Кіріспе

Африка-американдық азаматтық құқықтар қозғалысының қайраткері (1892–1996)

Артур Джордж Гастон (4 шілде 1892 – 19 қаңтар 1996) – американдық кәсіпкер, ол Алабама штатының Бирмингем қаласында кәсіпорындар құрды. 1963 жылы Бирмингемде интеграцияға заңдық кедергілерді жою күресінде маңызды рөл атқарды. Өмірі бойында Гастонның компаниялары Американың оңтүстігіндегі ең ірі афроамерикандық бизнеске жатты.

Ерте өмір

Құлдың немересі А. Г. Гастон 1892 жылғы 4 шілдеде Алабама штатының Демополис қаласында Том мен Роза (Макдональд) Гастон отбасында дүниеге келді. Гастонның әкесі оның нәресте кезінде қайтыс болды. Ол анасы және әже-шешесі, Джо мен Иделла Гастонмен бірге ағаш үйдің ішінде өсті. 1905 жылы ол анасы аспаз болып жұмыс істеген Лавман отбасымен Бірмингемге көшті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда әскери қызметтен өтті, содан кейін Фэрфилд пен Вестфилд (Алабама штаты) қалаларында Теннесси көмір, темір және теміржол компаниясына қарасты шахталарда жұмыс істеді.

Бизнестің өсуі

Кен орындарында жұмыс істеген кезде ол әріптестеріне түскі ас сату туралы ой ойлады, содан кейін оларға 25% үстемемен ақша қарызға берді. Кендегі жесірлердің күйеулерін жерлеу үшін шахталарға және жергілікті шіркеулерге ақша жинайтынын байқаған ол, адамдар "өлілерін жерлеу үшін зират қорына бірнеше цент салса ғой" деп ойлады. 1938 жылы Гастон Бирмингем қаласының орталығындағы Келли Инграм паркінің шетіндегі бір мүлікті сатып алып, жөндеп қайта жаңартты. Ол әкесімен бірге, А. Л. Смитпен серіктестікте "Смит және Гастон" жерлеу қызметін ашты. Сақтандыру және жерлеу салаларында жұмыс істеуге жеткілікті білімі бар қара нәсілді адамдардың жетіспеуін сезінген ол 1939 жылы екінші әйелі Минни Л. Гарднер Гастонмен бірге Букер Т. Вашингтон атындағы бизнес мектебін құрды. (Оның бірінші әйелі Креола Смит Гастон 1938 жылы қайтыс болды.) Гастонның басқа да кәсіпорындарының ішінде, Бірмингемде 40 жылдан астам уақыттан бері алғашқы қара нәсілді қаржы мекемесі болып табылатын Citizens Federal Savings and Loan Association да бар еді. 1954 жылдың 1 шілдесінде Гастон Келли Инграм паркіне жақын жерде А. Г. Гастон мотелін ашты.

Саяси қызмет

Гастон 1940-1950 жылдар аралығында саяси бейімділігін төмен ұстады. Ол ақ үстемдік билік пен ақ бизнес өкілдерімен тікелей қақтығысуға құлшынбаса да, азаматтық құқық қозғалысын қаржылық тұрғыдан қолдады. Ол Аутерина Люсиге қаржылай көмек көрсетті. 1956 жылы Алабама штатында NAACP ұйымы заңсыз деп танылғаннан кейін, Бирмингемдегі азаматтық құқық қозғалысының жетекшісі Фред Шаттлсворт Алабама христиандық адам құқықтары қозғалысын құрды. Осы ұйымның алғашқы отырысы Smith & Gaston кеңсесінде өтті. Бірмингемдегі сегрегациялық заңдарға және жергілікті полиция комиссары Булл Коннордың билігіне қарсы тұрған Гастон, бұл жоспарға қарсылық білдіріп, науқанды ақ бизнес өкілдерімен келіссөздерге бұруға тырысты. Гастон Мартин Лютер Кинг және Абернати тұтқындалғанда 5000 доллар көлемінде кепіл төледі. Бірақ, Абернатинің «Том ағалар» туралы пікір білдіргенінен және доктор Кинг 1963 жылдың 9 сәуірінде бірлікке шақырғаннан кейін, ол қарсыласу жоспарын ілгері жылжытатынын анық көрсетті. Гастон жауап ретінде баспасөз хабарламасын жариялады, онда ақ бизнес өкілдері мен «жергілікті афроамерикалық көшбасшылары» арасындағы байланыстың нашарлығына налиды, осылайша Кингті сынады. Бұл баспасөз хабарламасы азаматтық құқық қозғалысының белсенділері арасындағы айқын дауды көрсетті. Хосея Уильямс Гастонды баспасөзге «супер Том аға» деп сипаттады. Қозғалыс көшбасшылары бұл дауды жария етуден қашыңқы болды, Шаттлсворт тез арада кешірім сұрады, SCLC көшбасшылары баспасөз хабарламасын өздерінің науқанына қолдау ретінде қарастырды, ал доктор Кинг Гастонды қоса алған, жергілікті көшбасшылардан құралған арнайы комитет құрылатынын жариялады. Бұл комитет күн сайын таңертең жиналып, жоспарларды бекітетін болды. Алайда, 1963 жылдың 2 мамырында мектеп оқушыларын сегрегацияға қарсы шеруге шақырған кезде комитеттің нақты билігі жоқ екені анық болды. Гастон бұл стратегияға қарсылық білдіріп, Кингке: «Осы балаларды мектепте қалдырыңыз, олар ештеңе білмейді» деді. Кинг: «Ағайын, сол адамдарды көшеге шығарып, олар бір нәрсе үйренсін» деп жауап берді. Шерулер жалғасты.

Гастонға қарсы зорлық-зомбылық

Оның келіссөзші ретіндегі ұстанымынан туындап, Гастон азаматтық құқықтар мәселесіндегі екі тараптың да жақтастарынан үнемі сынға ұшырады. 1963 жылғы қыркүйекте доктор Кинг демонстрацияларды қайта бастау үшін Бирмингемге оралу жоспарын жариялағаннан кейін, Гастон доктор Кингтен алыс тұруын сұрап, одан наразылық білдірді. 1963 жылғы 11 мамырда ККК-мен байланысы бар деген күдікпен төрт адам доктор Кинг пен Абернати тұрған А.Г. Гастон мотельінің бір бөлігін жарылтуға тырысты; Мартин Лютер Кингтің інісі, пастор А.Д. Кингтің үйі де бомбаланды. Сол түні бомбалау оқиғасы Бирмингемнің 28 шаршы блогындағы афроамерикандықтардың наразылықтарына ұласты. Жергілікті полиция қызметкерлері мен штаттық әскерлер төтенше жағдайға ден қойды, содан кейін тәртіпсіздік жасағандар мен жанында болған адамдарды ұрды. Полиция Келли Инграм паркін тазалауға жіберілгенде, елуден астам адам жарақат алды. 1963 жылғы 8 қыркүйекте белгісіз біреулер Гастонның үйіне өртке қарсы бомбалар лақтырды, бұл оқиға оның әйелімен бірге Ақ үйde президент Джон Кеннеди ұйымдастырған мемлекеттік кешкі асқа қатысқаннан кейін бір күн өткен соң болды. 1976 жылғы 24 қаңтар түні Гастон мен оның әйелі белгісіз біреулердің шабуылына ұшырап, ұрланып, сақадаланды, ал Гастон өз көлігінде ұрланды; полиция қызметкерлері оны екі сағаттан кейін көліктің артқы орындығында байлап таңған күйде тапты. Ол «Букер Т. Вашингтон» сақтандыру компаниясы, «А.Г. Гастон» құрылыс фирмасы, «Смит және Гастон» сүйеу үйі және «CFS Bancshares» қаржы мекемесін мұра етіп қалдырды. Мотель қазір Бірмингем қаласының меншігінде. Оның өлімі кезінде оның байлығы 130 миллион доллардан асып кеткені бағаланды. Оның өмірі туралы 2004 жылы оның немере қызы Кэрол Дженкинс пен шөбере қызы Элизабет Гарднер Хайнз жазған «Қара титан: А.Г. Гастон және қара американдық миллионердің қалыптасуы» атты өмірбаяны жарық көрді. 2017 жылы президент Барак Обама А.Г. Гастон мотелін Бирмингем азаматтық құқықтары ұлттық ескерткішінің орталығы деп жариялады.