Кіріспе

Даниялық химик Йохан Густав Кристофер Торсагер Кьелдаль (16 тамыз 1849 – 18 шілде 1900) – белгілі бір органикалық қосылыстардағы азот мөлшерін анықтау үшін зертханалық техниканы қолданып әдіс жасаған даниялық химик. Осы әдіс оның атымен – Кьелдаль әдісі деп аталды.

Кәсіби өмір

Кжелдаль Копенгагендегі Карлсберг лабораториясында жұмыс істеді, ол Карлсберг сыра зауытымен байланысты болды, және 1876 жылдан 1900 жылға дейін химия бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. Оған сыра жасау үшін қолданылатын дәндің құрамындағы ақуыз мөлшерін анықтау тапсырылды. Ақуыздың аз болуы көбірек сыра алуға мүмкіндік берді. Кжелдаль азотты дәл анықтау әдісін жасау арқылы жауапты тапты, бірақ сол кездегі аналитикалық химиядағы ақуыздар мен биохимияға қатысты қолданыстағы әдістер дәл емес еді.

Кьелдаль әдісі

Үлгідегі азоттың нақты мөлшерін анықтау мәселесін шешу үшін Кьелдаль екі кезеңді реакциядан тұратын әдіс жасады: дистилляция және кері титрлеу. Ол органикалық қосылыстар мен күкірт қышқылының реакциясы арқылы аммиак тұздарын алуға болатынын тапты; бұл кезең – қорыту. Осы кезеңнен алынған аммиак тұздары жиналып, екінші процесте сілтемен (щелочь) реакцияға түсті. Бұл кезеңде пайда болған аммиак дистилляцияланып, стандартталған тұз қышқылы немесе күкірт қышқылы ерітіндісінде ерітілді. Соңында, азотты жанама түрде өлшеу үшін бұл ерітінді содамен кері титрленді. 1880 жылдары Кьелдаль қышқылдың қайнау температурасын көтеру үшін калий сульфатын, ал ыдырауды жылдамдату үшін сынапты катализатор ретінде қолданды. Босатылған аммиакты кері титрлеу үшін ол бор қышқылының буферлік ерітіндісін пайдаланды. 1883 жылдың 7 наурызында Кьелдаль өзінің әдісін Дания химиялық қоғамында таныстырды.

Мұра

Йохан Кьелдаль 1900 жылы 18 шілдеде 50 жасында Данияның Тисвилделее қаласында қайтыс болды. Оның азот пен белоктарды талдауға арналған зертханалық әдісі бүгінгі күнге дейін осы талдаудың әлемдік деңгейде қабылданған стандарты болып табылады. Басқа әдістер жылдамдық және тиімділік тұрғысынан артықшылықтары бар деп есептелсе де, ешқайсысы Йохан Кьелдальдің түпнұсқа әдісімен салыстырыларлықтай үлгілердің түрлі өлшемдерімен және жағдайларымен жұмыс істей алмайды. Kjeldahl жабдықтары бүкіл әлемде кеңінен қолданылады.