Джеймс Уэлдон Джонсон: Американдық жазушы және құқық қорғаушысы

Кіріспе

Американдық жазушы және белсенді (1871–1938)

Джеймс Уэлдон Джонсон (17 маусым 1871 – 26 маусым 1938) – американдық жазушы және азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі. Ол азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі Грейс Найл Джонсонға үйленген. Джонсон 1917 жылы жұмысын бастаған «Түсті адамдардың теңдігі үшін ұлттық қауымдастықта» (NAACP) жетекші болды. 1920 жылы ол ұйымның атқарушы хатшысы болып тағайындалды, бұл ұйымды басқарушы лауазым еді. Өмірінің соңғы жылдары Фиск университетінде шығармашылық әдебиет және жазу профессоры қызметін атқарды, ол тарихи түрде афроамерикандық университет.

Өмір

Джонсон 1871 жылы Флорида штатының Джексонвилл қаласында дүниеге келді. Ол Джеймс Джонсонның, мулат официант пен Нассау және Багам аралдарының тумасы Хелен Луиза Диллеттің ұлы. Оның аналық әжесі, Хестер Арго, 1802 жылы революциялық толқу кезінде үш жас баласымен бірге Сент-Домингтен (қазіргі Гаити) қашып кеткен, оның ішінде Джеймстің атасы Стивен Диллет (1797-1880). Бастапқыда Кубаға бет алған болса да, олардың қайығын қарақшылар тоқтатып, Нассауға алып кеткен, онда олар тұрақты қоныстанды. 1833 жылы Стивен Диллет Багам заң шығарушы органына сайлауда жеңіске жеткен алғашқы афроамерикалық болды. Джеймстің ағасы Джон Розамонд Джонсон композитор болды. Екеуін алғаш рет музыка және мемлекеттік мектеп мұғалімі болған аналары оқытты. Джеймс бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, біраз аспирантуралық курсты да аяқтады. Оның әкесі, уағыздаушы және Сент-Джеймс қонақ үйінің бас официанты, Джексонвилл Флориданың алғашқы қысқы курорттарының бірі болған сәнді мекеме, жас Джеймсті кәсіби мансапқа шақырды. Атланта университеті танымал болған классикалық біліммен қалыптасқан Джонсон өзінің академиялық даярлығын сенім ретінде қарастырды. Ол афроамерикалықтардың өркендеуіне бар күшін салу керектігін білген. Джонсон Phi Beta Sigma ерлік қауымының көрнекті мүшесі болды. Джонсон мен оның інісі Розамонд жас кезінде Нью-Йорк қаласына көшіп, 20-ғасырдың бірінші жартысында Оңтүстіктен Ұлы көші-қонға қосылды. Олар ән жазуда бірлесіп жұмыс істеді және 1900 жылдардың басында Бродвейде сәттілікке қол жеткізді. Келесі 40 жыл ішінде Джонсон білім беру, дипломатиялық қызмет және азаматтық құқықтарды қорғау саласында бірнеше қоғамдық қызметтерде қызмет етті. 1904 жылы Теодор Рузвельттің сәтті президенттік науқанына қатысты. Президент болғаннан кейін Рузвельт Джонсонды Пуэрто-Кабельо, Венесуэладағы АҚШ консулы етіп тағайындады, онда ол 1906 жылдан 1908 жылға дейін қызмет етті, содан кейін Никарагуаға, онда ол 1909 жылдан 1913 жылға дейін қызмет етті. 1910 жылы Джонсон бірнеше жыл бұрын Нью-Йоркте әнші-жазушы болып жұмыс істеген кезде кездескен Грейс Найлге үйленді. Грейс Найл Джонсон - мәдениетті, білімді нью-йорктық, кейінірек күйеуімен сценарий жазу жобасында жұмыс істеді. Никарагуадан Нью-Йоркке оралғаннан кейін Джонсон Гарлем Ренессансына, өнер мен жазудың үлкен гүлденуіне көбірек араласты. Ол өзінің өлеңдерін жазып, басқалардың шығармаларын қолдады, сондай-ақ рухани және поэзия антологияларын жинақтады және жариялады. Өзінің ықпалы мен жаңашыл поэзиясының арқасында Джонсон 1920-шы жылдардағы Гарлем қайта өрлеуінің жетекші дауысына айналды. Оның Элл Персонның өртелуіне байланысты карнавал сияқты атмосфера туралы баяндамасы ұлттық деңгейде NAACP-тің 1917 жылғы шілдедегі "Кризис" журналының қосымшасы ретінде жарияланды және ол сол жерге барған кезде NAACP-тің Мемфис бөлімін құрды. Оның 1920 жылы "АҚШ-тың басып алуы арқылы Гаитиге енгізілген экономикалық сыбайлас жемқорлық, мәжбүрлі еңбек, баспасөз цензурасы, нәсілдік сегрегация және еріксіз зорлық-зомбылық туралы" баяндамасы көптеген африкалық американдықтарды Мемлекеттік департамент пен Республика партиясының лауазымды адамдарының кеңселерін хаттармен толтыруға шақырды, бұл құқық бұзушылықтарды тоқтатуға және әскерлерді алып тастауға шақыру болды. 1934 жылы АҚШ Гаитидегі оккупациясын тоқтатуы, бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілген Германияның аймақтағы қауіп-қатерінен 16 жыл өткен соң болды. 1920 жылы NAACP-тің бірінші атқарушы хатшысы болып тағайындалған Джонсон мүшелікті арттыруға көмектесті және Оңтүстікке көптеген жаңа бөлімдерді ұйымдастыру арқылы қозғалыстың аясын кеңейтті. Джонсон 1915 жылдан бері саяси тәртіпсіздікке байланысты АҚШ теңіз әскерлері басып алған аралдағы жағдайларды зерттеу үшін Гаитиге барды. Бұл сапардың нәтижесінде Джонсон 1920 жылы The Nation журналында америкалық оккупацияны қатыгездік деп сипаттаған бірқатар мақалалар жариялады. Ол Гаитидің экономикалық және әлеуметтік дамуына қатысты ұсыныстар жасады. Кейіннен бұл мақалалар жиналып, "Гаитидің өзін-өзі анықтауы" деген атпен кітап болып басылды. Бұл ән кеңінен танымал болды және "Негроның ұлттық әнұраны" деп аталды, бұл NAACP қабылдаған және жариялаған атау. Әннің келесі жолдары бар: "Көтеріл, әр дауыс ән айт, Жер мен аспан шаңғырасын, Еркіндіктің үндеуімен шаңғырасын, Шаттануымыз көк аспандай биік болсын, Теңіздей қатты шуылдасын. Өткеннің қараңғылығынан үйренген сенімге толы ән айт, Қазіргі заман әкелген үмітке толы ән айт, Жаңа күніміздің туып келе жатқан күніне бет бұрып, Жеңіс келгенше жолымыздан таймайық. "Көтеріл, әр дауыс ән айт" өзге де көркем туындыларға әсер етті, мысалы Гвендолин Энн Маджидің тігілген мозаикаларына шабыттандырды. "Көтеріл, әр дауыс ән айт" У.Е.Б. Дюбуаның "Қара халықтың жаны" еңбегіндегі афроамерикалықтардың эмансипациядан кейінгі ұрпақтарының қорқыныштарын зерттеуімен қатар келді. Біраз сәттіліктерге жеткеннен кейін, ағайындылар Бродвейде жұмыс істеді және продюсер және режиссер Боб Кольмен бірлесіп жұмыс істеді. Джонсон өзінің інісімен бірге "Толоса" операсы бойынша да жұмыс істеді, ол музыкасын жазды, бұл АҚШ-тың Тынық мұхиты аралдарын аннексиялауын сатиралық түрде бейнеледі. Бродвей әншісі ретіндегі жетістігінің арқасында Джонсон Манхэттен мен Бруклиндегі афроамерикалық қоғамның жоғарғы эшелондарында жүрді.

Johnson was born in 1871 in Jacksonville, Florida, the son of James Johnson, a Mulatto headwaiter and Helen Louise Dillet, a native of Nassau and Bahamas. His maternal great grandmother, Hester Argo, had escaped from Saint Domingue (today Haiti) during the revolutionary upheaval in 1802, along with her three young children, including James' grandfather Stephen Dillet (1797–1880). Although originally headed to Cuba, their boat was intercepted by privateers and they were taken to Nassau, where they permanently settled. In 1833, Stephen Dillet became the first man of color to win election to the Bahamian legislature. James' brother John Rosamond Johnson became a composer. The boys were first educated by their mother, a musician and public school teacher, before attending Edwin Stanton School. After James earned his Bachelor's degree, he also completed some graduate coursework. The achievement of his father, a preacher and the headwaiter at the St. James Hotel, a luxury establishment built when Jacksonville was one of Florida's first winter resort destinations, inspired young James to pursue a professional career. Molded by the classical education for which Atlanta University was known, Johnson regarded his academic training as a trust. He knew he was expected to devote himself to helping Black people advance. Johnson was a prominent member of Phi Beta Sigma fraternity. Johnson and his brother Rosamond moved to New York City as young men, joining the Great Migration out of the South in the first half of the 20th century. They collaborated on songwriting and achieved some success on Broadway in the early 1900s. Over the next 40 years, Johnson served in several public capacities, working in education, the diplomatic corps, and civil rights activism. In 1904, he participated in Theodore Roosevelt's successful presidential campaign. After becoming president, Roosevelt appointed Johnson as United States consul at Puerto Cabello, Venezuela, where he served from 1906 to 1908, and then to Nicaragua, where he served from 1909 to 1913. In 1910 Johnson married Grace Nail, whom he had met in New York City several years earlier while he was working as a songwriter. A cultured, well educated New Yorker, Grace Nail Johnson later collaborated with her husband on a screenwriting project. After their return to New York from Nicaragua, Johnson became increasingly involved in the Harlem Renaissance, a great flourishing of art and writing. He wrote his own poetry and supported work by others, also compiling and publishing anthologies of spirituals and poetry. Owing to his influence and his innovative poetry, Johnson became a leading voice in the Harlem Renaissance of the 1920s. His report on the carnival like atmosphere surrounding the burning to death of Ell Persons was published nationally as a supplement to the July 1917 issue of the NAACP's Crisis magazine, and during his visit there he chartered the Memphis chapter of the NAACP. His 1920 report about "the economic corruption, forced labor, press censorship, racial segregation and wanton violence introduced to Haiti by the U. S. occupation encouraged numerous African Americans to flood the State Department and the offices of Republican Party officials with letters" calling for an end to the abuses and to remove troops. The United States finally ended its occupation of Haiti in 1934, 16 years after the threat of Germany in the area had been ended by its defeat in the First World War. Appointed in 1920 as the first executive secretary of the NAACP, Johnson helped increase membership and extended the movement's reach by organizing numerous new chapters in the South. Johnson traveled to Haiti to investigate conditions on the island, which had been occupied by U. S. Marines since 1915, ostensibly because of political unrest. As a result of this trip, Johnson published a series of articles in The Nation in 1920 in which he described the American occupation as brutal. He offered suggestions for the economic and social development of Haiti. These articles were later collected and reprinted as a book under the title Self Determining Haiti. This song became widely popular and has become known as the "Negro National Anthem", a title that the NAACP adopted and promoted. The song included the following lines:

Lift ev'ry voice and sing, 'Til earth and heaven ring,Ring with the harmonies of liberty;Let our rejoicing rise, high as the list'ning skies,Let it resound loud as the rolling sea. Sing a song full of faith that the dark past has taught us,Sing a song full of the hope that the present has brought us;Facing the rising sun of our new day begun,Let us march on 'til victory is won. "Lift Ev'ry Voice and Sing" had influenced other artistic works, inspiring art such as Gwendolyn Ann Magee's quilted mosaics. "Lift Ev'ry Voice and Sing" contrasted with W. E. B. Du Bois's exploration in Souls of Black Folk of the fears of post emancipation generations of African Americans. After some successes, the brothers worked on Broadway and collaborated with producer and director Bob Cole. Johnson also collaborated on the opera Tolosa with his brother, who wrote the music; it satirized the U. S. annexation of the Pacific islands. Thanks to his success as a Broadway songwriter, Johnson moved in the upper echelons of African American society in Manhattan and Brooklyn.

Дипломатиялық

1906 жылы Джонсон Рузвельт әкімшілігі тарапынан Венесуэланың Пуэрто-Кабельо қаласының консулы болып тағайындалды. 1909 жылы ол Никарагуаның Коринто қаласына ауыстырылды. Коринтода болған кезде президент Адольфо Диасқа қарсы көтеріліс болды. Джонсон мұндай қиын жағдайларда тиімді дипломат екенін көрсетті. Оның өлеңдері «The Century Magazine» және «The Independent» сияқты маңызды журналдарда жарияланды.

Әдеби шығармашылық

Джонсонның жазушы ретінде алғашқы жетістігі 1899 жылғы «Lift Ev'ry Voice and Sing» поэмасы болды, оны кейіннен оның інісі Розамонд музыкаға қойды; ән «Негрлердің ұлттық әнұраны» деп ресми емес аталып кетті. Дипломатиялық қызметте жұмыс істеген кезінде Джонсон өзінің ең танымал кітабы – «Түсі жоғалған адамның өмірбаяны» кітабын аяқтады және 1912 жылы анонимді түрде жариялады. Ол дипломатиялық мансабына зиян келтіретін кез келген даудан қашыну үшін анонимділікті таңдады. Джонсон 1927 жылға дейін романды өзі жазғанын мойындамады, бұл автобиографиялық емес, көбінесе ойдан шығарылған туынды екенін баса айтты. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы поэзия жинағын – «Елу жыл және басқа өлеңдер» (1917) деп жариялады. Бұл оның саяси белсенділігінің артуын және кейінгі туындыларына тән қара тілдің ықпалын қабылдауын көрсетті. Джонсон Нью-Йоркке оралды, онда ол 1920-шы жылдардағы Гарлем қайта жаңаруына қатысты. Ол қара нәсілді суретшілерді, музыканттарды және жазушыларды жоғары бағалады және олардың шығармашылығын кең қоғамға таныстыруға тырысты. 1922 жылы ол «Америкалық негр поэзиясы кітабы» атты маңызды антологияны жариялады, ал кіріспесінде қара мәдениетінің күшіне тоқталып өтті. Ол 1925 жылы жарық көрген «Америкалық негр рухани әндері кітабы» антологиясын құрастырып, өңдеді. Ол өзінің поэзиясын да жариялауын жалғастырды. Джонсонның «God's Trombones: Seven Negro Sermons in Verse» (1927) жинағы ең маңыздысы саналады. Ол қара халықтың өмірі поэзияның маңызды материалы бола алатынын көрсетті. Сондай-ақ, ол «Фрагмент» сияқты өлеңдерде расизмнің зорлық-зомбылығы туралы айтады, онда құлдық Құдайдың сүйіспеншілігіне де, Құдайдың заңына да қайшы келеді. 1920-шы жылдарда Гарлем қайта жаңаруының гүлденуінен кейін Джонсон 1931 жылы қара жазушылардың поэзиясы антологиясын қайта жариялады, оған көптеген жаңа ақындар енгізілді. Бұл афроамерикандық поэзиялық дәстүрді кең аудиторияға таныстырып, жас ақындарға шабыт берді. 1930 жылы ол «Қара Манхэттен» (1930) атты әлеуметтанулық зерттеуін жариялады. Оның «Америкалық негрлер, енді не істеу керек?» (1934) кітабы афроамерикандықтардың толық құқықтарын жақтаған кітап ұзындығындағы үнқатысу болды. Осы кезде ондаған мың афроамерикандықтар Ұлы көші-қон кезінде Оңтүстіктен Солтүстік және Орта Батыс қалаларына қоныс аударды, бірақ көпшілігі әлі де Оңтүстікте тұрды. Олар саяси құқықтарынан айырылып, Джим Кроу заңдары мен ақ нәсілділердің үстемдігіне бағынды. Оңтүстікке дейін, көптеген адамдар кемсітушілікке ұшырады, бірақ олардың саяси құқықтары мен білім алу және жұмыс істеу мүмкіндіктері арта түсті. Джонсон драматург Энни Нейтан Майерге Бродвейдің «Қара жандар» (1924) пьесасын тілдің шынайылығы үшін өңдеуге көмектесті. Бұл туынды «ақ әйел жазған ең алғашқы белгілі «линч драмаларының» бірі ретінде танылды.

Johnson's first success as a writer was the poem "Lift Ev'ry Voice and Sing" (1899), which his brother Rosamond later set to music; the song became unofficially known as the "Negro National Anthem". During his time in the diplomatic service, Johnson completed what became his best known book, The Autobiography of an Ex Colored Man, which he published anonymously in 1912. He chose anonymity to avoid any controversy that might endanger his diplomatic career. It was not until 1927 that Johnson acknowledged writing the novel, stressing that it was not a work of autobiography but mostly fictional. In this period, he also published his first poetry collection, Fifty Years and Other Poems (1917). It showed his increasing politicization and adoption of the black vernacular influences that characterize his later work. Johnson returned to New York, where he was involved in the Harlem Renaissance of the 1920s. He had a broad appreciation for black artists, musicians and writers, and worked to heighten awareness in the wider society of their creativity. In 1922, he published a landmark anthology The Book of American Negro Poetry, with a "Preface" that celebrated the power of black expressive culture. He compiled and edited the anthology The Book of American Negro Spirituals, which was published in 1925. He continued to publish his own poetry as well. Johnson's collection God's Trombones: Seven Negro Sermons in Verse (1927) is considered most important. He demonstrated that black folk life could be the material of serious poetry. He also comments on the violence of racism in poems such as "Fragment", which portrays slavery as against both God's love and God's law. Following the flourishing of the Harlem Renaissance in the 1920s, Johnson reissued his anthology of poetry by black writers, The Book of American Negro Poetry, in 1931, including many new poets. This established the African American poetic tradition for a much wider audience and also inspired younger poets. In 1930, he published a sociological study, Black Manhattan (1930). His Negro Americans, What Now? (1934) was a book length address advocating fuller civil rights for African Americans. By this time, tens of thousands of African Americans had left the South for Northern and Midwestern cities in the Great Migration, but the majority still lived in the South. There they were politically disenfranchised and subject to Jim Crow laws and white supremacy. Outside the South, many faced discrimination but had more political rights and chances for education and work. Johnson assisted playwright Annie Nathan Meyer in crafting the Broadway play Black Souls (1924) by editing the work for authenticity of language. The work is credited as "one of the earliest known 'lynching dramas' written by a white woman.

Фильм

Кем дегенде Джонсон мырзаның бір туындысы фильмге әкеліп соқты. "Өлім, құлап кет!" ("Go Down, Death!") Харлемвуд студиясының түсірілімі, режиссері Спенсер Уильямс. Фильмнің титрлерінде "Альфред Н. Сак құрметпен ұсынады" (фильм) деп көрсетілген, ал фондық музыка гимндерден тұрады. Фильмнің басында:

"Алға: Махаббат, қарапайым иман және жақсылықтың жамандыққа жеңісі туралы бұл оқиға, атақты негр жазушысы Джеймс Уэлдон Джонсонның "ӨЛІМ, ҚҰЛАП КЕТ!" ("GO DOWN, DEATH!") өлеңінен шабыттанды. Қазір қастерлі естелік сақталатын ол кісінің қаламынан туған." Фильмде Майра Д. Хемингс, Сэмюэл Х. Джеймс, Эдди Л. Хьюстон, Спенсер Уильямс және Амос Друган сияқты толық афроамерикалық актерлер тобы жұмыс істеді. Сонымен қатар, фильмнің бастапқы көрінісі ретінде, ойын-сауық пен құмар ойындары бар, орта тапқа арналған клубтың көрінісі мен би және оркестр сахнасы да бар.

Өлім

Джонсон 1938 жылы Мэн штатының Вискасет қаласында демалыс кезінде қайтыс болды, оның әйелі басқарып келе жатқан көлігі пойызбен соқтығысты. Оның Гарлемдегі жерлеу рәсіміне 1000-нан астам адам қатысты. Джонсонның күлі Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Грин Вуд бейіште сақталған.

Мұра мен құрмет

1904 ж. Атланта университетінің құрметті магистр дәрежесі. 1928 ж.: «Құдайдың тромбондары: жеті қара рухты уағыз» (1927) үшін Хармон алтын сыйлығы. Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Коппин мемлекеттік университетіндегі ғимарат Джеймс Уэлдон Джонсонның құрметіне аталған. Флорида штатының Джексонвилл қаласындағы Джеймс Уэлдон Джонсон атындағы орта мектеп оның құрметіне аталған. Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы Джеймс Уэлдон Джонсон атындағы қоғамдық кітапхана оның құрметіне және туған жері Джексонвиллде туғанын еске алу үшін аталған. 1988 жылдың 2 ақпанында АҚШ пошта қызметі оның құрметіне 22 центтік пошта маркасын шығарды. 2020 жылдың 11 тамызында Флорида штатының Джексонвилл қалалық кеңесі Хеминг паркін Джеймс Уэлдон Джонсон паркі деп қайта атады. 2021 жылы Мэн штатының заң шығарушы органы 17 маусымды Джеймс Уэлдон Джонсонның жылдық мереке күні деп белгіледі. Бұл заң азаматтық қоғам ұйымдары мен Вискасет тұрғындарынан тұратын топ құрды, олардың міндеті – «Жеймс Уэлдон Джонсонның өмірі мен мұрасы туралы халықты білімді ету жолдарын әзірлеу арқылы жүйелі расизмді жою жұмысын жалғастыру».