Кіріспе

Фрэнк Максвелл Эндрюс (3 ақпан 1884 – 3 мамыр 1943) – АҚШ армиясының жоғары шенді офицері және кейін АҚШ Әуе күштері болып құрылған АҚШ Әуе күштерінің негізін қалаушылардың бірі. Армия Әуе корпусындағы жетекші лауазымдарда ол Білли Митчелл және оның іріктес сияқты алдыңғы буын өкілдерінің сәтсіз аяқталған тәуелсіз және дербес Әуе күштерін құру жолындағы тыранына қол жеткізді. Эндрюс – американдық әуе күштерінің алғашқы басшысы және Армия Бас штабында қызмет атқарған тұңғыш әуе офицері. 1943 жылдың басында ол Еуропа операциялық театрындағы АҚШ әскерлерінің бас қолбасшысы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің орнын басты. 1943 жылы Исландиядағы тексеру сапарында ұшақ апатында қаза тапты. Ол соғыс кезінде қайтыс болған АҚШ армиясының төрт генерал-лейтенантының біріншісі болды, ал қалғандары – Лесли Дж. Макнейр, Саймон Боливар Бакнер кіші және Миллард Хармон. Мэриленд штатындағы Эндрюс бірлескен базасы (бұрынғы Эндрюс Әуе күштері базасы), сондай-ақ Германияның Берлин қаласындағы Эндрюс казармасы, Луизиана штатындағы Александрия халықаралық әуежайындағы Франк Эндрюс бульвары (бұрынғы Англия Әуе күштері базасы), Доминикан Республикасының Санто-Доминго қаласындағы генерал Эндрюс әуежайы (бұзылған), Эглин Әуе күштері базасындағы Эндрюс инженерлік ғимараты, Филиппиннің Пасай қаласындағы Эндрюс даңғылы және Исландияның Кефлавик теңіз базасындағы Эндрюс театры оның құрметіне аталған.

Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

Теннесси штатының Нэшвилл қаласында туған Эндрюс – Натан Бедфорд Форрестпен бірге шайқасқан атты әскер сарбазының немересі және Теннесси штатының екі губернаторы – Джон К. Браун мен Нилл С. Браунның шөбересі болған. Ол 1901 жылы Монтгомери Белл академиясын бітіріп, 1906 жылы Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясын тәмамдады. Эндрюс курстастары арасында 42-орынды иеленді және 1906 жылдың 12 маусымында 8-ші атты әскердің екінші лейтенанты болып тағайындалды. 1906 жылдың қазанынан 1907 жылдың мамырына дейін Филиппин аралдарында, содан кейін Аризона штатындағы Форт-Хуачукада қызмет етті. 1912 жылы Техас штатындағы Форт-Блисс қаласында 2-ші атты әскердің бірінші лейтенанты болып тағайындалды, ал 1916 жылы Нью-Йорктегі Платсбург казармасында полк капитаны болды. Ол қызметке келген АҚШ армиясы Болгария армиясынан кішкентай болғанмен, жас лейтенантқа поло ойнауға, әлемді аралауға (1911 және 1913 жылдар аралығында Гавайиде генерал Монтгомери М. Макомбтың лагерьдегі көмекшісі ретінде қызмет ету) және басшылықтың жоғары және төмен саясатын бақылауға мол мүмкіндік берді. 1914 жылы генерал-майор Генри Тьюрман Алленнің бойжеткен қызы Жаннет "Джонни" Алленге үйленгеннен кейін Эндрюс Вашингтон қоғамының және әскери элитасының ішкі шеңберіне енді. Олар үш баланың ата-анасы болды: Жозефина (1914–1977), Аллен (1917–2008) және Жан (1923 ж.т.). Эндрюстің өмірінде баспасөзде көп рет айтылған оқиқасқа сәйкес, генерал Аллен болашақ күйеуінің авиацияға деген құштарлығын тоқтатып, өзінің қызы ешқандай ұшқышқа үйленбесін деп мәлімдеген. Алайда, Эндрюстің қызметтік жазбаларында оның Екінші атты әскердегі командирі 1914 жылдың ақпанында Армияның Сигнал корпусында уақытша авиациялық міндеттерге өтінішін қабылдамағандығы көрсетілген. Бұл шешім Бас сигнал офицерінің жоғары тұрғандардан қайта қарауды сұрауына қарамастан өзгеріссіз қалды. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Эндрюс 1917 жылдың 5 тамызында уақытша майор болып тағайындалды және өзінің атты әскер командирінің қарсылығына қарамастан, соғыс уақытындағы кеңеюдің бөлігі ретінде АҚШ Сигнал корпусының авиация бөліміне тағайындалды. 1917 жылдың 26 қыркүйегінен 1918 жылдың 25 сәуіріне дейін Вашингтондағы Бас сигнал офицерінің кеңсесінде штабтық қызметтен кейін Эндрюс Калифорниядағы Рокуэлл әуежайына ұшуға дайындық үшін барды. Ол 34 жасында "Жас әскери ұшқыш" атағын алды. Авиация бөліміне жіберілген көптеген офицерлер сияқты, Эндрюс Францияда қызмет етпеді, бірақ ұшқыштарды даярлау үшін құрылған үлкен оқу орталығының әкімшісі болды. Ол Техас және Флоридадағы бірнеше оқу әуежайларына қолбасшылық етті және Вашингтондағы Армия Бас штабының соғыс жоспарлау бөлімінде қызмет етті. Соғыстан кейін ол бригадир генерал Билли Митчеллдің орнын басып, Германиядағы оккупациялық армияның әуе офицері болды, оған оның әкесі генерал Аллен қолбасшылық етті. Германияда болған кезде Эндрюс 1920 жылғы Ұлттық қорғаныс заңының 1 шілдеде күшіне енуіне байланысты атты әскер майоры атағын толыққанды алды, содан кейін 6 тамызда Акт армияның жауынгерлік бөлігіне айналған Әуе күштеріне ауыстырылды.

Әуе қызметі мен Әуе корпусының қызметі

1923 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін Эндрюс Техастағы Келли Филдтің басшылығын қайтадан қабылдады және ол жерде құрылған жоғары деңгейдегі ұшу мектебінің алғашқы коменданты болды. 1927 жылы Вирджиния штатының Лэнгли-Филд әуе базасындағы Әуе корпусының тактикалық мектебінде оқыды, ал келесі жылы Канзас штатының Форт-Левенворт қаласындағы Армияның Командалық және Бас штаб мектебінде білім алды. Подполковник шеніне көтерілген Эндрюс 1930–1931 жылдары Армия Әуе корпусының Оқу және Операциялар бөлімінің бастығы қызметін атқарды, содан кейін оны Әуе корпусының жаңа бастығы, генерал-майор Бенджамин Д. Фулуа алмастырды. Одан кейін ол Мичиган штатының Селфридж әуе базасындағы 1-ші іс-қимыл тобына басшылық етті. 1933 жылы Армия соғыс колледжін бітіргеннен кейін Эндрюс 1934 жылы Бас штабқа қайта оралды. 1935 жылдың наурыз айында Армия штабының бастығы Дуглас МакАртур Эндрюсті жаңадан құрылған Бас штабтың (GHQ) Әуе күштеріне басшылық етуге тағайындады, ол Армия Әуе корпусының барлық тактикалық бөлімшелерін бір басшылыққа біріктірді. Армия Эндрюсті бригадир-генерал (уақытша) және генерал-майор (уақытша) шеніне бір жыл ішінде көтерді. Төрт қозғалтқышты ауыр бомбалаушы ұшақтарды, әсіресе B-17 Flying Fortress-ті жақтаған генерал Эндрюс Армияның стандартты бомбалаушысы ретінде B-17-ні көптеп сатып алуды ұсынды. Алайда, 1935 жылдың қазан айында МакАртур генералдың орнына Малин Крейг генерал тағайындалды. Крейг, Әуе корпусының құрлық әскерлерін қолдаудан басқа ешқандай миссияға қарсы болды, және Армия Бас штабы, жеке әуе күштері құруға белсенді түрде қарсылық көрсетті, Эндрюстің B-17 басқа типтегі бомбалаушылардан артық екендігіне келіспеді. Оның орнына, B-17 ұшақтарын сатып алу жоспарларын қысқартып, кішірек, бірақ арзан (және нашар) екі қозғалтқышты жеңіл және орташа бомбалаушы ұшақтарды, мысалы, Douglas B-18 сияқтыларын сатып алуға басымдық берді.

Кейінгі мансабы және Екінші дүниежүзілік соғыс

1938 жылдың қыркүйегінде генерал-майор Оскар Вестовер қайтыс болғаннан кейін Эндрюс әуе корпусының бастығы лауазымына тағайындалмады, себебі ол стратегиялық бомбалауды белсенді түрде қолдады. 1938 жылы армия штабының бас қолбасшысының орынбасары болып тағайындалған Джордж Маршаллдың сенімді әуе кеңесшісі болды, бірақ Эндрюс жоғары лауазымды тұлғалар үшін тым көп талаптар қойды. 1939 жылдың қаңтарында президент Франклин Д. Рузвельт әуе корпусын кеңейтуге шақырғаннан кейін, Эндрюс Ұлттық аэронавтикалық қауымдастықта сөйлеген сөзінде Америка Құрама Штаттарын «алтыншы деңгейдегі әуе күші» деп сипаттап, изоляционисттік көзқарастағы әскери министр Гарри Вудрингті ашуландырды, ол сол кезде елге АҚШ-тың әуе күшінің күштілігі туралы сендіріп жатқан еді. 1 наурызда Эндрюстің GHQAF бас қолбасшысы лауазымындағы төрт жылдық мерзімі аяқталды, ол қайта тағайындалмады, полковник шеніне қайта оралды және Сан-Антониодағы Сегізінші корпус аймағына әуе офицері болып тағайындалды – Билли Митчелл де осылай жер аударылған еді. Оның зейнетке шығуын күткен болса, төрт айдан кейін президент Рузвельт Крейг зейнетке шыққаннан кейін Маршаллды штаб бастығы қызметіне тағайындағаннан кейін Маршалл оны Вашингтонға қайта шақырды. Маршаллдың Эндрюсті таңдауы және оның бригадир генерал шеніне тұрақты түрде көтерілуі Вудринг пен басқалардың күшті қарсылығын тудырды, бірақ Маршалл өзінің жаңа лауазымынан кетуге дайын екенін мәлімдегеннен кейін бұл қарсылық жеңілді. Операциялар жөніндегі штабтың көмекшісі (G 3) ретінде ол Американың соғысқа қатысуына дайындық бойынша армияның барлық күштерін дайындауға жауапты болды. 1940 жылы Эндрюс Панама каналы әуе күшінің бақылауын алды, ал 1941 жылы Кариб теңізі қорғаныс командованиесінің қолбасшысы болды, оның екінші дүниежүзілік соғыстағы маңызды міндеті – АҚШ-тың оңтүстік бағыттарын, соның ішінде маңызды Панама каналын қорғау болды. 1942 жылдың ақпанында генерал Эндрюс Арубада болды және неміс су асты қайықтарының аралға жасаған шабуылына куә болды. Сол жылы ол Солтүстік Африкаға барды, онда Қайырдағы базадан Орта Шығыстағы АҚШ күштеріне үш ай бойы басшылық етті. 1943 жылдың қаңтарында Касабланка конференциясында генерал-лейтенант Эндрюс Еуропа операциялар театрындағы АҚШ күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды, ол 4 ақпанда Дуайт Д. Эйзенхауэрді алмастырды, Эйзенхауэр Солтүстік Африка және Жерорта теңізі театрларына толық назар аударуы үшін, Сицилия мен Италияға жоспарланған шабуылдарды дайындау үшін. Екінші дүниежүзілік соғыстағы армия әуе күштерінің қолбасшысы генерал Генри Х. Арнольд өзінің естеліктерінде Эндрюске одақтастардың Еуропаға басып кіруіне басшылық етуі мүмкін еді деп мәлімдеді – бұл лауазым ақырында генерал Эйзенхауэрге берілді. Маршалл кейінірек, өмірінің соңында, Эндрюс соғыстың соңына қарай одақтастардың жоғары қолбасшылығына дайындауға болатын жалғыз генерал болды деді.

Өлім

1943 жылғы 3 мамырда инспекциялық сапар барысында Эндрюс Англияның Бовингдон қаласындағы 8-ші әуе армиясының құрамындағы B-24D-1 CO Liberator ұшағының апатынан қаза тапты. Апат Исландияның Калдадарнес Корольдік әуе күштері базасына қонбауға тырысқаннан кейін Рейкьянес түбегіндегі Фаградалсфьолл тауында болды. Апатта Эндрюс пен тағы он үш адам қаза тапты, тек ұшақтың құйрық бөлігіндегі пулеметші, штат-сержант Джордж А. Айзель (Колумбус, Огайо штаты) ғана аман қалды. Апаттан қаза тапқандардың арасында Солтүстік Американың методист епископы Адна Райт Леонард, пасторальдық сапарда болған; епископ Леонардты сүйемелдеген полковник Фрэнк Л. Миллер (Вашингтон, Колумбия округі) және майор Роберт Х. Хамфри (Линчбург, Вирджиния штаты); Эндрюстің штаб бастығы, бригадалық генерал Чарльз Х. Барт-кіші (Ливенворт, Канзас штаты); ETO баспасөз қызметінің өкілі полковник Морроу Крум (Лейк-Форест, Иллинойс штаты); Эндрюстің аға көмекшілері лейтенант-полковник Фред А. Чепмен (Гроув-Хилл, Алабама штаты) және майор Теодор С. Тотман (Джеймстаун, Нью-Йорк штаты); 330-шы бомбалау эскадрильясының, 93-ші бомбалау тобының пилоты капитан Роберт Х. Шеннон (Вашингтон, Айова штаты); капитан Джозеф Т. Джонсон (Лос-Анджелес); навигаторы капитан Джеймс Е. Готт (Бреа, Кентукки штаты); мастер-сержант Ллойд С. "Жорж" Уэйр (Макрей, Арканзас штаты); техник-сержант Кеннет А. Джефферс (Орискани-Фолс, Нью-Йорк штаты); және штат-сержант Пол Х. Маккуин (Эндвелл, Нью-Йорк штаты) болды. Апатқа ұшыраған "Hot Stuff" аталған B-24D Liberator ұшағы 8-ші әуе армиясында 25 миссияны аяқтаған алғашқы ауыр бомбалаушы ретінде тіркелді. Ұшақ пен оның экипажы АҚШ-қа қайтару үшін алынар алдында тағы 5 миссия орындады. "Hot Stuff" 1943 жылғы 7 ақпанда 25-ші миссиясын орындады, бұл B-17 "Memphis Belle" ұшағынан үш жарым ай бұрын болды. Бірақ B-24 апатта қирағандықтан, Соғыс министрлігі B-17 ұшағын үйге жіберіп, оны бірінші деп жариялады. Эндрюс сол уақытқа дейін соғыста қызмет барысында қаза тапқан одақтас күштерінің ең жоғары ранкті офицері болды. Ол қайтыс болған кезде Еуропа операциялар театрындағы АҚШ күштерінің Бас қолбасшысы болды. Мэриленд штатындағы Камп Спрингс әскери әуе базасы 1945 жылғы 7 ақпанда оның құрметіне Эндрюс әуе базасы (кейіннен Эндрюс бірлескен базасы) деп қайта аталды. Эндрюс Арлингтон ұлттық зиратында жерленген.