіретін жері болған. Порта Карменталис – Капитолий төбесінің батыс жағы. Порта Фонтиналис – Капитолий төбесінің солтүстік жағынан Лата тас жолы арқылы Марс алаңына дейін созылған. Порта Санкуалис – Квиринал төбесінде. Порта Сальтарис – Квиринал төбесінде. Порта Квириналис – Квиринал төбесінде. Порта Коллина – Квиринал төбесіндегі ең солтүстік қақпа, Салария тас жолына шығаратын. Ханнибал Римді қоршауды ойлағанда, әскерін осы қақпаның көрінетін жеріне орналастырған (б.з.д. 211 ж.). Бұл бөлік қосымша аггермен нығайтылған. Порта Виминалис – Виминал төбесінде. Бұл Термини вокзалының сыртындағы үлкен бөлігінің жанында орналасқан. Порта Эскилина – Эскилин төбесіндегі бұл қақпа әлі де көрінеді және император Галлиеннің аркасын қамтиды. Ол Лабикана, Пренестина және Тибуртин тас жолдарына шығаратын. Порта Кверкетулана – Тускулана тас жолына апаратын. Порта Целимонтана – бұл қақпа, мүмкін, Долабелла мен Силанның аркасында сақталған, б.з.д. 10 жылы консулдар Долабелла мен Силанның бұрынғы қақпаны қайта жаңартуы. Порта Капена – Аппия тас жолы Латина тас жолынан бөлініп, Римнен Оңтүстік Италияға шыққан қақпа. Порта Невия – Авентин төбесіндегі бұл қақпа Ардеатина тас жолына шығаратын. Порта Раудускулана – Тибр өзені бойымен, Остиенс тас жолымен оңтүстікке қарай бағытталған. Осы жерге жақын, қазіргі Авентино аллеясында, қақпаның бір бөлігін, катапультаға арналған арканы қамтитын бөлігін табуға болады. Порта Лаверналис – сонымен қатар Остиенс тас жолымен байланысты. Порта Тригемина – Боарий форумының жанындағы үш қақпа, сондай-ақ Остиенс тас жолына шығаратын.